ئەسسالاممۇ ئەلەيكۇم

Erturk:

ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام

PengiYar:

ياخشى تۇردىڭىزمۇ؟ سىز مەن قالدۇرغان ئادرېس بويىچە "داڭلىق" تور بېكىتى مۇنازىرىسىدىكى "ئەنۋەر ھاجى جىنسىيەتنى يازامدۇ؟" دېگەن تېمىنى كۆردىڭىزمۇ؟ ئەمدى بىر پىكىرلىشىپ باقايلىچۇ.سىز ئاۋۇ مۇنازىرىگە چۈشكەن تېمىلارغا نىسبەتەن قانداق قاراشتا؟ مېنىڭ بۇرۇندىنلا سىز بىلەن شۇنداق بىر سۆھبەت ئۆتكۈزگۈم بار ئىدى.

Erturk:

مەن ئۇ تېمىنى باشتىن ئاياغ كۆرۈۋاتىمەن، ئەمما مۇنازىرە نورمال داۋاملاشسىكەن دەپ ئوتتۇرىغا قىستۇرۇلۇپ كىرمىدىم، ئەدەبىيات ھەققىدىكى پاراڭلارنىڭ ئايىغى چىقمايدۇ، كىمنىڭ پىكرىگە قايىل بولسام شۇنى قوبۇل قىلىمەن. سىزنىڭ پىكىرلىرىڭىز ئادەتتىكى پىكىرلەر، مېنىڭ كۆڭلۈمنى ئاياپ نەق گېپىڭىزنى دېمەيسىز، ناتونۇش بولغان بولساق راست گەپلەر ئوتتۇرىغا چىقاتتى.

PengiYar:

بۇ نېمە دېگىنىڭىز ئەمدى، قاقباشدەك گەپ قىلىسىزغۇ، ھاھا... مەن بۇنداق مۇنازىرىلەرنىڭ  ئىككىمىزنىڭ مۇناسىۋىتىگە كاشىلا بولۇشىنى خالىمايمەن، مەن ئادەتتە سىزنى ھۆرمەت قىلىدىغىنىم راست، لېكىن بۇنداق مۇنازىرىدە بۇ مۇناسىۋەت كاشىلا بولسا توغرا بۇلارمۇ؟ سىزنىڭچە قانداق قارايسىز؟

Erturk:

ئاشۇ ھۆرمەت سىزنىڭ ھەقىقىي گېپىڭىزنى توسۇپ قويىدۇ.

PengiYar:

ئاۋۇ چاقچاق گېپىمنى كۆڭلىڭىزگە ئالماڭ يەنە، سىزدەك ھاجىملارغا بۇنداق تۇزكورلۇق قىلىپ تىل تەگكۈزۈشكە ھەددىمىز ئەمەس، لېكىن مۇنبەردە مەن سىزنىڭ كۆڭلىڭىزنى ئاياش دېگەننى ئويلاپ باقمىدىم، مەن كاۋاپچىنىڭ چىرايلىق خوتۇنىنى تېخى ئوقۇپ باقمىدىم، لېكىن مېنىڭ دېمەكچى بولغىنىمنى ئاۋۇ دىيارىمنىڭ باشقۇرغۇچىسى ناھايىتى مېغىزلىق قىلىپ يىغىنچاقلاپتۇ، شۇڭا مەن ئاشۇ ئىنكاسنى قايتا يوللاپ قويدۇم.

Erturk:

سىز تىرىشچان بالا، ئەدەبىياتتىن مەخسۇس تەلىم ئالماي تۇرۇپ ئەدەبىياتنى خېلى چۈشىنىسىز. ئەمما بەزىلەر ئەرزىمەس ئىشلارنىمۇ مىللەتپەرۋەرلىك دەرىجىسىگە كۆتۈرۈپ ئۆزىنى قىيناۋاتىدۇ.

PengiYar:

مەن پەقەتلا بىر مەسىلىگە يولۇقسام ئىزچىل ئىزدىنىمەن، تاكى شۇ مەسىلىنى ئاچقۇچىنى تاپقانغا قەدەر.

شۇڭا دەيمەن سىزمۇ دادىل پىكىر قىلىپ ئۇلار بىلەن پىكىرلىشىشىڭىز كېرەك. توغرا دەيسىز ، مەن ئەدەبىياتچى ئەمەس، شۇڭا بەزىدە گەپ سۆزلىرىم بەك گۆدەكلەرچە، كۈلكىلىك چىقىشى مۇمكىن. نېمە بولدى؟ گەپ قىلمايسىزغۇ؟

Erturk:

مەن بۇ مۇنازىرىگە ئارىلىشىپ قالسام ئۆزۈمنى ئاقلىسام بولىدۇ، بۇنىڭ ئۈچۈن بىر مۇنچە ئىجادىيەت نەزەرىيىلىرىنى سۆزلەشكە توغرا كېلىدۇ، ئۇلارغا ئۆز كۆز قاراشلىرىمنى چۈشەندۈرۈپ «مېنى توغرا چۈشىنىڭلار» دەپ يېلىنسام بولىدۇ، مەن بۇنداق قىلىشنى خالىمايمەن. ياكى ئۆزۈمنى دادىل تەنقىدلەپ كەمچىلىكىمنى بوينۇمغا ئالسام بولىدۇ، بۇنداق قىلىش ئاسان، ئەمما بۇمۇ بىر ياسالمىلىق.

PengiYar:

بىزدەك بىلىمى يوقلار ئۈچۈن بىلىم سورۇنى تەييارلاپ بەرمەمسىز

شۇ باھانىدە بىزمۇ ئاز تولا نەزەرىيە بىلىملىرىنى ئۆگىنىۋالساق زىيىنى بولماس؟

Erturk:

شۇنىمۇ ئېيتىپ ئۆتەي، مۇشۇ پاراڭلىرىمىزنى كۆچۈرۈپ داڭلىقتا ئېلان قىلسىڭىز بولۇۋېرىدۇ، ئەمما مەن مۇنازىرىگە كىرمەيمەن.

PengiYar:

شۇنداقمۇ؟ مەن شۇنداق قىلايمىكىن دەپ ئويلىغان، لېكىن سىزنىڭ قارشى تۇرۇشىڭىزدىن ئەنسىرەپ سىزگە ئېغىز ئاچمىغان ئىدىم. بەك ئاتىكارچى ئىكەن دەپ قالمىسۇن دەپ، راستىنى دېسەم، سىزگە چ چ دا پاراڭلاشماي م س ن دەپ پاراڭلىشايلى دېيىشىممۇ شۇ سەۋەبتىن ئىدى، قارىغاندا مەقسىتىمنى چۈشىنىۋاپسىزدە!

Erturk:

مېنىڭ ئەسەرلىرىمنى سېرىق دەپ كەلگەنلەر بۈگۈنلا پەيدا بولغان ئەمەس، بۇرۇنمۇ «ئىزدىنىش»، «ئىجادىيەت»، «سۇمۇرغ» دېگەن تور بېكەتلىرىدە شۇ ھەقتە گەپلەر بولغان.

PengiYar:

ئەمەلىيەتتە مەنمۇ بۇ ھەقتە ئازراق ئويلىنىپ قالغان ئىدىم: «ئەنۋەركام نېمە ئۈچۈن دائىم مۇشۇ جىنسىيەت تېمىسىنى چۆرىدەپ ئەسەر يازىدىغاندۇ» دەپ.

Erturk:

ھەممە ئەسەردە ئاز-تولا جىنسىيەت تېمىلىرى بولىدۇ، مۇھەببەتمۇ ماھىيەتتە جىنسىيەت تېمىلىرىغا كىرىدۇ. «جىنسىيەت مۇھەببەتنىڭ يىلتىزىمۇ؟» دېگەن ماقالەمدە بۇ ھەقتىكى  كۆز قاراشلىرىمنى ئوتتۇرىغا قويغانىدىم، ئەسەرلىرىمنى سېرىق دېگۈچىلەرگە كۆز قاراشلىرىمنى بايان قىلغانىدىم، بىراق كۆپىنچىلەر ئۇ ماقالىنى كۆرمىگەندەك، كۆرگەنلەرمۇ تازا چۈشىنەلمىگەندەك قىلىدۇ.

PengiYar:

مەن بۇ ماقالىنى كۆرمەپتىكەنمەن.

Erturk:

بلوگىمدا تۇرمامدۇ، نەچچە ۋاقىتتىن بىلوگىمنى تېخنىكىلىق باشقۇرۇش بىلەن بولۇپ، ئەسەرلىرىمگە دىققەت قىلماپسىز دەڭا.

PengiYar:

ۋاي بۇنىڭغا نەدىكى ۋاقىت دەيسىز، مەن شۇنچە كۆپ ئىشلارنى قىلىۋاتسام، شۇ ئالدىراشچىلىق سەۋەبىدىن شۇنداق بولۇۋاتمامدۇ، نېمە بولدى؟ يەنە توختاپ قالدىڭىزغۇ؟ ياخشى سۆزلەۋاتقان ئىدىڭىز.

Erturk:

«زىنا ئالدىدا ئولتۇرغان قىز» دېگەن ئەسەر تالىپلار، ئىچكىرىدە ئىشلەۋاتقان قىزلار، تاشچىلار، ئازغۇنلار، ھىدايەت تاپقۇچىلار ھەققىدە يېزىلغان ئەسەر، ئەگەر ئۇنىڭدىن سېرىق مەزمۇن ئىزدىگۈچىلەر بولسا ئۆزىگە چۇشلۇق نېسىۋە ئالالايدۇ. بەزى تەسۋىرلەر ئۇلارغا ياقىدۇ، ئۇ ئەسەردىن كىچىككىنە شۇنداق مەزمۇن بايقاپ قالسا ئولتۇرالماي كېتىدۇ.

PengiYar:

شۇنداق، مەنچىمۇ بۇ ئەسەرنى «سېرىق» نۇقتىسىغا تارتىپ چىقىرىش تۈپتىن خاتا.

Erturk:

مەن نۇرغۇن تەسۋىرلەردىن ئاتلاپ كەتتىم، «جىنسىيەتنى يازىدۇ» دەيدىغان ياغلىق قاپاقتىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ئۆزۈمنى باشتىن ئاياغ سەگەك تۇتتۇم، ئەمما بەزىدە ئۆزۈمنى چۈشەپ قويغۇم كەلمىدى، ئەسەر ۋەقەلىكىنى، پېرسوناژ خاراكتېرىنى چىقىش قىلدىم، پېرسوناژ دېگەن تىرىك ئادەم-دە، گۇناھ ئۆتكۈزەلەيدىغان ئادەمنى پەرىشتىدەك يېزىپ قويسىڭىز بولامدۇ؟

PengiYar:

مەن ئىزچىل ھالدا «زىنا ئالدىدا ئولتۇرغان قىز» نى مەن تونۇيدىغانلا ئادەمگە تەۋسىيە قىلىپ كېلىۋاتىمەن.

مەنمۇ «ھايات چاقچىقى» نى يېزىپ ئازراق قىسمىغا كەلگەندە «بۇ ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن ئەمەس، مۇئەللىملەرگە قارا چاپلاپسەن» دېگەندەك پىكىردە بولغانلارمۇ بار. ئەمما مەن ئۇ ئەسىرىمدە ئىنسان دىلىنىڭ ئىنژېنېرى بولغان مۇئەللىملەرنىڭ كۆپ گەپلىرىنى دەل باشقىلارغا خاتا چۈشەنچە بەرمىسۇن دەپ قەستەن يازمىغان. مەن پەقەت ئاز تولا يېزىپ قويسام بېزىلەر بۇنىڭغا قارىشى پىكىردە بولغان، ئەمەلىيەتتە ئۇ سۆزلەر مەن ئۆز قۇلىقىم بىلەن ئاڭلىغاندىن كىيىن ئاندىن قەلەم تەۋرەتكەن .

Erturk:

بۇ ئەسەر جەمئىيەتتە ئاز-تولا غۇلغۇلا قوزغىغاندىن كېيىن زىيالىيلاردىن ئەمەس، تالىپلاردىن ياخشى ئىنكاس كەلدى، ئەگەر ئۇلار بۇ ئەسەرنى شەھۋانىي ئەسەر دەپ قارىغان بولسا تۈكۈرۈپ تاشلىغان بولاتتى. بەزى تالىپ بالىلار ھەتتا ماڭا ئۆزلىرىنىڭمۇ ئاجايىپ بەلەن كەچمىشلىرى بارلىقىنى، يېزىپ چىقىشقا ئەرزىيدىغانلىقىنى ئېيتىشتى.

PengiYar:

ئەمەلىيەتتىمۇ شۇنداق، تۇرمۇشنىڭ ھەممە كارتىنىسىنى يېزىش كېرەك، ھازىرغىچە تالىپلار ھەققىدە بىرەر ئەسەر يېزىلمىغان، سىز بۇ بوشلۇقنى تولدۇردىڭىز.

Erturk:

مېنىڭ بەزى ئەسەرلىرىمنىڭ ئوقۇرمەنلىرىنىڭ كۆپ بولۇشى ئەسەرلىرىمدىكى جىنسىيەت تېمىسى بىلەنلا مۇناسىۋەتلىك دېيىلسە ئادىللىق بولمايدۇ. بىر ئەسەرنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك چىقىشى جىنسىيەتتىن باشقا بەزى ئامىللارغىمۇ باغلىق، مەسىلەن: بۇ ئەسەر جەمئىيەتتىكى چوڭقۇر، سەزگۈر مەسىلىلەرنى ئەكس ئەتتۈرەلىدىمۇ يوق؟ ئەسەرنىڭ ۋەقەلىكى چىنلىققا قانچىلىك ئۇيغۇن؟ ئەسەرنىڭ قۇرۇلمىسى قانچىلىك پۇختا، بايانلىرى، تىلى

قانچىلىك راۋان، كىشىگە بەخش ئېتەلىگەن ئېستېتىك زوقى قانچىلىك؟... دېگەندەك.

PengiYar:

شۇنداق، مەن ئەدەبىياتنى ئىلگىرى چۈشەنمەيتتىم، لېكىن ھازىر بۇنىڭغا بولغان چۈشەنچەم بارغانچە ئېشىپ بېرىۋاتىدۇ. ئەدەبىيات ھەقىقەتەن بىر چوڭ تېما. بۇنىڭ ئىپادىلەش كۈچى، تۇرمۇشنى ئەكس ئەتتۈرۈش كۈچى ھەرقانداق بىر ۋاسىتىدىن ئۈستۈن تۇرىدىكەن، مەن شۇ ۋەجىدىن بۇ ئەدەبىيات ساھەسىگە ئاستا ئاستا بىلىپ بىلمەي باغلىنىپ قېلىشقا باشلىدىم. بەلكىم بۇ دەل سىزدەك، جالالىدىن بەھرامدەك، روزى سايىتتەك ئۆتكۈر پىكىرلىك ئۇستازلارنىڭ تەسىرى بولسا كېرەك. مەن جالالىدىن بەھرامنىڭ ئەسەرلىرىنى بەك ياقتۇرۇپ ئوقۇيمەن، ئۇنىڭمۇ بەزى ئەسەرلىرىدە ئوچۇق سۆزلەر بەك كۆپقۇ. ئەقەللىيسى «ئامەت ۋە ئاپەت»نى تىلغا ئالساقمۇ بۇنىڭدا جىنسىيەت ھەققىدىكى تەسۋىرلەر بەك ئىنچىكە بەك تەپسىلىي يېزىلغان، مەن ھەر قېتىم كىتابخانىغا بارسام بۇ كىتابنىڭ تىراژىغا دىققەت قىلىمەن، ئالدىنقى قېتىم قارىسام بۇ كىتابنىڭ تىراژى 15000 دىن ئېشىپتىكەن.

Erturk:

سىز داڭلىقتا پىكىر بەرگەندەك، ئەسەرلىرىم ۋە بۇ ھەقتە بولۇۋاتقان گەپلەرنى چىقىش قىلىپ سوئال سورىمامسىز؟ ئۆزىڭىزنىڭ گېپىگە چۈشۈپ كەتسىڭىز بىزنىڭ پارىڭىمىز ئوڭ-تەتۈر بىر نېمە بولۇپ چىقىدۇ، ئىزچىللىق بولمايدۇ.

PengiYar:

نېمە ئۈچۈن جالالىدىن بەھرامنىڭ ئەسەرلىرىمۇ شۇنچە تەسىر قوزغايدۇ؟ بۇ دەل جالالىدىن بەھرام تۇرمۇشنىڭ ئەڭ ئىنچىكە نۇقتىلىرىغىچە ياخشى ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ،  شۇڭا دېمەكچى، سىزنىڭ «زىنا ئالدىدا ئولتۇرغان قىز» دېگەن ئەسىرىڭىزمۇ دەل مۇشۇنداق خۇسۇسىيەتكە ئىگە.

Erturk:

ئەگەر بۇ سۆھبەتنى داڭلىقتا رەتلەپ ئېلان قىلدۇرىمەن دېسىڭىز سۆھبىتىمىز تەرتىپلىك، قىزىقارلىق ئېلىپ بېرىلىشى كېرەك.

PengiYar:

شۇڭا ئۇ مۇشۇنداق يۇقىرى تەسىر قوزغىيالىغان دېمەكچى، ماقۇل مەن دىققەت قىلاي.

ئەمىسە مەن ھەقىقى تېمىغا ئۆتەي:

1. سىزنىڭ مۇشۇ ز«ىنا ئالدىدا ئولتۇرغان قىز» ناملىق ئەسىرىڭىز توردا شۇنچە تەسىر قوزغىغاندىن كىيىن سىز نېمە ئۈچۈن يەنە شۇ جىنسىيەت تېمىسى بولغان «كاۋاپچىنىڭ چىرايلىق خوتۇنى» دېگەن ئەسەرنى يازىسىز؟ يەنە كېلىپ بۇ ئەسەرمۇ ھەجىم جەھەتتىن بەك زور بولغان بىر ئەسەر، مېنىڭچە ھازىرغىچە توردا بارلىققا كەلگەن ئەڭ چوڭ ھەجىملىك ئەسەر دەل سىزنىڭ بۇ ئىككى ئەسىرىڭىز بولۇشى مۇمكىن. چۈشەنچە بەرسىڭىز؟ سىزنىڭ بۇنداق تېمىدا ئەسەر يېزىشىڭىز قانداقتۇر بىر توردا ئابرۇي قوغلىشىش، ئوقۇرمەنلەرنى ئۆزىڭىزگە جەلپ قىلىش ئەمەستۇر؟ ئەگەر بۇنداق دەپ قارالسا مەن بۇنىڭغا ئىشەنمەيمەن. ئەگەر ئوقۇرمەن قوغلاشتى دېيىشكە توغرا كەلسە، مېنىڭچە سىز «زىنا ئالدىدا ئولتۇرغان قىز» ناملىق ئەسىرىڭىز ئارقىلىق  تور ساھەسىدىكى ئەدەبىياتقا قىزىقىدىغان ئوقۇرمەنلەرنىڭ ھەممىسىنى ئۆزىڭىزگە قارىتىپ بولغان، بۇنىڭغا يەنە ئوقۇرمەن قوغلىشىشنىڭ ھاجىتى يوق دەپ قارايمەن.

Errurk:

ھەر قانداق ئادەمدە شۆھرەت تەمەسى بولىدۇ. مەندىمۇ شۆھرەت تەمەسى بار، بەلكى ھېچكىمنىڭكىدىن قېلىشمايدۇ، بولۇپمۇ مەندە توردىن پايدىلىنىپ نام چىقىرىش سەۋداسى خېلىلا كۈچلۈك، شۇنداقلا تور دېگەن بۇ نىسبىي ئەركىن مەيداندا ئۆز خاسلىقىمنى كۆرسىتىۋېلىش، مەتبۇئاتتا دېيەلمەيدىغان گەپنى دەۋېلىش، مەتبۇئاتقا ئۆتمەيدىغان سەزگۈر تېمىلارنى يېزىش غايەم ئاجايىپ يۈكسەك. شۇنداقتىمۇ مەن ئاخىرەت يۇرتىغىمۇ كۆڭۈل بۆلىدىغان ھاجى بولغاچقا ئۆتكۈنچى نەرسىلەرگە ئالدىنىپ قېلىشنى خالىمايمەن. ئەسلى گەپكە كەلسەك، رومانلىرىمنىڭ بىرىدە «زىنا، قىز»، بىرىدە «چىرايلىق خوتۇن» دېگەندەك جىنسىي ئىبارىلەر بولسىمۇ، ئەسەر مەزمۇنىدا جىنسىيەت تېمىسى ھەل قىلغۇچ ئورۇندا ئەمەس، بەلكى ئۇيغۇر جەمئىيىتىدىكى يېڭى ئۆزگىرىش ۋە مەسىلىلەرنى ئەكس ئەتتۈرۈش ئاساسىي نىشان قىلىنغان. بىر ئەسەرنى 100 ئادەم ئوقۇسا يۈز خىل تەسىرات ئالىدۇ، شۇڭا باشقىلارنىڭ خىلمۇ خىل قاراشلىرىدىن ساقلانغىلى بولمايدۇ، مەن ئەدەبىياتنى يۈزەكى چۈشىنىدىغانلارنىڭ پىكرىنى ئەمەس، ئەدەبىياتنى ھەقىقىي چۈشىنىدىغانلارنىڭ باھاسىغا دىققەت قىلىمەن، ئەگەر ئۇ ئەسەرلەر نوقۇل ھالدا باشقىلارنى جىنسىيەتكە قىزىقتۇرۇش، ئۇلارنى ھاياجانلاندۇرۇش ئۈچۈن يېزىلغان دېيىلسە توقۇناق تۆھمەت بولىدۇ، ئەدەبىي ئەسەردىن پەقەت سېرىق مەزمۇن ئىزدەيدىغان، ئېستېتىك زوقلىنىش سەۋىيىسى تۆۋەن ئادەملەرلا مۇشۇنداق پىكىر قىلىشى مۇمكىن..

PengiYar:

تۈگىدى؟

Erturk:

مەن ئەسەر يېزىپ ئۇلارنى ھاياجانلاندۇرمىساممۇ ئۇلار خالىسا توردىن سېرىق فىلىملەرنى كۆرۈپ ھاياجانلىنىۋېرىدۇ. مەن ئۇنچىلىك دۆت ئەمەس، ئىجادىيەت مۇددىئايىم ئايدىڭ، ئوقۇرمەنلەرگە نېمىلەرنى تەقدىم قىلىشنى، ئەدەبىياتنىڭ ۋەزىپىسىنىڭ نېمىلىكىنى ھەر ھالدا بىلىمەن..

مەن ئەر-ئايال مۇناسىۋىتىنى ھەر قانچە ئىنچىكە تەسۋىرلەپ ئەسەردىن سېرىق مەزمۇن ئىزدەيدىغانلارنى ھاياجانغا سېلىۋەتسەممۇ ئۇنىڭ ئۈنۈمى بەرىبىر سېرىق فىلىم كۆرگەنگە يەتمەيدۇ. ئەدەبىياتنىڭ ۋەزىپىسى باشقا. يەنە كېلىپ، ئەسەرلىرىمدە ئۇنداق يالىڭاچ تەسۋىرلەر يوق دېيەرلىك، نېمىنىڭ يالىڭاچ تەسۋىر بولىدىغانلىقىنى كۆپىنچە ئوقۇرمەنلەر تېخى بىلمەيدۇ، ئۇنداق ئەسەرلەرنى كۆرۈپ باقمىغان بولۇشى مۇمكىن.

PengiYar:

بۇ يەردە ئەدەبىياتنىڭ ۋەزىپىسى توغرىلىق گەپ چىقىپ قالدى، سىز مۇشۇ ھەقتە ئازراق چۈشەنچە بېرەمسىز؟ بىزدەك بىلىمسىزلەرنىڭ تەشنا قەلبىگە ئازراق ئوزۇقلۇق بولۇپ قالسا ئەجەب ئەمەس.

Erturk:

ئەدەبىياتنىڭ مەقسىتى سەنئەتنىڭ باشقا تۈرلىرىگە ئوخشاش كىشىگە ئېستېتىك زوق بېغىشلاش، قوشۇمچە ھالدا ئادەملەرنىڭ دۇنيا قارىشىغا، گۈزەللىك ساپاسىغا، ئەخلاق ئېڭىغا تەسىر كۆرسىتىش.

PengiYar:

رەھمەت، مەن سىزنىڭ يېتەكلىشىڭىزدە قارىغاندا راستىنىلا بىر ئەدەبىياتچى بولۇپ قالىدىغاندەك قىلامدىمەن نېمە؟ مۇنبەرگە ھايات چاقچىقىنى يوللىسام تورداشلار مېنى سىز ئەنۋەر ھاجىنىڭ ئىنىسىمۇ؟ دەپ ئىنكاس قالدۇرۇپتۇ. ئەگەر ئەمەلىيەتتە شۇنداق بولغان بولسام نېمە دېگەن ياخشى بولاتتى دەپ ئويلايمەن.نېمە بولدى؟ يەنە توختاپ قالدىڭىزغۇ؟ تۈگىدىمۇ؟مەن داۋاملىق سوئال قويسام بولامدۇ؟

Erturk:

مەنچە، ئەدەبىيات ئادەمشۇناسلىق بولۇپ، ئادەملەرنىڭ ھەقىقىي ھالىنى يېزىش كېرەك. ئەدەبىي ئەسەر يېزىقچىلىقى ئوبراز يارىتىش سەنئىتى بولۇپ، ئەسەردىكى ئوبراز ھەممىنى بەلگىلەيدۇ، ئوقۇرمەنلەرمۇ شۇنىڭغا قىزىقىدۇ. مەن «زىنا ئالدىدا ئولتۇرغان قىز» دا سېيىت قارى، زۆھرە، تاھىر قارىنى، «كاۋاپچىنىڭ چىرايلىق خوتۇنى» دا ياسىن، رەيھان ۋە ھاشىم دوغىلاقنى ئوقۇرمەنلەرگە خېلى ياخشى تونۇتالىدىم دەپ ئويلايمەن، ئەگەر ئوقۇرمەنلەر ئەسەرنى ئوقۇپ بولۇپلا ئۇلارنى ئۇنتۇپ كەتسە مەن بۇ يېزىقچىلىقتا مەغلۇپ بولغان بولىمەن..

PengiYar:

قارىغاندا مەن ۋاقىت ئاجرىتىپ «كاۋاپچىنىڭ چىرايلىق خوتۇنى»نى تۇلۇق ئوقۇپ چىقسام بولغۇدەك.

Erturk:

«كاۋاپچىنىڭ خوتۇنى» نى نېمىشقا يېزىپ قالدىڭىز؟ دەمسىز، بۇرۇندىن شۇنداق بىر كاۋاپچىنى ۋە ئۇنىڭ خوتۇنىنى يېزىشنى ئويلىغاچقا يازدىم. ئىچكىرىدىكى تالاي كاۋاپچىنىڭ تۇرمۇشىدىن، دەرت-ئەلەملىرىدىن، خۇسۇسىي كۈرەشلىرىدىن بىر كارتىنا سىزاي دەپ يازدىم.

ئۇ ئەسەرلەردىكى جىنسىيەتكە سەزگۈر بولۇپ كەتكەنلەر ئۇ ئەسەرلەردىكى پېرسوناژلار، ئۇلار ئۇچرىغان ئىشلار، ۋەقەلىكلەر ھەققىدە نېمىشقا يېتەرلىك ئويلانمايدۇ، نېمىشقا ھە دېسىلا ئەسەرنىڭ يۈزدە 20 پىرسەنتىگە يەتمەيدىغان جىنسىيەت مەزمۇنلىرىغا تاقىشىپ تۇرۇپ قالىدۇ؟ مېنىڭ ئەسەرلىرىمنى كۆرۈپ كوچىغا چىقىپ كەتكەن قىزلار بارمىكەن؟ كوچىدىكى بۇزۇق قىزلار ئەدەبىي ئەسەر ئوقۇمدىكەن؟

ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلىرى جىنسىيەت ئەسەرلىرىنى ئوقۇپلا بۇزۇلۇپ كېتىدۇ، مىللەتكە خەۋپ يېتىدۇ دېسە باشقىلار كۈلمەمدۇ؟ بۇنداق بىمەنە چۈشەنچە ئەمەلىيەتتە مىللەتكە قىلىنغان ھاقارەت ئەمەسمۇ؟ مېنىڭ ئەسەرلىرىم جىنسىيەت تېمىلىرى بىلەنلا بازار تېپىپ كەتكەن بولسا بۇمۇ بوپتۇ، ئەگەر زۆرۈر تاپسام مەن يەنە داۋاملىق مۇشۇ تېمىنى يازىمەن، ئۇيغۇرنىڭ جىنسىي ئېڭىنى قازىمەن، دەردمەن قىز-جۇۋان، مەزلۇم مىجەز ئەركەكلەرنىڭ ئىچكى دۇنياسىنى ئاختۇرىمەن..

PengiYar:

پىكرىڭىزنى قۇۋۋەتلەيمەن، مەن ھېلىھەم ئاۋۇ تېمىغا دىققەت قىلىۋاتىمەن، داۋاملىق تەلىم بەرگەيسىز

Erturk:

جىنسىيەت شۇنچە مەينەت تېمىمۇ؟ بىر تورداش توغرا دەپتۇ، جىنسىيەت دېگەنلىك شەھۋانىيەت دېگەنلىك ئەمەس. «ئەنۋەر ھاجى جىنسىيەتنى يازامدۇ؟» دەپ تېما يازغان تورداش يازغۇچىلاردىن ئاغرىنىپ «نېمىشقا چوڭ كىچىك تەرەت قىلغاننىمۇ تەپسىلىي يازمايسىلەر، ئۇنىڭ جىنسىيەت بىلەن نېمە پەرقى؟» دەپتۇ، بۇنىڭ پەرقىنى بىلەلمىسىڭىز بۇ ھەقتە بىلجىرلىماڭ. جىنسىيەت روھىيەت ئىلمىگە چېتىلىدۇ، چوڭ-كىچىك تەرەت پەقەت ئاشقازىنىڭىزغا چېتىلىدۇ.

PengiYar:

بۇ تېمىغا چۈشكەن بەزى ئىنكاسلار ھەقىقەتەن ئادەمنى خۇشال قىلىدۇ، بىز چوقۇم كۆپرەك ئويلىنىشىمىز،  كۆپرەك پىكىر يۈرگۈزۈشىمىز كېرەك. ھازىر قارىسام بۆ تېما ئۆز ئارا ھۇجۇم قىلىشقا قاراپ راۋاجلىنىۋېتىپتۇ. مەن بۇ تېمىنىڭ تاقىلىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەپ قالدىم.

Erturk:

جىنسىيەت تېمىسى پەقەت بىر تېما، شەھۋانىيلىق، سېرىق مەزمۇن دېگەنلەر ئەسەر ئىچىدىكى بايان، تەسۋىر. بەزىلەر بۇنىڭ پەرقىنى بىلەلمەي قارىسىغا سۆزلەۋېرىپتۇ. ئۇنىڭغا نېمە دېگۈلۈك؟ بۇ تېمىنى چىقارغان تورداش دەسلەپتە «ئەرلەر ھوقۇققا، پۇلغا، شەھۋەتكە ئىنتىلىدۇ» دېگەندەك قالتىس پاراڭلارنى سالغان بولسىمۇ ئاخىرىدا جىنسىيەت بىلەن چوڭ-كىچىك تەرەتنى بىر-بىرىگە باغلاپ،  ئەسلى گېپىدىن قېيىپ كېتىپتۇ، ئىلمىيلىكىنى ساقلىيالماپتۇ.

PengiYar:

شۇنداق، بەزىلەرنىڭ باشتىكى ئىنكاسى بىلەن ئاخىرىدىكى ئىنكاسى ئۆز ئارا زىت بولۇپ قالغان.

Erturk:

كوچىدىن بىر سەتەڭ ئۆتسە يول بويىدا تۇرغان ئۇيغۇر بىلەن خەنزۇنىڭ ئۇ سەتەڭ ھەققىدە قىلىدىغان خىيالى ئوخشامدۇ؟ ئۇيغۇرنىڭ جىنسىي ئېڭى باشقا مىللەتنىڭكىدىن قانداق پەرقلىنىدۇ؟ بىر ئۇيغۇر قىزى بىلەن خۇيزۇ قىزنىڭ پاكلىق ئېڭىنى سېلىشتۇرسا، قايسىسى كۈچلۈك؟ ماڭا بىرى «خۇيزۇ قىزلاردىن ئاسانلىقچە پاھىشە چىقمايدۇ» دېدى. ئەگەر مەن مۇشۇ تېمىنى يورۇتۇپ، سېلىشتۇرما جىنسىي ئاڭنى چۆرىدەپ ئەسەر يازسام سېرىق بولامدۇ؟

Pengiyar:

ياق، مېنىڭچە بۇ سېرىق بولمايدۇ، ئەكسىچە ناھايىتى ئەھمىيەتلىك ئەسەر بولىدۇ، بولسا ئەمدى يازماقچى بولغان ئەسىرىڭىز مۇشۇ ھەقتە بولسا دەيمەن. خۇددى يالقۇن روزى بىز قاچانلاردىن بىرى ناخشىچى بولۇپ ئاتالدۇق؟ دەپ ئەسەر يازسا باشقىلار ھازىر مۇشۇ سەنئەتكە باشقىچە قارايدىغان بولۇپ قاپتۇ، شۇڭا سىزنىڭمۇ بۇنداق پىكىرلەردىن ئۆزىڭىزنى تارتماي بولسا مۇشۇ خىل تۇرمۇشتىكى يامراپ كېتىۋاتقان چوقۇم ئالدىنى ئىلىش كېرەك بولغان تېمىلار ھەققىدە كۆپرەك قەلەم تەۋرىتىشىڭىزنى ئۈمىد قىلىمەن.

Erturk:

ئۇيغۇردا نېمىشقا سەت، سېقىمە گەپلەر تولا؟ جىنسىي ئوخشىتىشلار نېمانچە كۆپ، سېرىق پاراڭلار بولمىسا نېمىشقا سورۇن قىزىمايدۇ؟ نېمىشقا تېۋىپلار ھە دېسە باھنى قۇۋۋەتلەشنى دەسمايە قىلىۋالىدۇ؟ ئۇيغۇرلار مۇسۇلمان تۇرۇپ نېمىشقا زىنادىن قورقمايدۇ؟ ئەر-خوتۇنلار نېمىشقا ئاسان ئاجرىشىدۇ، بۇزۇقچىلىق نېمىشقا ئەدەپ كېتىدۇ؟ ئەرلەر نېمىشقا لاتىلىشىپ كەتتى؟ كۆپ خوتۇنلۇق مەسىلىسى نېمىشقا ئوتتۇرىغا چىقتى؟...

بۇلار ئادەمنى نېمىشقا ئويلاندۇرمايدۇ؟ ياكى شاللاق يازغۇچىلار بۇنى نورمال ئەھۋال دەپ چۈشىنەمدۇ؟ مېنىڭچە، بۇ ئىجتىمائىي مەسىلىلەر چوقۇم يېزىلىشى كېرەك، ئۇيغۇرنىڭ ئاينىپ كەتكەن، بۇزۇلغان، چىرىگەن، توغرا ئىزغا سېلىنمىغان جىنسىي ئېڭى چوڭقۇر يورۇتۇلۇشى كېرەك، مەن تېخى بۇ تېمىلارنىڭ بىرەرىگىمۇ راۋۇرۇس تېگىپ باقمىدىم، يازغانلىرىم ئەسلى رېئاللىقتىن كۆپ گۈزەل، كۆپ ياسالما.

شۇنداق تۇرۇپ سېرىق مەزمۇن ئارقىلىق بازار تاپقان ئاپتور بولدۇم، شۇنداق بولدۇممۇ؟ قانچىلىك ئادەم شۇنداق قارايدۇ؟ بۇنى بىلمەيمەن، ئوقۇرمەنلەرنىڭ باھاسى ھەر خىل، ئەگەر بۇ باھالار ئىچىدىن لىللا، ئەھمىيەتلىك پىكىر، تەۋسىيىلەرنى بايقىسام چوقۇم قوبۇل قىلىمەن. ئەمما ئادالەتسىز باھا، بىر تەرەپلىمە قاراش، ساپاسىز پاراڭلارنى ئۆتكۈنچى غەيۋەت دەپ بىلىمەن. سۆزۈم تۈگىدى.

PengiYar:

رەھمەت سىزگە، كۆپ ۋاقتىڭىزنى ئېلىپ قويدۇم. مەن بۇ سۆھبەت خاتىرىسىنى رەتلەپ چىقىپ (ئەلۋەتتە ئەسلى ۋارىيانتىنى ساقلاپ قالىمەن) تورداشلارنىڭ ھۇزۇرىغا سوناي

Erturk:

ئەدەبىيات ھەققىدە تۈزۈك مۇنازىرىلەر بولمايۋاتىدۇ، «ئىزدىنىش» تىكىلەرنى ئەسلەپ قالدىم

PengiYar:

مەن ئۇزۇندىن بىرى سىز بىلەن مۇشۇنداق بىر سۆھبەت ئۆتكۈزۈپ بېقىشنى كۆڭلۈمگە پۈككەن بولساممۇ زادى پۇرسەت بولمىغان (بەلكىم ئىسىڭىزدىدۇر، ئۆيىڭىزگە بارغاندا بۇ ھەقتە سۆز ئاچقانغۇ دەيمەن) بۇ قېتىم ھەقىقەتەن بىر ياخشى  سۆھبەت بولدى.  مەن بۇنىڭ ئەسلى ۋارىيانتىنى ساقلاپ قالدىم.

Erturk:

دەيدىغان گەپ جىق، ئەمما ئۆزۈمنىڭ ۋە تورداشلارنىڭ كۆپ ۋاقتىنى ئالغۇم يوق.

PengiYar:

بولىدۇ، ھازىرچە مۇشۇنچىلىك بولغاچ تۇرسۇن، قالدى گەپنى بىز ئەھۋالغا قاراپ ئىش كۆرەرمىز، سىزنىڭ قىممەتلىك ۋاقتىڭىزنى چىقىرىپ بۇ سۆھبەتكە ماسلىشىپ بەرگىنىڭىزگە چىن دىلىمدىن رەھمەت ئېيتىمەن.

بۇ ئىشلاردىن مەلۇمكى، جۇڭگو جەمئىيىتىدە ھەممە نېمە ئىسلاھ قىلىنىۋاتىدۇ، ھەممە نېمە ئۆزگىرىۋاتىدۇ. «ئىدىيىنى ئازات قىلايلى» دېگەن شوئار 7 ياشتىن 70 ياشقىچە ھەممە ئادەمنىڭ ئاكتىپچانلىقىنى ئاشۇرۇۋاتىدۇ. ما شاۋخەي دېگەن پروفېسسورنىڭ جاھىللىقىدىن ئۇنىڭ ئىدىيىسىنىڭ نەقەدەر «ئىلغار»، كاللىسىنىڭ نەقەدەر «ئوچۇق»لۇقىنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ.  ئۇ  يۈز-ئابرۇيىنىڭ چۈشۈپ كېتىشىدىن قورقماي، مەخپىي ئېچىلغان سوتتىمۇ داۋراڭ سېلىپ جىنسىي ئەركىنلىك ئىدىيىسىنى تەشۋىق قىلغان، نۇرغۇن كىشىلەر ئۇنىڭغا ھېسداشلىق قىلغان، ھەتتا ئۇنى گۇناھسىز دەپ ھېسابلىغان. بۇلارنىڭ قارىشىچە، ھازىر كىشىلەرنىڭ ئىدىيىسى ئۆزگەردى،  يېڭىدىن بارلىققا كەلگەن ھەممە ئىش دەۋر تەرەققىياتىنىڭ مەھسۇلى، خەققە زىيان يەتكۈزمەي نېمە ئىش قىلسا ئۆزىنىڭ ئەركىنلىكى. مانا بۇ  ئوڭنىمۇ تەتۈرنىمۇ توغرا چۈشىنىدىغان ماڭقۇرتلۇق.

ئېھتىمال باشقا يەردىمۇ نەنجىڭدىكىگە ئوخشاش «خوتۇن ئالماشتۇرۇش كۇلۇبى»  ياكى شەكلى ئۆزگەرگەن باشقا ناشايان ئىشلار تولا،  پەقەت ئۇنىڭ قانۇن تورىغا ئىلىنىپ قالمىغان يېرىلا بار.  بۇ  خۇددى جۇڭگودا  لەكمىڭ-لەكمىڭ پارىخورلار پارازىتلاردەك لۆمۈلدىشىپ يۈرسىمۇ، شۇنىڭ ئىچىدە دومىلە باسقان بىر-ئىككىسىنىڭ قارماققا ئىلىنىپ قالغىنىدەكلا ئىش.  

ھەممە يېڭىلىق غەربتىن، بولۇپمۇ ئامېرىكا دېگەن جاھانگىردىن كىرىدۇ. مېنىڭ بىلىشىمچە، خوتۇن ئالماشتۇرۇشمۇ  شۇ يەردە بارلىققا كەلگەن، تور ئالاقىسى بۇنىڭغا تېخىمۇ ئاسانلىق يارىتىپ بەرگەن، «خوتۇن ئالماشتۇرۇش كۇلۇبى غەرب ئەللىرىدە مودىغا ئايلىنىپ، شىركەتلەرگىچە تەرەققىي قىلىپ، چوڭ ئىقتىسادىي گەۋدىگە ئايلانغان، تاپقان پايدىسى ئاكسىيە بازىرىغا كىرگەن.  بۇ قىلمىشنى ياۋروپا،  ياپونىيە بىلەن كورىيە، ئاندىن جۇڭگو رەسمى قوبۇل قىلغان بولۇشى مۇمكىن.  ياۋروپادا جىنسىي ئىشلار ئوچۇق، قانۇنلۇق دەيدىكەن، ياپونىيە بىلەن كورىيەمۇ قارىماققا ئۇلاردىن قېلىشمايدۇ، چۈنكى قانۇن شۇلارنىڭ قانۇنىغا تەقلىد قىلىنغان. ياۋروپالىقلار تانسا، شامپان ھارىقى، شىرىن ئاي ساياھىتى دېگەندەك رومانتىكىلىقلارنى باشلاپ بېرىۋىدى، ئۆزىنى قالاق ھېس قىلغان مىللەتلەرنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭغا ئەگەشتى؛ ياۋروپالىقلار ئەرمەك ئىت بېقىۋىدى، ياپون، كورىيان، جۇڭگولۇقلارنىڭ ھەممىسى دورىدى، ھەتتا جۇڭگولۇقلار ئۇلاردىن ئاشۇرۇۋەتتى. خوتۇن ئالماشتۇرۇشمۇ شۇ ئاساستا، شۇ تەقلىدتە ئەيدىز كېسىلىدەك ياكى چوشقا زۇكىمىدەك  يامراپ كەتسە نېمە دېگۈلۈك؟ ئۇنىڭ ئۈستىگە تور دېگەن بۇ نەرسە شەھۋانىيلىقنىڭ، جىنسىي ۋابانىڭ تاراپ كېتىشىگە كەڭ زېمىن ھازىرلاپ بەردى. ھەددى-ھېسابسىز  سېرىق تور بېكەتلىرى ئادەملەرنى گەندىدە ئۆسكەن كەندىرنىڭ پۇرىقىدەك غىدىقلايدۇ، خۇمار قىلىدۇ، ھەتتا پاھىشىۋازلىققا دۈم چۈشىدىغان قىلىۋېتىدۇ. فوتو سۈرەتلىك، ۋىدىيولۇق شەھۋانىي ئالاقە ناتونۇش ئەر-ئاياللارنى بىر-بىرىگە ئۆمۈچۈك تورىدەك باغلايدۇ. بۇلار ئەركىنلىك بايرىقى ئاستىدىكى غەيرى مەدەنىيەتنىڭ، جۈملىدىن ئاتالمىش"تور مەدەنىيىتى"نىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى. ھۆكۈمەت ئۆتكەن يىلدىن بۇيان تور شەھۋانىيلىقىغا زەربە بېرىپ زور نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرگەن بولسىمۇ، سېرىق تور بېكەتلىرىنى پۈتۈنلەي يوقىتالمىدى، قارىغاندا بۇ مۇمكىن ئەمەس، ئىدىيۋى چاتاقنى ئوڭشىمىغىچە ئەخلاق ئوڭشالمايدۇ. يۇمشاق دېتالنى ياخشىلىمىغىچە قاتتىق دېتال بۇزۇلۇپ تۇرىۋېرىدۇ.

تورنى شەھۋانىيلىق ئۈچۈن خىزمەت قىلدۇرغان پروفېسسورنىڭ جىنسىي ئەركىنلىك شوئارىغا ئاۋاز قوشىدىغانلار  كۆپ  بولسا ئۇنىڭغا يېڭى قانۇن تۈزۈش كېرەكمۇ؟ بۇ ئەمدى جەمئىيەتشۇناسلار، قانۇنشۇناسلار، سىياسىئونلار ئويلىشىدىغان مەسىلە. جۇڭگودىكى قانۇن-تۈزۈم سىياسەتنىڭ، ئەنئەنىۋى كۆز قاراشنىڭ كۈچلۈك تەسىرىگە ئۇچرىغان بولۇپ، جەمئىيەتتە بولۇۋاتقان ئۆزگىرىشلەر،  يېڭى ئىدىيە ۋە قىممەت قاراشلىرىغا ئانچە ئېتىبار  قىلىپ كەتمەيدۇ؛  مەسىلەن، بۇ قېتىمقى ئىككى يىغىندا خەلق قۇرۇلتىيى ۋەكىللىرى «پىلانلىق تۇغۇت قانۇنى يولغا قويۇلغىلى 30 يىل بولدى، دەۋر ئۆزگەردى، ئۇنىڭغا ئەمدى  قايتا تۈزىتىش كىرگۈزۈش كېرەك » دەپ پىكىر بەرگەن بولسىمۇ، بۇ ھەقتە ھازىرغىچە ھېچقانداق قانۇن لايىھىسى تۈزۈلمىدى. قانۇن تۈزگۈچىلەرنىڭ قارىشىچە، قانۇن دۆلەتكە، خەلققە ۋەكىللىك قىلىدۇ ۋە شۇلار ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ (مەن ئەجەپ «قانۇن ھۆكۈمرانلار سىنىپى ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ» دەپ ئاڭلاپتىكەنمەن)   ئاۋامنىڭ ئىدىيىسى، ئەقىل-پاراسىتى، ئىرادىسى قانۇندا ئىپادىلىنىدۇ ۋە قانۇن ئارقىلىق  بىرلىككە كېلىدۇ؛  كىشىلەر بۇنىڭغا بويسۇنۇپ ياشايدۇ.  ھالبۇكى، ناچار ئىدىيە ھەر ئادەمنىڭ شەخسىيىتىدە يوشۇرۇن قالىۋېرىدۇ،  ئالۋاستىدەك مۆكۈنۈپ ياتىدۇ، پەيتى كەلگەندە ئاشكارىلىنىپ چىقىدۇ. كىمكى ما شاۋخەيدەك ئۆزىنىڭ يوشۇرۇن ئېڭىدىكى ئالۋاستىنى قويۇپ بېرىدىكەن، كۆپچىلىك ھېمايە قىلىۋاتقان قانۇنغا  قارشى چىققان بولىدۇ-دە، جازاغا تارتىلىدۇ.  بۇ يەردىكى قانۇن ئەمەلىيەتتە ئەنئەنىۋى قاراشقا ۋەكىللىك قىلىدۇ ھەم ئۇنى قوغداش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ.  ما شاۋخەينى قوللىغۇچىلار ۋە ئۇنىڭغا ھېسداشلىق قىلغۇچىلار ئاساسەن يېڭى دەۋرنىڭ ئىسيانكار ياشلىرى، ئىدىيىسى غەربكە مايىل زىيالىيلار بولۇپ، ھازىرقى ۋاقىتتا ئۇلار ما شاۋخەينى ئاقلايمىز دەپمۇ ئاقلاپ بولالمايدۇ، كۆز قاراشلىرى شەخسىي كۆز قاراشلار سۈپىتىدە قالىدۇ، قانۇنغا ئايلىنالمايدۇ، ئۇنىڭغا يەنە بىر دەۋرلىك ئىدىيىۋى ئىسلاھات كېرەك. 

شەك-شۈبھىسىزكى، ما شاۋخەينىڭ جاھىللىقى، ئىسيانكارلىقى ئۇنىڭ ھاياتى،  كىشىلىك تۇرمۇش پەلسەپىسى، قىممەت قارىشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك . خەۋەردە ئېيتىلىشىچە، ئۇ  ئىككى خوتۇندىن ئاجراشقانىكەن . قانۇن ئۇنىڭ ئۆتمۈشى، ئىدىيىۋى ھېسسىياتىنى تەكشۈرۈپ ئولتۇراتتىمۇ؟  قانۇن بىر ئادەمنىڭ يامان ئىدىيىسىنى، خىيالىنى باشقۇرالمايدۇ،  پەقەت شۇ ئىدىيىسى ھەرىكەتكە ئايلانغاندا ئاندىن تاناۋىنى تارتىدۇ.  ئۇنىڭ«ماڭا ئۇۋال بولدى، مەن گۇناھ قىلمىدىم» دەپ ئۆكتە قوپۇشى  بىزگە شۇ نەرسىنى چۈشەندۈرىدۇ: ئىدىيە ئىش-ھەرىكەتنىڭ قوماندانى، ئىدىيىدىن چاتاق چىقسا ھەممىدىن چاتاق چىقىدۇ.

90 -يىللاردا ئالىي مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان چاغلاردا بىزدىمۇ شۇنداق ئىسيانكارلىق، كەيپ-ساپاغا ھەۋەسلىنىش، يېڭىلىقلارغا زوقلىنىش، تانسىغا كىرىش، «ئويناپ بېقىش، كۆرۈپ بېقىش، تېتىپ بېقىش، پۇراپ بېقىش، سىلاپ بېقىش…“ ھەۋەسلىرى جۇش ئۇرۇپ قاينايتتى. بىر ياتاقتىكى 8 تازنىڭ ئىدىيىسى ئاساسەن بىر ، توۋلايدىغان مۇقامىمىز ئوخشاش ئىدى. شۇ يىللاردا زور بېسىم بىلەن خەنزۇچە ئۆگىنىۋاتقاچقا خەنزۇچە گېزىت-ژۇرناللارنى كۆرۈپ قوياتتۇق، بىر چاغدا ھازىرقى «ئامانلىق»ژۇرنىلىغا ئوخشايدىغان بىر ژۇرنال ياتاقتا پەيدا بولۇپ قالدى، ئۇنىڭدا مۇنداق بىر دېلو بايان قىلىناتتى: بىر ھايۋان ئۆز قىزىغا كۆپ نۆۋەت باسقۇنچىلىق قىلىدۇ، ئانا-بالا بۇ ئىشقا چىداپ تۇرالماي سوتقا ئەرز سۇنىدۇ، ساقچىلار ئۇنى تۇتۇپ سوراق قىلسا «بۇ قىز مېنىڭ قىزىم ئەمەس، خوتۇنۇم مەن بىلەن توي قىلىپ ئىككى ئايدىن كېيىنلا بويىدا قالغان، مەن بۇ خوتۇندىن ۋە ئۇنىڭ بۇرۇنقى ئاشنىسىدىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن شۇنداق قىلدىم» دەيدۇ.  مەن بۇنى كۆرۈپ « ئادەمنىڭ ھايۋان بولمىقى ئۆيدىن تالاغا چىققاندەكلا شۇنداق ئاسانكەن» دېسەم، بىر ساۋاقدىشىم قوپۇپ « ئەگەر ئۇنىڭ ئورنىدا بولغان بولسام مەنمۇ شۇنداق قىلاتتىم، پاسكىنا خوتۇندىن ئۆچۈمنى ئالاتتىم» دېدى. ئۇنىڭ بۇ ئەشەددىي، زەھەرلىك ئىدىيىسى نەدىن كەلدى؟ ئۇققىلى بولمايتتى، ئىشقىلىپ بۇ ئىدىيە ئۇنىڭ  كاللىسىنىڭ ئەڭ قاراڭغۇ يېرىدىن ئورۇن ئالغانىدى.

جەمئىيەتكە چىققاندا «كىشىگە يامانلىق قىلماي نېمە ئىش قىلساڭ قىل“ دەيدىغان ئىدىيە ھۆكۈم سۈردى.  ئوقۇۋاتقان ۋاقىتلىرىمىزدىن باشلاپ بىزنى مەلۇم بىر ئىدىيە باشلاپ ماڭاتتى، كېيىن خىزمەتكە چىقىپ، ئائىلە قۇرۇپ بالىلىق بولغاندا ئىدىيىمىز ئۆزگەردى، خۇسۇسەن مەن ئېتىقادىمنى توغرىلاپ، ئەخلاقىمنى قەدىر ئەھۋال قوغداپ ماڭدىم، ئېزىپ كەتسەممۇ گۇناھىمدىن تۆۋە قىلغۇدەك ئاڭغا ئىگە بولدۇم. بىر ساۋاقدىشىم بولىدىغان، ئىچى كۈچلۈك بالا ئىدى، خىزمەتكە چىقىپ ئىككى يىلدىن كېيىن ئىزدەپ بارغىنىمدا ھاراق ئىچىپ مەست بولۇۋېلىپ ماڭا " مەن ھامان بىر كۈنى ئۆلۈۋالىمەن" دېگەنىدى، مەن ئېرەنشىمىگەنىدىم، ئاقىۋەت راست ئۆلۈۋالدى، بۇنى ئاڭلاپ ھەيران قالدىم، ھەسرەتلەندىم، ئېچىندىم، ئويلاندىم: «ئۇ بۇنداق ياشىغىچە ئۆلۈپلا قۇتۇلاي دەپ ئۆلۈۋالدى، ئىدىيسىدىن ئېغىر دەرىجىدە چاتاق چىقىپ ئۆلۈۋالدى، ئۆلىۋېلىش ئىدىيىسىدە چىڭ تۇرۇۋېلىپ، ئۆزىنى زادى قويۇۋەتمىگەچكە ئۆلۈۋالدى، زەھەر ئىچىپ ئۆلۈۋالسا قىيامەتتىمۇ زەھەر يۇتۇپ ئازابلىنىدىغانلىقىنى بىلمىگەچكە، ياكى بىلسىمۇ چىن دىلىدىن ئىشەنمىگەچكە ئۆلۈۋالدى؛ مۇھەببەتتىن، خوتۇندىن، باشلىقتىن، دوستلىرىدىن ۋاپا كەلمىگەچكە ئۆلۈۋالدى... شۇنچە يىل ئوقۇپ ئېرىشكىنى زەھەر يۇتۇپ ئۆلۈۋېلىش بولدى... ».  ئالىي مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان چاغدا ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋالغان شائىرلارنىڭ «ئۆلىۋېلىش بىر سەنئەت، ئۆلىۋېلىش ئىنساننىڭ ئۆز ئەركىنلىكىنى ئاخىرقى قېتىم جاكارلىشى، ئۆلىۋېلىش ئۆزىدىن ھالقىغان ئىنساننىڭ بۈيۈك غالىبىيىتى…›› دېگەندەك  جۆيلىمىلىرىنى ئوقۇغىنىم ئېسىمدە، بۇ ساۋاقدىشىممۇ شۇنداق «زەھەر»نى كاللىسىغا سىڭدۈرۈۋالغان بولغىيمىدى؟   ئۇ زەھەردىن مۇجۇپ ئاغرىۋاتقان قورسىقىنى تۇتۇپ كوچىدا ئۈچ سائەت مېڭىپ يىقىلىپ قاپتۇ، كىشىلەر ئۇنى ئاق چېكىدىغان بىرىكەن، ياكى مەست ئوخشايدۇ دەپ ئويلاپتۇ،  باشقىلار ئەتە نېمە يەپ، نېمە ئىشلارنى قىلارمەن دەپ پىلان سوقۇۋاتقان ۋاقىتتا ئۇ  ئۆز ئىدىيىسى، نىشانىنى بويلاپ بارىدىغان يېرىگە بېرىپ بولغانىدى. ئۇ  بارچە ئىچكى سىرىنى ئۆزى بىلەن بىللە ئېلىپ كەتتى، بىزگە قالغىنى شۇ: ئىدىيە ئىنسانغا قوماندان، بىر ئەشەددىي ئىدىيە بىر ئادەمنى، بىر مىللەتنى ھالاك قىلالايدۇ.

ئادەم ئىدىيىۋى مەخلۇق، ئوغرىنىڭمۇ، توغرىنىڭمۇ ئۆزىگە چۇشلۇق ئىدىيىسى، تايىنىدىغان ئاساسى، دەيدىغان گېپى، چالىدىغان دېپى بار.    چوڭ-چوڭ ئىدىيىۋى ئېقىملاردىن تارتىپ  ئادەتتىكى كۆز قاراشلارغىچە بارلىق ئىدىيە مەقسەتلەرنىڭ تەسىرىگە ئۇچراپ تۇرىمىز، بىراق بۇ ئىدىيىلەرنىڭ  بىزنى نەگە باشلاپ كېتىۋاتقانلىقىغا  ئانچە دىققەت قىلمايمىز. ئۇنى كۆز بىلەن كۆرگىلى، قول بىلەن تۇتقىلى بولمايدۇ، ئەمما ئۇ ھامان بىز بىلەن بىللە،  ئىدىيە ھاياتلىق سەپىرىمىزدىكى يول باشلىغۇچى، ئىدىيە بەزىدە سەپەر نېنى، بەزىدە ھەر خىل ھۇجۇملارغا تاقابىل تۇرىدىغان قورالىمىز.   ئىدىيە بىلەن ئىرادە، ھەرىكەت دائىم بىللە كېلىدۇ، ئىدىيىگە ياخشى-يامان نەرسىلەر ئاسان ئارىلىشىپ قالىدۇ.  ناچار ئىدىيە گويا بەدەندىكى باكتېرىيىگە، كومپيۇتېرغا كىرىۋالغان جاھىل ۋىرۇسقا ئوخشايدۇ؛ ئۆز-ئۆزىنى توختىماي يېڭىلاپ، يېڭى مۇھىتقا ماسلىشىپ، يوچۇق تاپسىلا كىرىۋېلىپ ئۆز-ئۆزىنى كۆپەيتىپ، توختىماي بۇزغۇنچىلىق قىلىدۇ؛ بۇنىڭغا سەل قاراپ قالساق ئېغىر زىيانغا ئۇچرايمىز، بۇ زىياننى مۆلچەرلىيەلمەيمىز.  شۇڭا ياخشى ئىدىيىنى ئەقىل بىلەن تاللاپ، بۇزۇق ئىدىيىدىن تېزراق ۋاز كېچىشىمىز كېرەك.

  دۇنيا شۇنداق نەرسىكى، كۆز ئالدىدىكى نەرسىلەرگە ئالدىنىدىغان، بۇرنىنىڭ ئۇچىنىلا كۆرىدىغان ئىنساننىڭ ئىدىيىسىنى ماددا بىلەن توشقۇزىۋېتىدۇ. نەپسانىيەت شۇنداق يامان نەرسىكى ئىدىيىگە كۈچلۈك تەسىر كۆرسىتىپ، مېڭىنى يۇيىدۇ.  «مېڭە يۇيۇش» ھەرىكىتى يېقىندا مەيدانغا كەلگەن ئىش ئەمەس، بەلكى ئىدىيىلەر توقۇنۇشى يۈز بېرىشكە باشلىغاندىن تارتىپ داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان ھەرىكەت.  يىراقنى قويۇپ يېقىندىكى ئىشلارنى ئويلىساق،  بىزدىن ئىلگىرىكىلەر قۇرئان ئوقۇشنىڭ ئورنىغا «تاللانما ئەسەرلەر» نى ئوقۇغان، ھەدىس يادلاشنىڭ ئورنىغا داھىيلارنىڭ ئۈزۈندىلىرىنى يادلىغان؛ ئىدىيىۋى كۈرەش ئەۋجىگە چىققاندا قانلار تۆكۈلگەن. ئېغىزىدىن كېتىپ قالغان، شۇ سەۋەبتىن ئىدىيسىدە مەسىلە بار دەپ قارالغان ئەكسىيەتچىلەر ئېغىر جازالانغان. ھازىرمۇ «ئىدىيە ساھەسىدىكى مىللىي بۆلگۈنچىلىك» دېگەن ئۇقۇم  مەۋجۇت. دېمەك، ئىدىيىدىن چاتاق چىقسا بولمايدۇ.

«قانغۇدەك ياشاپ ئۆلۈش» ئىدىيىسىدە ياشىساقمۇ ياشايمىز، ھەقىقەت ئىزدەپ ياشىساقمۇ ياشايمىز، گەپ بىزنىڭ تاللىشىمىزدا. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: تەندە بىر پارچە گۆش بار، ئۇ تۈزەلسە پۈتۈن ۋۇجۇد تۈزۈلىدۇ، ئۇ بۇزۇلسا پۈتۈن ۋۇجۇد بۇزۇلىدۇ، ئۇ بولسىمۇ قەلبتۇر“.   بۇ يەردىكى قەلب ئىمان-ئېتىقاد،  مەلۇم مەنىدىن ئېيتقاندا ئىدىيە دېمەكتۇر؛  ئەگەر ئىدىيە توغرا بولمىسا ئىماندىن سۆز ئاچقىلى بولمايدۇ،  گۇناھكار بولىمىز.  ئەگەر ئېتىقادىمىز توغرا بولسا ئىش-ھەرىكىتىمىزمۇ توغرا بولىدۇ، ساغلام ياشايمىز، ساۋاب تاپىمىز، ئاخىرەتلىكىمىز ئۈچۈنمۇ تەييارلىق قىلىۋالغان بولىمىز.  ئۆزىنىڭ بۇ دۇنياغا مۇساپىر ئىكەنلىكىنى ئۇنتۇپ قالغان ئادەمدە ئىمان كەم بولىدۇ، ئاخىرەتلىكى ئۈچۈن ساۋابتىن ئوزۇق ئېلىۋېلىشقا كۆڭۈل بۆلمەيدۇ،  تەييارلىقسىز سەپەرگە چىقىدۇ، يېرىم يولدا تېڭىرقايدۇ، ئازاب دەشتلىرىدە قىينىلىدۇ.

ئومۇمەن ئېيتقاندا، ئىدىيە بىزگە قوماندان، ئاللاھ ھىدايەت قىلغاننى ھېچكىم ئازدۇرالمايدۇ. ھېدايەت تاپقۇچىلار ئاللاھقا ھەمدۇسانا ئېيتىشى، ئىمان-ئېتىقادىنى ۋە توغرا ئىدىيىسىنى قەدىرلىشى،« بىزنى ھىدايەت قىلغىنىڭدىن كېيىن بىزنى توغرا يولدىن بۇرىۋەتمىگىن» دەپ ئاللاھقا يېلىنىپ دۇئا قىلىشى كېرەك. چۈنكى ئاللاھ قەلبلەرنى ئۆزگەرتىپ تۇرىدۇ.     

     دىنىمنى چۈشەنگەندىن كېيىن ئەركىنلىكىمگە قايتا ئېنىقلىما بېرىشكە توغرا كەلدى، ئەركىنلىك دېگەن نېمە؟ بەش ۋاق نامازدا، روزا رامىزاندا ئەركىنلىىك بولامدۇ؟ مەنمۇ بىر ياش يىگىت بولۇش سۈپىتىم بىلەن قىزلارغا قارىمامدىمەن، دوستلار بىلەن چاقچاقلىشىپ ئىچىپ-چېكىپ ئولتۇرمامدىمەن؟ تانسا-پانسا ئوينىمامدىمەن؟... سىقىلدىم، ئويلاندىم، ئىككىلەندىم، ئازابلاندىم، ئەگەر نەپسىمنى يېڭەلىسەم تەقۋا بەندىلىككە تاللىنىمەن،  ئاندىن دىننى كونىلىق دەپ قارايدىغانلار ئارىسىدىن شاللىنىمەن، چەتكە قېقىلىمەن. ھەتتا دىننى كەسىپ قىلىۋالغان ئاتالمىش موللىلارنىڭ سوغۇق نەزەرلىرىگە دۇچ كېلىمەن. چۈنكى مەن دىندىن بىر كەلىمە سۆزلەپ قويسام  ئۇ بىچارىلەرگە ئۇلارنىڭ نېنىنى تارتىۋالغاندەك تۇيۇلۇپ كېتىمەن.
    نىھايەت، ئەركىنلىكنى چۈشەندىم؛ ئەركىنلىك بەندىلەر ئارىسىدا ئەمەس، قەلبتە بولىدىكەن. "نەپسىڭنى قوينى بوغۇزلىغاندەك بوغۇزلاپ ھەقىقەتكە يەت" دېگەنىگەن جالالىدىن رۇمى،  ھەق ئاشىقى سوپىلارنىڭ ئىدىيىسىدىن ئىلھام ئالدىم. تەن بىر ئات بولسا روھ ئۇنىڭ چەۋەندازى،  نەپسانىيەت گويا دوزاخقا تۇتىشىدىغان ئوت بولسا،  ئىمان ئۇنى ئۆچۈرىدىغان سۇ ئىكەن؛  نەپسىمنى سوپىلاردەك پاكلاش نىيىتىگە يېتەلمىگەن بولساممۇ، دىنىمنى ئاز-تولا چۈشىنىپ ئۆزەمنى توغرىلاش مەقسىتىگە يەتتىم.

    كېيىنكى سوپىلار ئاينىپ كەتتى، بىزنىڭ كېيىنكى موللىلارمۇ (ھەممىسى ئەمەس) ئۆز دىنىدىن ھەقىقىي نېسىۋىسىنى ئالالمىدى، بەلكى دۇنيالىق نەپ ئالدى. بۇ دۇنيانى ئاخىرەتكە سېتىۋەتكەن موللىلار بۇ دىننى خۇنۇك، بىچارە كۆرسىتىۋەتتىكى، كېيىنكى ئەۋلادلار بۇنىڭ زىيىنىنى تا ھازىرغىچە تارتىپ كەلمەكتە. 
      جەمئىيەتكە چىقتىم، جەمئىيەت داشقايناق، سورۇنلار  قايناق، بىر چەتتە ئولتۇرىمەن، ئىچىپ-چېكىشىدۇ؛ ھاياسىز چاقچاقلارنى قىلىشىدۇ، مەنىسىز ئولتۇرۇشلار ئۇلارنىڭ ھاياتىغا مەنە بېغىشلايدۇ، كەيپ-ساپا ئۇلارنىڭ بارلىق غەم-قايغۇلىرىنى بىر دەم بولسىمۇ ئۇنتۇلدۇرىدۇ. ئەمما شۇنىسى قىزىقى، مەستلىكتىن كۆزلىرى غىلىيىپ، ئەقلى ھوشىنى يوقاتسىمۇ ئۆزىنىڭ مۇسۇلمان ئىكەنلىكىنى ئۇنتۇپ قالمايدۇ، تېخى دىن ھەققىدە تالاش-تارتىش قىلىشىپ كېتىدۇ. بۇنىڭدىن ئاچچىقى كەلگەن بىرى توۋلايدۇ: بۇنداق سورۇندا دىننىڭ گېپىنى قىلىشمايلى ئاغىنىلەر...  شۇنىڭ بىلەن ھەممىسى جىمىپ قالىدۇ. ئەمما كىملەرنىڭدۇر دىن ھەققىدە يەنە داۋاملىق تالاش-تارتىش قىلىشقۇسى، ئەرەبلەرنى ئېشەك دەپ تىللىغۇسى، دىن بىزگە كەينىچىلەپ كىرگەن...دەپ قاقشىغۇسى بار.  ئەمەلىيەتتە بۇلارنىڭ ئىسلام تارىخى ھەققىدە، ئەرەبلەر ھەققىدە تۈزۈك بىلىمى يوق، ھەممىسى بىر يەردىن ئاڭلىۋالغان تۈكى يوق گەپلەر.  
ھاراق  سورۇنىغا بېرىشىمنىڭ ئۆزى خاتا، ئەمما ئەدەبنى ئەدەبسىزدىن  ئۆگىنەي، بۇنداق سورۇندىن تېخىمۇ يىرگىنەي  دېدىم. شۇنداقتىمۇ تەقۋالىقىمدىن كېرىلىپ ئۇلارنى كەمسىتىپ كەتمىدىم،  ئۇلارنى بۇرۇندىن ھۆرمەتلەيتتىم، ئىچىش ئەركىنلىك، ئىچمەسلىكمۇ ئەركىنلىك. مەن كېيىنكىسى تاللىغان، رەببىمدىن تەۋپىق تىلىدىم. ئەگەر مۇشۇنداق چىداپ ئولتۇرۇپ بىرەرسىگە بولسىمۇ ياخشى تەسىرات بېرىپ،  ئۇنى توغرا يولغا باشلىسامچۇ؟  بۇ گەپ نېرى تۇرسۇن، ھاراق ئىچىپ ئولتۇرغان ئادەمگە دىننىڭ گېپىنى قىلسا خوشياقامدۇ؟ ئىمان ئىسلام ھەققىدە گەپ قىلساڭ شۇ ھامان "سەن نېمىتىڭ... ئۆزەڭچە موللا بولۇپ كەتتىڭمۇ؟...موللا بولساڭ ئۆيۈڭدە ئولتۇرماي بۇ يەرگە كېلەمتىڭ" دېگەن گەپ چىقىدۇ. دېمەك، ئۇلارغا ۋەز ئېيتىش ئۈچۈن چوقۇم دىندا ئوقۇغان موللا بولۇش، ئۆيىدىن چىقماي ناماز ئوقۇيدىغان بولۇش كېرەك.  موللا بولۇشقا سالاھىيىتىم توشمىغاچقا ئۇلارنىڭ گەپلىرىگە قۇلاق سېلىپ جىممىدە ئولتۇردۇم، ھېس قىلدىمكى،  ئۇلارنىڭ ئىچىنى بىر نەرسە تاتىلايتتى، كەيپتىنمۇ ھېچ مەنە چىقمىغاندا مۇشۇ ئىشلىرى ئۈستىدە ئويلىنىپ ئولتۇرۇپ تۇرۇپلا ئۆزىنىڭ مۇسۇلمان ئىكەنلكىنى، خاتا ئىش قىلىۋاتقانلىقىنى ئېسىگە ئېلىپ بىئارام بولاتتى (ئەلۋەتتە بۇنداق بىئارام بولمايدىغانلار كۈرمىڭ)،  ياخشى يېرى، ئۇلار ئويلىناتتى، ئويلانمىسا دىنغا ئائىت چوڭقۇر مەسىلىلەرنى قانداق ئاڭقىرىدۇ؟ ئۇنىڭ جاۋابىنى نەدىن ئىزدەپ تاپىدۇ، ئويلىنىدىغانلاردىن تەسەللىي تاپقىلى بولىدۇ، بىراق ئويلانمايدىغان ئىنساندىن ئۈمىد كۈتۈش تەس. 
      <بۇنداق سورۇندا دىننىڭ گېپىنى قىلىشمايلى ئاغىنىلەر؟ > دەپ ھەممىنى توختىتىپ قويغان بۇرادەرنىڭ كۆڭلىنى چۈشەندىم، ئۇ ئۆز دىنىنى ھاراق سورۇنىدىن قوغداپ قالماقچى، ئۇنىڭ قارىشىچە، بۇنداق گەپلەر، بۇنداق مۇنازىرىلەر پەقەت مەسچىتلەردە، مەدرىسلەردە، جامائەت سورۇنلىرىدا، ئىشقىلىپ ھاراق، تاماكا بولمىغان پاكىز بىر يەردە بولۇشى كېرەك. نەدە شۇ پاكىز يەر، ئۇ يەرلەردە دىن ھەققىدە كەسكىن مۇنازىرىلەر بولامدۇ؟ ئاشۇ موللىلارنىڭ بىلىمى، مۇنازىرە قىلىش قابىلىيىتى قانچىلىك ؟ بىزدە مەسىلىدىن ئۆزىنى قاچۇرىدىغان، ئازغىنە مەنپەئەتىنى دەپ ئاغزىغا كەلگەننى جۆيلۈيدىغان ياكى قارىسىغا پەتىۋا بېرىدىغان موللا تولا،  ئەمما زىيالىي سۈپەت پىكىرلىشەلەيدىغان، سىياسەت يول قويغان دائىرىدە ھەقنى دېيەلەيدىغان، دىننى ئۆز ھەقدارلىرىغا خالىس يەتكۈزىدىغان موللا ئاز. موللا بىلەن زىيالىي بىزدە خۇددى دېھقان بىلەن كادىردەكلا ئىككى دۇنيا. ھەممىسى ئۆز كەسىپىنى بۆلۈشۈۋالغان، بىر-بىرىنى يىراقتىن كۆزىتىپ گاھى ماختىشىپ، گاھى تىللىشىپ ئۆتىدۇ. 
  دېمەك، بۇ ھاراق سورۇنىدا پەقەت موللا يوق ئىدى، ئارىمىزدا پەقەت موللا قالمىغانىدى، ئۈستىمىزدە ئالا يېشىل چىراغلار يورۇپ تۇرسىمۇ كاللىمىز قۇرۇق، قەلبىمىز قاراڭغۇ ئىدى. جاھاندىكى گۈزەل نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى گويا قىزلارغىلا، قىزلارنى چۆرىدىكەن ئىستېمال بۇيۇملىرىغا مەركەزلىشىپ قالغانىدى. شەھۋەت...  شۇنداق، شەھۋەت، شەيتاننى چۈشىنىش بەك مۇھىم.  ئۇلارنىڭ ئىچى قىززىپ تۇراتتى، شۇ چاغدا مەن دېدىم: نېمىشقا دىن ھەققىدە گەپلەرنى قىلىشساق بولمايدۇ؟ 
  ئۇلارنىڭ ھەممىسى ماڭا چەكچىيىپ قارىدى، بۇ كۆزلەردىن "سەن ئىچمىگەندىن تولا گەپ قىلما" دېگەن مەنە چىقاتتى.
  − قايسى كىتابتا ھاراق سورۇنىدا دىننىڭ پارىڭىنى قىلىشسا بولمايدۇ دەپتۇ؟ --- دېدىم يەنە.   
   − ئىشقىلىپ بولمايدۇ، ھاراق ئىچىپ ئولتۇرۇپ دىننىڭ گېپىنى قىلسا بولمايدۇ" دېدى ھېلىقى پەتىۋاچى. 
   − دىننى خۇددى سەن ئوقۇمىغان قۇرئاندەك تاختا بېشىغا ئېلىپ قويماقچىمۇ؟" 
  − سەن نېمە دېمەكچى؟ 
− مۇشۇنداق سورۇندىمۇ دىن ھەققىدە پاراڭلشسا نېمىشقا بولمىغۇدەك؟ 
  − بولمايدۇ، بۇ گەپنى تۈگىتەلمەي قالساق سەن يەنە ئوتتۇرىغا چىقارماقچىمۇ؟ 
− ياق، مەن زادى سېنىڭ گېپىڭنىڭ ئاساسىنى بىلىپ باقماقچى. 
    − بۇنى مەندىن سورىما، مەن موللا ئەمەس، ئىشقىلىپ، بۇنداق گەپنى ساق چاغدا دېيىشكەن ياخشى. 
  − بۇ گېپىڭغۇ توغرا، لېكىن مەن ئويلايمەن، ئازراق ئەقلى ھوشۇڭلار بولسىلا دىننىڭ گېپىدىن قاچماڭلا. چۈنكى بەزى ئاغىنىلەر ئىچىپ ئولتۇرۇپ ساق ۋاقتىدىكىدىن بەك سازلىشىپ كېتىدۇ، ئويلىمىغان ئىشلىرى قالمايدۇ، كۆڭلىدىكى راست گەپلىرىنى بىر كىمگە دېگۈسى كېلىدۇ. دىن مەسىلىسى نەق كۆڭۈلنىڭ چوڭقۇر يېرىدىكى مەسىلە، شۇڭا بۇنى توسمايلى دېمەكچىمەن. 
  − ھازىر سەندىن باشقا ھەممىسى گالدى گۇلدۇڭ، بەزى گەپنى ئۇقماي دەپ سالىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە سەن موللا ئەمەس، ئۇلار چۈشىنەلمىگەن ئىشنى سەن چۈشەندۈرۈپ بېرەلمەيسەن. 
   − مەن موللا بولمىساممۇ دىندىن خېلى ئوبدان ساۋادىم بار، بىلگىنىمچە چۈشەندۈرۈپ بېرەلەيمەن. 
− سەنما؟ ناماز ئوقۇغاننىڭ ھەممىسى موللا بولىدىغان بولسا ئىگەكىم...
   شۇنىڭ بىلەن گەپ تۈگىدى، ئاغزىم تۇۋاقلاندى.  ئۇلارغا دىن ھەققىدە گەپ قىلىشقا سالاھىيىتىم توشمايدىكەن.  ئويلىغىنىمدەكلا بولدى، بىز دەۋاتقان ئىسلام دىنى، بىزنىڭ جېنىمىزغا ئارا تۇرىدىغان، بىزگە ھاۋادەك، سۇدەك زۆرۈر بولغان بۇ دىنىمىز ئۇلارنىڭ نەزەرىدە (بەلكىم كۆپ سانلىق ھەقەمسايىلىرىمىزنىڭ نەزەرىدە) پەقەت موللا ئاخۇنغىلا ھاۋالە قىلىنغان ئىش ئىكەن، شۇنداق ئەمەسمۇ يا؟ جەمئىيەت دېگەن كەسىپ، سالاھىيەت بىلەن جەمئىيەت. ئادەم دېگەن ئۆزى ئوقۇغان كەسىپنىڭ نېنىنى يەپ، باشقا ئىشلارغا ئارىلاشمايدىغان ئىجتىمائىي مەخلۇق. ئادەم دېمەك سالاھىيەت، ئىمتىياز دېمەكتۇر. موللىلىقمۇ بىر ئىمتىياز، دىننىمۇ ئۇلار ئۆگەنسۇن، نامازنىمۇ شۇلار ئوقسۇن، پەتىۋانىمۇ شۇلار بەرسۇن، ئۇستىرىنىمۇ شۇلار تۇتسۇن، كېسىدىغان، سۈفلەيدىغان، ھۈرۈيدىغان، سۈرۈيدىغان، پىچىرلايدىغان، بەرىكەتلىك دۇئا قىلىدىغان ياكى بەددۇئا قىلىپ خەقنى قارغايدىغان ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى شۇلار قىلسۇن. بۇ دىننىڭ بىزگە، بىزدەك زىيالىيلارغا، پەندە ئوقۇغانلار بىلەن ئانچە ئالاقىسى يوق. كىمكى دىندا ئۆزىنى ئالىم چاغلايدىغان زىيالىي بولسا سورۇنغا بارغاندا دىققەت قىلسۇن، بولۇپمۇ موللا ئاخۇن بار يەردە ساقال تاراپ ئېغىز غېرىچلىمىسۇن، كىمكى شۇنداق قىلسا كۆپ سانلىقلارنىڭ  مەسخىرىسىگە قالىدۇ. 
    پېقىر ئىلىمنىڭ زاكىتىنى ئايرىيالىغۇدەك ئالىم ئۇلىما بولمىساممۇ بىلگىنىمنى بىلمىگەنلەرگە بىلدۈرۈپ قويۇشنى خالايدىغان ئادەتتىكى مۇسۇلمان ئىدىم، جەمئىيەتتە سالاھىيەت، ئىمتىيازىم بولمىسا گېپىم ئۆتمەيدىكەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە ھېچكىمگە ۋەز-نەسىھەت خوش ياقمايدىكەن، ھەقىقەتنى ئاللىبۇرۇن تېپىپ بولغاندەك ياكى ھامان تاپىدىغاندەك، تاپمىسىمۇ بولىدىغاندەك ياكى مۇشۇنداق ياشاۋەرسىلا مەۋجۇتلۇقنىڭ ئۆزى ھەقىقەت بولىدىغاندەك بىخارامان يۈرىۋېرىدىكەن. ئۆلۈم ھەقىقىتى كېلىش ئالدىدا ئىمان ھەقىقىتىنى تېپىۋېلىش ھەممىدىن مۇھىم، ئەمما ھازىر دىننى ھۆددىگە ئېلىۋالغانلار غەپلەتتە، دىننى ئۇلارغا يۈكلەپ قويغانلار غەپلەتتە... ئى ئاللاھ، بىزنى غەپلەتتىن قۇتقۇزغىن، ھەممە ئادەم غەپلەتتە قالسىمۇ بىزنى سەگەك قىلغىن، ئىنساننى پەقەت سەنلا توغرا يولغا باشلىيالايسەن.

ئۆتكەن ئىشلار ھەققىدە ئەسلىمە، يادنامە يېزىش قىلغان ئىشلارنى خۇلاسىلەش بولۇپلا قالسا ئۇ خۇددى يىللىق خىزمەت خۇلاسىسىدەكلا قۇرۇق، ئەھمىيىتى يوق بىر نەرسە بولۇپ قالىدۇ،  ئۆمۈرنىڭ مەنىلىك ياكى مەنىسىز ئۆتكەنلىكىنى باھالاش بولۇپ قالسا ئۇمۇ ئاقمايدۇ، چۈنكى مەنە ۋە ئەھمىيەت ھەر كىمنىڭ قارىشىغا بېقىپ ھەر خىل بولىدۇ. بەزىلەر يەۋالغان، ئىچىۋالغان، ئويناپ-كۈلۈۋالغاننى مەنىلىك ھايات ھېسابلايدۇ، بەزىلەر جاپاغا چۇشلۇق نەتىجىگە ئېرىشەلمىسىمۇ مۇشەققەت تارتقاننىڭ ئۆزىنى راۋرۇس ياشىغانلىق دەپ قارايدۇ. لېكىن ھازىر جاپا تارتىش ۋە مۇشەققەتتە ياشاش شەرەپ ھېسابلانمايدۇ. ئادەم راھەتكە ئېرىشىشكە تېگىشلىك ئەقىل ۋە ئىرادىگە ئىگە تۇرسا، نېمە دەپ ئۆزىنى قەستەن قىينىغۇدەك؟

ئەمىسە نېمىنى ئەسلەيمىز، نېمىنى خاتىرىلەيمىز؟ ھاياتىمىزنىڭ ئەھمىيىتى، قىممىتىنى قانداق ئۆلچەيمىز؟ ئۆزەمنى ئېلىپ ئېيتسام، يىلدا بىرەر ياخشى رومان يازالىسام، ئوقۇرمەنلەرنىڭ ئىجابىي باھاسىغا ئېرىشەلىسەم بىكار ياشىمىدىم دەپ خۇرسەن بولىمەن؛ ئەمەلىيەتتە ھەر يىلى بىر رومان يازالىشىم ناتايىن، بۇنىڭلىق بىلەن ئەسەر يازمىغان يىللارنى بىھۇدەك ئۆتتى دېيىشىم كېرەكمۇ؟ ئەمەلىيەتتە رومان يېزىشىمدىنمۇ بەك زۆرۈر ئىشلار تولا، ئائىلە ۋە خىزمەتنىڭ ھۆددىسىدىن چىقىشىم كېرەك. ۋاقىت چىقىرىپ داڭلىق ئەسەرلەرنى، كىتابلارنى ئوقۇشۇم كېرەك، چالا تاشلاپ قويغان ئىنگىلىزچە، ئەرەبچەمنى داۋاملىق ئۆگىنىشىم كېرەك. مەن  ئۆزەمگە توختىماي ئارزۇ-ئارمان قەسىرلىرى قۇرىمەن، خىيالىمدا لايھىسىنى سىزىپ چىقىمەن، ئۇنىڭغا ئۆرلەيدىغان قەدەم باسقۇچ، پەلەمپەيلەرنى تىكلەپ بارىمەن، بىراق ھەمىشە بۇلار ئۈچۈن جىددىيلىشىشنى خالىماي  ئۇنى ئۆرۈپ تاشلايمەن. شۇنىڭ بىلەن ئىرادەم، قىزغىنلىقىم،ئىزچىللىقىم كەم بولۇپ قېلىپ، بىر ئىشنى ۋۇجۇتقا چىقىرالمايمەن ياكى بەك تەستە تاماملايمەن. تازا تەرلەپ پىشىپ چېنىقىۋاتقاندا سوغۇق سۇ ئىچكۈم كېلىدۇ، بۇ چاغدا سۇنىڭ بەدەنگە زىيان قىلىدىغانلىقىنى، ئوخچۇپ سۇقۇۋاتقان يۈرىكىمنى سوۋۇتۇپ ئاجىزلىتىپ قويىدىغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇپ ”مەيلىلا، يۈز يىل ياشامدىم“ دەپ ئىچىۋېتىمەن. ئەمما بىرئىشتىن قاتتىق غەزەبلىنىپ ئۆزۈمنى تۇتۇۋالالماي قالغاندا ”مەيلىلا، بۇمۇ ئۆتۈپ كېتىدۇ“ دېيەلمەيمەن، كەڭ قورساق بولالمايمەن، ئۆزەمنى ئۆز زىندانىمدا ئازابلايمەن، سوغۇق سۇدا تاھارەت ئېلىپ شەيتاندىن پاناھ تىلىيەلمەيمەن، يامانلىقنىڭ كېلىشى تېز، قايتىشى ئاستا. ياشىماق تەس، ياخشى ياشىماق تېخىمۇ تەس. ئەسلەشكە توغرا كەلسە، ئەڭ چوڭقۇر تۇيغۇلارنى، ئەڭ ئېغىر ئازابلارنى، ئەڭ ئەھمىيەتلىك مىنۇتلارنى، ئەڭ نۇرلۇق پىكىرلەرنى ئەسلەش كېرەك.

ئۆتكەن يىلى نورۇز بايرىمى قىزغىن بولدى، ئۇسسۇلچى قىزلار چوكانتالدەك ئېگىلدى، بالا چولپانلار سەنئىتىمىزنى ئۆز ۋۇجۇدى، ھۈجەيرىسىدە جانلاندۇردى، قېنىمىزنى قىززىتتى.  شۇ كۈنى ئىلقۇت تورىنىڭ قۇرغۇچىسى ئىنىم ياسىنجان مەترۇزى ئىلقۇت بىلەن تېلېفوندا كۆرۈشۈپ بلوگ قۇرۇش ئارزۇيۇمنى ئېيتتىم. ئۇنىڭ كۈچ چىقىرىشى بىلەن بىر نەچچە كۈندىن كېيىن  بلوگىممۇ مەيدانغا كەلدى. نۇرغۇن ئىشلار، چىرايلار، پاراڭلار ئۇنتۇلۇپ كەتتى، ئىشتىياق ئۇنتۇلمىدى. بلوگ گۇلزارىم يېڭى-يېڭى  غۇنچىلىرىم بىلەن رەڭدارلاشتى. كۆرىدىغانلار ۋە تىزىملىتىدىغانلار كۆپەيدى، بلوگنى ھەر كۈنى ناشتىلىق ئورنىدا يوقلاپ قويىدىغان بولدۇم، بەتلەرنىڭ رەڭدارلىقى، ئەسەرلەرنىڭ جەزبىدارلىقى ئۈستىدە ئويلاندىم، ھەرىكەتلەندىم، ئاز-تولا يېڭىلىق بولدى، يېڭىلىق بولمىسا بۇ بلوگ سەپتىن چۈشۈپ قالاتتى، بلوگلار ئارا رىقابەتتىن سۆز ئاچقىلى بولمىسىمۇ ھەر كىم ئۆز خاسلىقىنى جارى قىلدۇرۇشى كېرەك ئىدى. شۇنداق قىلىپ بلوگىمغا كونا-يېڭى ئەسەرلىرىمنى يىغدىم، قان-تەرىمنى، خاسلىقىمنى، سۈرەتلىرىمنى، ئاۋازىمنى، ئومۇمەن جىمى مەۋجۇتلۇقۇمنى، قىممىتىمنى بۇ بىلوگقا مۇجەسسەملەشكە تىرىشتىم. «دىيارىم» تورىدا ئېلان قىلىۋاتقان «كاۋاپچىنىڭ چىرايلىق خوتۇنى» دېگەن رومانىمنى بلوگقا كۆچۈرۈپ ئەكىلىپ ئاۋۋال بلوگدا، ئاندىن دىيارىمدا ئېلان قىلدىم. دىيارىمدا ئەسەرنىڭ ئاخىرىنى كۆرۈشكە تەقەززا بولغانلارغا بىلوگ ئادرىسىنى تەمىنلەپ بەردىم، شۇنىڭ بىلەن بلوگىمغا قەدەم تەشرىپ قىلىدىغانلار تېخىمۇ كۆپەيدى، ھازىرغىچە شۇلارنىڭ ئىزى بىلەن يوللىرىم كېڭىيىپ كېتىۋاتقاندەك ھېس قىلىمەن.

5-ئىيۇل ۋەقەسىدىن كېيىن تور تاقالدى، «دىيارىم» دا ئېلان قىلىۋاتقان رومانىممۇ ئۈزۈلۈپ قالدى، روماننىڭ ئاخىرىنى ھېچكىم كۆرەلمىگەچكە، ھېچكىم مېنى «كاۋاپچىنىڭ خوتۇنى ئاخىر قانداق بولدى، ياسىنچۇ؟» دەپ سورىمىغاچقا قىزغىنلىقىم ئۆلدى، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇ ۋاقىتلاردا ئوقيانىڭ كىرىچىدەك تارتىلىپ چىڭقىلىپ كەتكەن مېڭەمدە ئاغرىق، ئازاب، تەشۋىشتىن باشقا ھېچنېمە يوق ئىدى، ھەر كۈنى خەۋەر كۆرەتتىم،  ئەدەبىيات ئويۇن-تاماشىدەك تۇيۇلدى،  ئەسەر ئۈچۈن ئويلانغۇدەك ماجال، ئىجادىيەت بوشلۇقى قالمىدى،  ئەسەر ئۈچۈن يەڭگىل ئولتۇرۇپ خىيال سۈرگۈدەك ئىمكان، كەيپىيات، ھېسسىيات نەدە؟ ئاندىن  ھورۇنلۇقۇم تۇتتى، چۈشكۈنلىشىپ كەتتىم، ھەتتا بۇرۇن يازغانلىرىممۇ ئۆزەمگە كۈلكىلىك، بىمەنە تۇيۇلۇشقا باشلىدى. ئەمما بۇ تۇيغۇلىرىمنىڭ ۋاقىتلىق ئىكەنلىكىنى بىلەتتىم، چۈنكى ئەسەرلىرىم شۇ ۋاقىتتىكى روھىي ھالىتىم ۋە تەپەككۇرۇمنىڭ مەھسۇلى ئىدى.  ئۆتمۈشتە قىلغان ئەخمىقانە ئىشلارغا پۇشايمان قىلىۋېرىش يەنىلا ئەخمىقانىلىق. ھالبۇكى تولا ئىنسان ئۆز ئۆتمۈشىدىن رازى ئەمەس، ”ئەگەر ئۇنداق بولغان بولسا بۇنداق بولاتتى“ دەيدىغان زارلىنىش ئېغىر. ”ئەگەر، ناۋادا“ دەيدىغان پۇشايمانلىق خىياللار كىشىنى بىر ئۆمۈر قىينايدۇ. ”شۇنداق بولۇش پېشانىمىزگە پۈتۈلۈپ كەتكەن دەيمىزۇ، ئۇنى ئەينى چاغدا ئۆزگەرتىشكە ئىمكانىيىتىمىز باردەك ئاھ ئۇرۇپ كېتىمىز. بۇنى ئىنسان تەبىئىتىدىكى يوقالماس ئىزتىراپ، ئاجىزلىق دەپ ئېيتىش كېرەك. ”ئەگەر، ناۋادا“ ۋەسۋەسىلىرى شەيتاننى چىللاپ كېلىدۇ. ئۆتمۈش ساۋاقلىرىنى يەكۈنلەپ كەلگۈسىگە نەزەر سېلىش، خاتالىقلارنى ئىمكانقەدەر ئازايتىش، زىياننى تۆۋەن چەككە چۈشۈرۈش، قانائەتلىنىش ھەممىدىن مۇھىم. ياخشى ياشىغان ھايات ياخشى ھاياتتۇر.

ئارىدىن ئۈچ ئاي ئۆتتى، كەيپىياتنى باشقا نەرسىلەر ئىگىلەپ كەتتى. باشقا يەردە تۇرۇپ تورنى ئاچالايدىغانلار بلوگىمغا كىرىپ روماننىڭ ئاخىرىنى سۈيلەشكە باشلىدى. 22-ئۆكتەبىر ھەرەمگە خىزمەتكە بېرىش ئالدىدا قانداقلا قىلىپ بولمىسۇن روماننى تاماملاش قارارىغا كەلدىم، بۇرۇنقى ئىرادە، قىزغىنلىق ۋە كەيپىياتىمغا قايتىپ كېلىشكە تىرىشتىم. ئۈچ-تۆت كۈن ئۆيگە سولىنىپ ئولتۇرۇپ بۇرۇن ئويلىۋالغانلىرىم بويىچە روماننى تاماملاپ، ئاساسىي جەھەتتىن قانائەتلەندىم؛ بايان، تەسۋىرلەر گاھىدا سوزۇلۇپ كەتتى، گاھىدا قىسقىراپ كەتتى، تەبىئىي بولمىدى، يازالىغىنىمچە يازدىم، نېمىلا بولسۇن يازىدىغانلىرىمنى تولۇق يېزىپ، تاپشۇرىدىغانلىرىمنى تولۇق تاپشۇرۇپ  بلوگىمغا يوللىۋېتىپ ئاندىن ھەممىدىن ئادا تاپتىم.

ئاخىرىدا  ھەرەمدە يازغان «قارغا بولۇپ قايتتى قارلىغاچ ھەققىدە» دېگەن يازمامدىن باشقا ھېچنېمە يوللىمىدىم، تور ئېچىلمىسا، يازغانلىرىمنى كەڭ دائىرىلىك كۆرىدىغانلار، باھالايدىغانلار، تىللايدىغانلار، ماختايدىغانلار بولمىسا ھېچنېمە يازالماي ئولتۇرۇپ قالىدىكەنمەن. تورنىڭ نەقەدەر مۇھىملىقىنى شۇنچىلىك ھېس قىلدىمكى، بۇرۇن توردا تىللىشىپ سەسكىنىپ كەتكەن بولسام ھازىر شۇنىمۇ سېغىنىدىغان بولۇپ قالدىم. تور بىر ئېچىلسا سۇغا چۈشكەن بېلىقتەك يايراپ كېتەر ئىدىم، بىر نەرسە يازمىساممۇ باشقىلارنىڭ يازمىلىرى ۋە ئىنكاسلىرىنى كۆرۈپ كاللام يېڭىلىنىپ تۇرار ئىدى.

خەيرىيەت، بلوگىمنى يوقلايدىغانلار ئۈزۈلۈپ قالمىدى، ھەتتا بۇرۇنقىدىن كۆپەيدى، ئەمما ھېچنېمە يوللىمىدىم، يوللىغۇدەك دەسمايە يوق، ئەگەر بلوگىمغا كىرىپ ئۈمىدسىزلىنىپ چىقىپ كېتىدىغانلار كىرىپ ئىلىنىپ قالىدىغانلاردىن كۆپ بولسا  بلوگىم خاراپلاشقان بولىدۇ.  ئەگەر بلوگىمغا كىرگەنلەر ئۆزىگە چۇشلۇق نېسىۋە ئالالىسا، قايتا كىرىپ قاراپ باقسا، «يېڭىلىق بارمۇ يوق» دەپ يوقلاپ باقسا بلوگىم ھاياتى كۈچىنى ساقلاپ تۇرۇۋاتقان بولىدۇ. 

بۇ  بىر يىل  مۇسىبەتلىك يىل بولدى،  تورغا زىيادە تايىنىپ قالغان قەلەمكەشلىكىم چاندى، يېڭى ئەسەرلەر ھەققىدىكى پىلانلىرىم ئاقمىدى،  ۋاقىت توپا-چاڭ چىقىرىپ  كەلگەن قۇيۇندەك تېز ئۆتۈپ كەتتى، ئىرادەمنى بىر قەۋەت  قېلىن، ئاچچىق توپا باستى، ھورۇنلۇق توپىسى… ئۆلۈك توپا. لاۋزى شۇنداق دەپتىكەن: ”ئادەم ئۆزىدە بولۇشقا تېگىشلىك دەپ ئويلىغان، ئەمما بولمايدىغان ئىشلار، ئارزۇلار ئۈچۈن ئازابلىنىدۇ؛ شۇنداقلا ئۆزىدە بولۇشقا تېگىشلىك بولمىغان يامان ئارزۇ، خۇيلار دەستىدىن ئازابلىنىدۇ“.  ئازابلىق  ئارزۇلار بىخ سۈرمەكتە، ئەمما چۈشكۈنلۈك ئۇنىڭ يىلتىىزنى قىرقىماقتا. بۇنىڭدىن قۇتۇلىدىغان كۈنلەرمۇ كېلەر.             

ھېكايىنىڭ ماۋزۇسىدىنلا شېئىر گۈزەللىكى بالقىپ تۇرىدۇ، شائىر روزى سايىت بىلەن بولغان دىلكەشلىكىنى بۈگۈنگىچە سۈرۈپ كەلگەن يازغۇچىنىڭ يېقىنقى يىللاردىن بۇيان يازغان ئەسەرلىرىدە نەسرىي شەكىل بىلەن شېئىرىي رېتىم، ئورتاق ئەدەبىي تىل بىلەن خوتەنچە زاغرا تىل ناھايىتى ئەپچىل بىرىكىپ كەتكەن بولۇپ، ئوقۇرمەننى باشقىچە جەلپ قىلىدۇ. يازغۇچىنىڭ «پەرھات-شىرىن» دېگەن ئەسىرىنى ئوقۇپ تولىمۇ زوقلانغانىدىم، بۇ ھېكايىسىنى ئوقۇپ يەنە باشقىچە ھۇزۇرلاندىم. تىلىدىنلا ئەمەس، كۆتۈرۈپ چىققان مەسىلە ۋە ئۇنى يورۇتۇپ بېرىشتىكى بەدئىي ماھارىتىدىنمۇ زوقلاندىم. ئەسەرنى ئوقۇپ بولۇپ، كاۋىنىڭ پىلىكىدەك چىرايلىق ئۆسكەن”سېرىق“ھۆرنىسانىڭ سىماسى، تەقدىرى ھەققىدە ئويلىنىپ كەتتىم؛ يېزا دېگەندە چىرايلىق قىز ئاز ئەمەس، چىرايلىق قىز دائىم ئەدەبىي ئەسەرلەرنىڭ قىززىق نۇقتىسى، ئەخلاقنىڭ چىگىش نۇقتىسى. تىلىغا ھېسسىياتتىن رەڭ بېرىشكە ئۇستا يازغۇچىنىڭ قايسى بىرى ئۆز قەۋمىدىكى چىرايلىق قىز، ئاياللار ھەققىدە قەلەم تەۋرەتمىگەن؟ مۇھەببەت، گۈزەللىك، رەزىللىك، تراگېدىيە ھەققىدە ھاياجانلىنىپ ياكى ئېچىنىپ ئولتۇرۇپ ئەسەر يازمىغان؟ دۇنياغا داڭلىق ئەسەرلەر شۇنىڭ ئۈچۈن جۇلالىنىپ تۇرىدۇكى، ئۇنىڭدا گۈزەللىك بار، بۇ گۈزەللىك قېتىدا ئايال بار. توم-توم كىتابلاردا ساقلىنىپ ياتقان تالاي سىمالار، خاراكتېرلار تىرىك روللار ئارقىلىق بىر-بىرلەپ كىنو ئېكرانلارغا چىقتى، كۆردۈق، كۆرۈۋاتىمىز؛ بىزدىمۇ ياخشى ئەسەرلەر بارلىققا كەلسە «كىنو قىلىپ ئىشلىگەن بولسا-ھە!» دەۋاتىمىز. ئەمما بەزى ئەسەرنى كىنو قىلىپ ئىشلىگىلى بولمايدۇ، پەقەت ئوقۇپ ھۇزۇرلانغىلى بولىدۇ. ھەر نەرسىنىڭ ئۆزىگە خاس ئالاھىدىلىكى ۋە چەكلىنىپ قالىدىغان يېرى بار. بۇ ھېكايىدە ئۆزگىچە بىر مۇھىت تەسۋىرلەنگەن بولۇپ، خىلۋەت يېزا مەنزىرىسىنى، غۇرۇرى كۈچلۈك ئەرلەرنى، مەزلۇم ئاياللارنى يېنىمىزدا باردىكىدەك كۆرەلەيمىز، ئاۋازىنى ئاڭلىيالايمىز، دەرتلىرىگە مۇڭداش بولالايمىز، ئېچىنىمىز، ئاخىرىدا ھەسرەتلىنىپ شۈكلەپ قالىمىز.

ھېكايىدە يېزىلغان ئىچكىرىگە ئەمگەك كۈچى يۆتكەش مەسىلىسى ھازىر ھەممىگە ئايدىڭ مەسىلە. چوڭ جەھەتتىن بۇ بىر سىياسەت، بۇ سىياسەتنىڭ نەتىجىسى، ئۈنۈمى قانداق بولدى؟ بۇ رىئاللىقنى ھەممە ئادەم بىلىدۇ. ئىچكىرىگە ھۆرنىسادەك قىزلارنىڭ يۆتكەلگىنى راست، ناتونۇش مۇھىتتا ئۇلارنىڭ خىلمۇ خىل ئىشلارغا يولۇققىنى راست، ياخشى-يامان ئىشلارنىڭ يۈز بەرگىنى راست. ئەدەبىي ئەسەر رىئاللىقنىڭ ئىنكاسى بولغانىكەن، بۇلارنىمۇ يېزىش كېرەك. قانداق يېزىش كېرەك؟ نېمىنى يېزىش كېرەك؟ يازغۇچى بۇ ھەقتە ئەستايىدىل ئويلانغان، كاللىسىنى چىرمىۋالغان مەسىلىلەردىن ئۆزىنى قاچۇرالمىغان ھالدا ئويلانغان، ئاخىرىدا بىز كۆرگەندەك بىر ۋەقەلىكنى ئوتتۇرىغا چىقىرىپ، ئىپپەت، غۇرۇر مەسىلىسىنى قايتا تەكىتلىگەن.

كۆكقۇم مەھەللىسى تەكلىماكان گىرۋەكلىرىدىكى كۈجۈم مەھەللىلەردىن بىرى، بەلكى يېزىلاردىكى نۇرغۇن مەھەللىلەرنىڭ بىرى، ياسىن دېھقاننىڭ ئائىلىسىمۇ شۇ خىلدىكى دېھقان ئائىلىلەرنىڭ بىرى؛ بۇنداق مەھەللە ۋە ئادەملەرنى جەنۇبىي شىنجاڭنىڭ ھەممە يېرىدىن تاپقىلى بولىدۇ، «تىپىك مۇھىتتىكى تىپىك پىرسۇناژلار ئارقىلىق تىپىك ۋەقەلىك ۋە تىپىك مەسىلىنى يورۇتۇپ بېرىش» دېگەن كونا قائىدە بۇ ھېكايىدە شۇنچىلىك ئەسقاتقان ۋە ھاياتىي كۈچكە ئىگە بولغانكى، يازغۇچى ئۆزىنىڭ پىشقان ماھارىتى ئارقىلىق كونا ئەدەبىيات قاراشلىرىنى كۆزگە ئىلمايدىغانلارغا دەرس بەرگەن. دېمەك، ئەدەبىياتتا مەڭگۈلۈك قائىدە يوق، ھەم ھېچقانداق قائىدە كونىراپ قالمايدۇ؛ يېڭى قائىدىنىڭمۇ دائىم ئەڭگۈشتەر بولۇشى ناتايىن. قائىدە، ژانىر، شەكىل، قۇرۇلما دېگەنلەر پەقەت كومپيۇتېرنىڭ قاتتىق دېتالىغا ئوخشاش بىر ۋاسىتە، ھاياتىي كۈچكە ئىگە بولىدىغىنى پەقەت يازغۇچىنىڭ روھى، تەپەككۇر چوڭقۇرلۇقى، تىل خاسلىقى، بايان ئۇسلۇبى، ھېسسىياتى، ھەسرىتى... ۋاھاكازالار. مانا مۇشۇلارلا دائىم يېڭلىنىپ تۇرىدىغان يۇمشاق دېتالدەك دائىم كىشىنىڭ زوقىنى قوزغايدۇ.

ھېكايە يومۇرلۇق، يەڭگىل كەيپىياتتا داۋاملىشىدۇ، ئۇيغۇرلار ئارىسىدا گەپ تىڭشاۋاتقاندەك ئاڭلايمىز پىرسۇناژلار ئاۋازىنى، قاتمۇ قات قەرزگە بوغۇلۇپ كەتكەن ياسىن دېھقان قىزىنى ئىچكىرىگە ئەۋەتىدۇ، ئۆيىدىكىلىرىنىڭ ئىقتىسادىي يۈكنى يەڭگىللىتىشنىلا ئويلايدىغان ھۆرنىسا بىر كەتكەنچە 5 يىلدىن كېيىن قايتىپ كېلىدۇ. گەپكە قېلىش خەۋپىنى بىلىپ تۇرۇپ نېمىشقا بىر يىلدىن كېيىن قايتىپ كەلمىدى؟ ئائىلىسىگە پۇل تېپىپ بېرىش، قەرزدىن قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈنلا قايتىپ كەلمىدى. بىر قارىسا دۆت، ئەخمەق قىز؛ بىر قارىسا ئاتا-ئانىسىغا ۋاپادار ئاقكۆڭۈل قىز. ئۇنىڭ ئىچكىرىدىكى زاۋۇتتا بىر يىل ئىشلەپ ئۇزاق ئۆتمەيلا كاتتا مېھمانسارايدا كۈتكۈچى بولغانلىقى ۋە نەچچە يىل ئىپپىتىنى ساقلاپ يۈرۈشى ئادەتتە ئىنتايىن ئاز كۆرۈلىدىغان ئەھۋال، بۇنداق نادىر ۋەقەلىك كىشىگە ئانچە چىن تۇيۇلمىسىمۇ ئەمما، بۇنداق ئەھۋالنىڭ بولۇشى مۇمكىن ئەمەس دېيەلمەيمىز. ھېكايە دېگەندە مۇمكىن بولىدىغان ئىشلار راست بولغان ئىشلاردەك يېزىلىدۇ، بىمەنە ئىشلار مۇئەييەن مەقسەت ئۈچۈن توقۇپ يېزىلىدۇ. ھۆرنىسانى دۆت دەيلى، ۋاپادار دەيلى، ساق دەيلى ياكى بۇزۇق دەيلى، ھېكايىدە كىشىنىڭ نېرۋىسىنى قوداڭشىتىدىغان بىر پىرسۇناژ. ئوقۇرمەنلەرنىڭ ئۇنىڭغا بېرىدىغان باھاسى، ھېسداشلىقىمۇ ئوخشىمايدۇ. مەنمۇ پەقەت بىر ئوقۇرمەن بولۇش سۈپىتىم بىلەن ئۆز قارىشىمنى سۆزلەيمەن.

ئاتا-ئانىسىنىڭ رازىلىقىنى ئېلىپ ئىچكىرىگە بېرىشى بىلەن ھۆرنىسانىڭ ئېڭىدا ياتلىشىش ۋە يېڭىلىق باشلىنىدۇ. ئاتا-ئانىنىڭ ئامالسىز كۆز ياشلىرى بەختسىزلىكتىن بېشارەت بېرىۋاتقاندەك بولىدۇ. نەتىجىدە كۈتۈلمىگەندە شۇنداق بولىدۇ، ھۆرنىسا قايتىپ كەلمەيدۇ، ياسىن دېھقاننىڭ ئائىلىسى مەھەللىدىكىلەرنىڭ سۆز-چۆچىكىگە قالىدۇ. قىزنىڭ ساددىلىقى، ئاقكۆڭۈللىكى، ۋاپادارلىقى ئۆز يوسۇنىدا ئەمەس، كىشىلەرنىڭ ئەنئەنىۋى چۈشەنچىلىرىدىن ھالقىغان شەكىلدە ئىپادىلەنگەچكە ئاتا-ئانىسى ۋە مەھەللىدىكىلىرى ئۇنى قوبۇل قىلالمايدۇ. ئۇنى كۈتۈپ تۇرۇۋاتقىنى يەكلىنىش ۋە ھاقارەت ئىدى. ئۇ بۇلارنى بىلىپ تۇرۇپ كېلىدۇ ۋە ئويلىغىنىدىنمۇ ئېغىر ھالدا زەربىگە ئۇچرايدۇ.

ھېكايىدە ياسىن دېھقان قىزى ھۆرنىسادىنمۇ ئۆتە كىشىنى ئېچىندۇرىدۇ. ئۇ ئەركەكلىك غۇرۇرىنى ۋە باشقىلارنىڭ پىتنە-پاساتلىرىنى دەپ قىزىدىن كېچىدۇ. ئۇ ئۆزىدىكى مەسئۇلىيەتنىڭ ھۆددىسىدىن چىقىپ قىزىنى كەچۈرۈشى كېرەك ئىدى. جامائەت پىكرى ۋە جامائەت بېسىمى ئەنئەنىۋى ئەخلاق ۋە كىشىلىك قىممەت قارىشىنى قوغداشتا زور رول ئوينىسىمۇ لېكىن بەزىدە پىتنە-پاسات پەيدا قىلىش ۋە شەخسكە زىيان يەتكۈزۈش رولىنى ئويناپ قالىدۇ. بۇ ھېكايىدە دەل شۇنداق بولغان. ئەگەر جامائەتنىڭ پىكرى ھەقىقەت بولسا ۋە شۇ ھەقىقەتتە چىڭ تۇرالىغان بولسا بىر مەھەللىنى خاندەك سوراپ يۈرگەن مۇتتەھەم ئەمەلدارنىڭ قىلمىشىغا چەك قويالىغان بولاتتى؛ ئەگەر جامائەتنىڭ پىكرى مۇتلەق ئىجابىي رول ئوينىغان بولسا جەمئىيەتتىكى ناتوغرا ئىللەتلەر، تويدىكى ھەشەمەتچىلىك، نەزىر-چىراغدىكى سەتچىلىك، ئىسراپخورلۇق، داغۋازلىق، دورامچىلىق، ئۆزىگە ئۆزى زۇلۇم سېلىشلار ئازايغان بولاتتى. دېمەك، بىزدە جامائەت پىكرى ھازىر كۆپ ھاللاردا ئۆزىگە ئۆزى زۇلۇم سېلىش، ئۆزىنى ئۆزىنى خارلاش ۋە قىسماققا ئېلىپ جازالاش بىلەن خاراكتېرلىنىۋاتىدۇ. «كۆپنىڭ ئەقلى كۆپ» ئەمەسمىدى؟ نېمىشقا كۆپچىلىك ياخشىلىقتا ئەمەس، يامانلىقتا بىرلىشىدۇ؟

شۇنداق قىلىپ، ئۆزىنى بەش يىل گۆھەردەك پاك ساقلاپ كەلگەن، چامادانلىرىغا لىق پۇل قاچىلاپ كەلگەن ۋاپادار قىز ھۆرنىسا ئاتا-ئانىسى، قەۋم-قېرىنداشلىرى، ئەھلى جامائەت تەرىپىدىن ئۇر-ئۇرغا قالغان چاشقاندەك خارلىنىدۇ. ئۇنى ھەتتا يېزىلىق پارتكوم شۇجىسى ۋاڭ، ئاياللار خىزمىتى كادىرلىرىمۇ قۇتقۇزالمايدۇ. ئىپپەت-نومۇسنى، يۈز-ئابرۇيىنى يوقىتىشنىڭ نەقەدەر ئازابلىق ئىكەنلىكىنى چۈشەنگەن ھۆرنىسا يۇرتىنى تەرك ئېتىپ، بەختىنى ئىزدەپ باشقا ياققا كېتىدۇ. ئۆزىنى ئۆز قېرىنداشلىرىغا ئىشەندۈرەلمىگەن قىز شۇ ئاچچىقىدا بۇزۇلۇپ كېتىشى، ۋەيران بولۇشى مۇمكىن. بۇنىڭ ۋابالى كىمگە؟ بۇنىڭ مەسئۇلىيىتى كىمدە؟!

ئېتىقاد نۇقتىسىدىن ئالغاندا ياسىن دېھقاننىڭ ئېتىقادىدا مەسىلە بار. ئۇ ئاللاھتىن ئەمەس، خەقتىن قورقىدۇ. ئەگەر ئۇ ھەقىقىي مۇسۇلمان بولغان بولسا ئىشنى باشتىلا خاتا قىلمىغان، خاتا قىلغان بولسا تۆۋە قىلىپ، سەۋەنلىكىنى ئۈستىگە ئالغان بولاتتى. ھۆرنىسانىڭ «بۇزۇلۇپ» كەتكەنلىكىنى ئاڭلىغاندا ئار-نومۇسقا چىدىماي (ئەمەلىيەتتە خەقنىڭ گېپىدىن قورقۇپ) ئۆلىۋېلىشقا ئۇرۇنمىغان بولاتتى. چىن ئېتىقادلىق مۇسۇلمان ھەر قانداق ئېغىر ئازابقا قالغاندىمۇ سەۋر قىلىدۇكى، ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىش ئارقىلىق ھەممىدىن قۇتۇلۇشقا ئۇرۇنمايدۇ، ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىشنىڭ ئېغىر گۇناھ ئىكەنلىكىنى بىلىپ نىيىتىدىن يانىدۇ. جامائەتنىڭ گەپ-سۆزىدىن ئەمەس، ئاللاھتىن قورقىدۇ. خەقلەر ئائىلىسىگە بەختسىزلىك كەلتۈرىدىغان پىتنە-پاسات ياغدۇرغاندا، ئۇ گەپلەرنىڭ راست-يالغانلىقىنى ئېنىقلاپ باقىدۇ. ھەقىقەتەن شۇنداق بولسا، ئۆزى ۋە بالىلىرىنىڭ گۇناھى ئۈچۈن ئاللاھتىن مەغپىرەت تەلەپ قىلىدۇ، بالىلىرىغا تەربىيە قىلىدۇكى، ئۇنى ھاڭغا ئىتتىرىۋەتمەيدۇ.

ئۆزىنى مۇسۇلمان دەپ بىلىدىغان ھەر بىر ئادەم ئاللاھنىڭ ئەپۇ-مەرھەمىتىنىڭ چەكسىزلىكىگە ئىشىنىشى كېرەك. ئاللاھ قۇرئان كەرىمدە « گۇناھلارنى قىلىۋېرىپ ئۆزىگە قاتمۇ قات زۇلۇم سېلىۋاتقان ئەي بەندىلىرىم، ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ئۈمىدسىزلەنمەڭلار، پەقەت كاپىر قەۋملا ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ئۈمىدسىزلىنىدۇ» دەيدۇ. ئىسلام دىنىدا ھەر كىمگە چىقىش يولى بار، تەۋبىنىڭ ئىشىكى ھەر دائىم ئوچۇق. ياسىن دېھقان غەزەپ-نەپرىتىنى قىزىغا ئەمەس، ئارىنى بۇزىدىغان پىتنە-پاساتلارغا بەكرەك قاراتقان بولسا ئەقلىنى تاپقان بولاتتى؛ ئائىلىسىنى قوغداش ئۈچۈن ئۆزلىرىگە زۇلۇم سېلىۋاتقان جامائەت بېسىمىغا تاقابىل تۇرغان بولسا ئاتىلىق بۇرچىنى ئادا قىلغان بولاتتى. ئاچچىقى زەھەرگە، ئۆزى يىلانغا ئايلىنىپ قالغان ئادەم ھەرگىز كۆكسى قارنى كەڭ ئەركەك، شەپقەتلىك ئاتا بولالمايدۇ. ھۆرنىسانىڭ ئۇنىڭدىن شەپقەت كۈتۈشى مۇمكىن بولمايدىغان ھالغا كېلىدۇ.

دېمەك، شەيتىنى ئىمانىنى بېسىپ چۈشكەن، ئابرۇي-ئىناۋەتنى ئاللاھتىن ئەمەس، خەقتىن تەمە قىلىدىغان، ئۆزىنى مۇسۇلمان تۇرۇپ مۇسۇلماننىڭ قانداق ياشايدىغانلىقىنى بىلمەيدىغان ياسىن دېھقان ئەمەلىيەتتە بەختسىزلىك ئۈستىگە بەختسىزلىك كەلتۈرگەن، ئۆز قىزىنى «قاغا» قىلىپ كۆزدىن يوقاتقان تراگېدىيىلىك شەخس.

ئاپتور بەلكىم ھۆرنىسا ئارقىلىق، قىزلارنىڭ مەيلى نەدىلا بولسۇن ئۆز ئىپپەت-نومۇسىنى قوغدىشى كېرەكلىكىنى، بۇ ئىپپەت-نومۇسنىڭ ئۆزى بىلەنلا قالماي ئائىلىسىنىڭ ھۆرمەت-ئىناۋىتى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىكىنى ئالاھىدە تەكىتلىمەكچى بولغاندۇ؛ دەرۋەقە، ئىپپەت-نومۇس، غۇرۇر مەسىلىسى قىزلار ئۈچۈن ئۆزىنىڭ جېنى، ھاياتى، قەدىر-قىممىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك زور مەسىلە. بۇ مەسىلىنىڭ مۇھىملىقىنى ھەر بىر ئاتا-ئانا بىلمەي قالمايدۇ ھەم قىزىغا بىلدۈرىدۇ؛ ئەمما بىلدۈرۈش ئۇسۇلى ئوخشىمايدۇ؛ ئېتىقادى چىڭ ئائىلىلەر بىلەن ئېتىقادى سۇس ئائىلىلەرنىڭ بۇ مەسىلىگە كۆڭۈل بۆلۈش ۋە پەرزەنتلىرىنى چىڭ تۇتۇش ئەھۋالى ئوخشىمايدۇ. ئېتىقاد، ئەخلاق ئارقىلىق قىزلارنىڭ ئىپپەت-غۇرۇر ئېڭىنى شەكىللەندۈرمىگەندە، ئادەتتىكى تەربىيە ياكى سۆزلەپ قويۇش بىلەن ئۇلارنىڭ دىلىغا چوڭقۇر تەسىر قىلغىلى بولمايدۇ. ئاقىۋەت قانداق بولىدۇ، قالغاچلارمۇ بىر كۈنلەردە زاماننىڭ پىتنە-پاساتلىرىغا كۆمۈلۈپ، ئۆز جۇلاسىنى، قىممىتىنى يوقىتىدۇ، شۇم قاغىغا ئايلىنىدۇ.

ھالبۇكى، بۇ ھېكايىدىن شۇنى ھېس قىلدىمكى، ھەر بىر ئەركەك، ئاتا ياكى ئاكا بولغۇچى ئۆز ئائىلىسىدىكى ئاياللارغا كۆيۈنۈشى كېرەك. ئانا ھەققىدە جىق گەپ ساتتۇق، ئانىلار ئۇلۇغ، ئانىلار جاپاكەش. بۇنىڭغا گەپ كەتمەيدۇ. ئەمدى شۇ پاك ئانىلارنىڭ ئىزىنى بېسىپ ماڭغۇچى ئاچا-سىڭىللارنىڭ ئىززەت-غۇرۇرىنى قوغداشقىمۇ ئالاھىدە كۆڭۈل بۆلۈش كېرەك. قىزلار ئاجىز، قىزلار شەيتانغا يېقىن... دەيمىز، ئۇنداق بولغانىكەن، ئۇلارغا شەيتان ۋەسۋەسە قىلالمىغۇدەك پاكلىق ئېڭى، قوغدىنىش ئېڭى ئاتا قىلىش كېرەك، ئۇلار ھەر ۋاقىت چىرايلىق سۆز ۋە تەربىيىگە، ھۆرمەتلىنىشكە، غەمخورلۇققا مۇھتاج. ئۇلارنىڭ گۈلدەك ئېچىلىپ تۇرۇشى ، پاك ھالدا جۇلالاپ تۇرۇشى ئۈچۈن ئۇلارنى پەرۋىش قىلماي بولمايدۇ. ئەگەر ئۇلاردا ئازغۇنلۇق ئالامىتى كۆرۈلسە ۋاقتىدا بايقاش، كۆڭلىدىكى چىگىش مەسىلە ۋە دەرتلىرىنى ئاڭلاش كېرەك؛ ئۇلار ھەققىدە سىرتتىن گەپ-سۆز ئاڭلىغاندا ئاق-قارىنى ئېنىق پەرقلەندۈرۈش، راست-يالغاننى ئېنىق ئايرىش كېرەك؛ ئەگەر كىمكى بوھتانغا ئىشىنىپ ئۆز قېرىندىشنىڭ پاكلىقىغا ئىشەنمىسە، ئۇ ھالدا ئۇنى كۆتۈرۈپ قوپقۇسىز ئازابقا، ئۆمۈرلۈك دەرتكە سالىدۇ. خەقلەر ئۇنىڭ ھەققىدە غەيۋەت قىلىشتىن، بوھتان چاپلاشتىن ھۇزۇرلىنىۋاتقان چاغدا بىر ئائىلە كىشىلىرى تېخىمۇ ئىناق، ئىتتىپاق بولۇپ، بىر-بىرىگە ئىشىنىپ، بىر-بىرىگە ئاللاھتىن ئىنساپ، تەۋپىق تىلىشىپ، قىيىن ئۆتكەلدىن ئۆتۈشى كېرەككى، تۆھمەت قۇربانى بولۇپ كەتمەسلىكى كېرەك. ھۆرنىسا يولۇققان پاجىئە ھەر بىر ئائىلىدىكى ئەركەكنى ئاگاھلاندۇرۇشقا يېتەرلىك.

ئۇ نەچچە قېتىم تېلېفون قىلىپ بالىسىنىڭ ئەھۋالىنى سورىدى. رەيھان ھەر قېتىم يېرىم-ياتا، سوغۇق گەپ قىلىپ گەپنى تۈگەتتى. ئۇنىڭ قىزغىنلىقى رەيھانغا ياسالمىلىقتەك، شىرىن گەپلىرى لاۋزىلىقتەك تۇيۇلىدىغان بولۇپ قالغانىدى. ئۇ ھەر قېتىم قىزغىن بولاي دېگەندە رەيھان ئۇنىڭ بۇنداق بولۇشىنى كۈتمەيدىغاندەك، ئەگەر شۇنداق مۇئامىلىگە ئۇچرىسا بىئارام بولىدىغاندەك تۈزلا پاراڭ قىلىپ گەپنى تۈگىتەتتى؛ ھەر ۋاقىت “سەن ئەر كىشى بولغاندىكىن سۈپىتىڭنى ساقلا” دېمەكچى بولاتتى، ئەمما ياسىن ھەر قېتىم مۇشۇ ئەرلىك سۈپەتكە پۇتلىشىپ، كۆڭلىدىكىنى دېيەلمەي جىلە بولاتتى.

  ئۇ ئىككىلا خوتۇنىنى قولدىن بېرىپ قويغىنىدىن ئۆكۈندى، ئىككىلىسىنى تالاق قىلغان بىلەن ئەمەلىيەتتە  ئۆز تۇرمۇشىدىن ئۆزىنى قوغلاپ چىقارغانىدى؛ بۇ خوتۇنلارىنى كۆزدىن يىراق قىلىپ تۇرمۇشنى يېڭىدىن باشلايمەن، تۈزۈك ياشايمەن دېگەن بىلەن بۇنداق قىلىش تۈگۈل، بۇرۇنقىدەك ياشىيالمايدىغان ھالغا چۈشۈپ قالغانىدى. يالغۇزلۇق ئۇنىڭ جېنىغا پېتىپ ئارام بەرمەيتتى، ئوقەت قىلىپ تۈمەنلەپ پۇل تاپقان بىلەن خەجلىمىسە نېمە پايدىسى؟ خوتۇنسىز تۇرمۇشنىڭ نېمە لەززىتى؟ ئەمما خوتۇنلىرى يېنىدا چاغدا نېمىشقا پىخسىقلىق قىلىدۇ؟ بۇ چۈپەيلىك نەدىن كەلدى؟ پۇلنى خەجلىمەي پەقەت يىغىش ئارقىلىق باي بولغىلى بولامدۇ؟ بۇنداق باي بولغاننىڭ نېمە ئەھمىيىتى؟!…   ياسىن  ئۆزىگە پۇل خەجلەپ ھۇزۇرلىناي دەيتتى، ئەمما قانداق ھۇزۇرلىنىشنى بىلمەيتتى. ھاراق دېسە ئۆزىدە بار، كاۋاب دېسە تەييار. ئويناي دېسە ئالدىدا سەتەڭلەر پۇتىنى چىقىرىپ ئولتۇرىدۇ، لېكىن ھەممىسى مەينەت، كېسەل. دوستلىرىنى مېھمان قىلىپ ماختىناي دېسە بىرسىمۇ يوق. ئەڭ ئالىي مېھمانخانىدا يېتىپ باھاسى قىممەت سەتەڭلەرنى ئويناي دېسە ئۇنىڭغا چىدىغۇدەك پۇلدار ئەمەسلىكىنى بىلىدۇ… سۈرىدىغان لەززىتى ھاراق، تاماكىدىن ئىبارەت ئەڭ ئادەتتىكى، ئەڭ زىيانلىق، ئەڭ سېسىق، ئەمما خۇمارى كۈچلۈك كەيىپ-ساپاغا مەركەزلىشىپ قالدى… مۇشۇنداق ياشايدىغان گەپمۇ؟  بىلىپ تۇرۇپ ئۆزىنى مەست قىلىپ، پەس قىلىپ، چۈشكۈنلىشىپ ياشاش كېرەكمۇ؟!

ئۇنىڭ بۇ كۈنلەردىكى مەنىسىزلىكىنى بىلگەندەك غېنى شاڭجاڭ تېلېفون ئۇرۇپ قالدى.

__ ئاشخاناڭنى ئۆتكۈزۈۋەتتىڭمۇ؟__ دېدى شاڭجاڭ قىسقىچە ئەھۋال سورىغاندىن كېيىن.

__ ياق تېخى، تۈزۈك ئادەم چىقمايۋاتىدۇ.

__  ئۇنى ئۆتكۈزۈۋېتىپ مېنىڭ رېستۇرانىمدا كاۋاپچىلىق قىلساڭ بولاتتى.

__ مەن ساڭا كاۋاپچىلىق قىلمايمەن.

__ ئاندىن ساڭا رېستۇراننى ئۆتكۈزۈپ بېرەتتىم.

__ ئادەمنى ساز قىلما، بىز ئۇنداق چوڭ ئوقەتنى قىلالمايمىز.

__ سەن ئاچساڭ ئاچالايسەن، مەن چاقچاق قىلمىدىم.

ياسىن بۇ گەپكە يەنىلا ئىشەنمىدى، ئەمما شاڭجاڭنىڭ بۇنداق گەپ قىلمىقى ئاسان ئەمەس ئىدى.

__ بىر ئوبدان مېڭىۋاتقان رېستۇراننى نېمىشقا ساتماقچى بولۇپ قالدىڭ؟

__ كېسەل داۋالاتقىلى بېيجىڭغا كەلگەن، مەن كېتىپلا ئىشتىن چاتاق چىقىپ، ئاشپەزدىن ئىككىسى يۇرتىغا كېتىپتۇ، قىزلاردىن بىر نەچچىسى يوقاپ كېتىپتۇ… پەرھاتنىڭ ھېچقانداق ئىش بىلەن كارى بولماپتۇ. مەن بۇ گۇيغا ئامالنىڭ يوقىدىن رېستۇراننى تۇتقۇزۇپ قويغان، ئۆزەمنىڭ تۇغقىنى دەپتىكەنمەن، ئەمدى بېشىمغا سىيگىلى تۇرۇپتۇ. ئاقچىلىق قىلىدىغان نېمىلەردىنغۇ  زادى ياخشىلىق كەلمەيدۇ، ئاشخانا ئېچىشنى ئەسلى بىلمەيدۇ. شۇڭا ھازىر سەن بېرىپ باشقۇرۇپ تۇرساڭ، مەن بىر باسقۇچلۇق داۋالىنىشىمنى تۈگىتىپ قايتىپ بارىمەن. قالغان گەپنى بارغاندا دېيىشىمىز.

__ مەن بېرىپ قارىشىپ بەرسەم بېرەي، لېكىن ھازىرچە باشقۇرالمايمەن،__ دېدى ياسىن غېنى شاڭجاڭنىڭ ئۆزىگە شۇ قەدەر ئىشەنگەنلىكىگە ھەيران قېلىپ،__ ئۆزەڭ بىلىسەن، مەنمۇ ئۆز ئالدىمغا جان بېقىۋاتىمەن.

__ كۈچۈڭنىڭ يېتىشىچە قاراپ تۇر، مەن تېلېفوندا پەرھاتقا دەپ قويدۇم، ئۇنىڭ ماڭا قارشى چىقىدىغان ھەددى يوق، تاپقان پۇلنى كۈندە يەپ تۈگەتسىمۇ مەيلى، رېستۇراننى قەرزگە بوغۇپ قويمىسىلا بولىدۇ، سەن بۇنىڭغا كۆز-قۇلاق بولۇپ تۇرارسەن.

ياسىن بۇنىڭغا ۋەدە بەردى، ئۆزىنى غېنى شاڭجاڭ بىلەن تەڭ ئادەمدەك ھېس قىلىپ روھلىنىپ كەتتى. ئەمما رېستۇرانغا بارغاندا ئۇ ھېچقانداق ئىشقا ئارىلىشالمىدى، پەرھات بىلەن ياقۇپ يىلان بىرلىشىۋېلىپ، ئۇنى ھېچقانداق ئىشقا قول تىققۇزمىدى. رېستۇران بەكلا چۆلدەرەپ قالغانىدى. ئامالنىڭ يوقىدىن ئىشلەپ قالغان ئىشلەمچىلەر كۈنلەرنىڭ بىرىدە چىقىش يولى تاپسا بۇ يەردىن كېتىدىغاندەك قىلاتتى. ھاشىم خېلىلا ئوڭشىلىپ قالغان بولۇپ، پەرھات بىلەن ياقۇپنىڭ سايىسىدىن چىقماي، بىللە ئىچىپ-چېكىپ يۈرەتتى. ياسىن بۇلارنىڭ ئىشىغا بەكرەك ئارىلىشاي دېسە ئوتتۇرىدا جېدەل چىقاتتى،  ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ  جان پىدالىقى ئۈچۈن  نېمىلەرگە ئېرىشەلەيدىغانلىقىنى بىلمەيتتى.

  غېنى شاڭجاڭنىڭ نەچچە ۋاقىتتىن بېرى رەيھانغا تېلېفون ئۇرۇپ يۈرگەنلىكىنى ياسىن ئۇقمايتتى. رەيھان دەسلەپتە ئۇنىڭ تېلېفونىنى ئالمىغان بولسىمۇ ئەمما ياسىن ھەققىدە ئۇچۇر ئاڭلاش ئۈچۈن ئۇنىڭ بىلەن سۆزلىشىدىغان بولۇپ قالغانىدى.

__ ئۇ يەنە كاۋاپچىلىق قىلىۋاتىدۇ،__ دېدى غېنى شاڭجاڭ دوختۇرخانىنىڭ كىچىك باغچىسىدا ئايلانغاچ،__ ئاشخانىسىنى ئۆتكۈزۈۋالىدىغان ئادەم چىقمايۋاتىدۇ.

__ گۈلشەن دېگەن پاسكىنىنى يەنە ئىزدەپ يۈرۈۋاتقاندۇ؟!

__ فاڭدۇڭغا ئاشنا بولدى دەپ تالاق قىلىۋەتكەن تۇرسا يەنە ئىزدەپ بارامدۇ؟!

__ ئۇققىلى بولمايدۇ، ئەر خەقنىڭ كۆڭلى ھەممە نېمىنى كۆتۈرىدۇ.

__ سىز ئۇنداق ئويلىماڭ، ئۇنىڭ كۆڭلى ئۇنچىلىك پەس ئەمەس.

__ شۇ چاغدا سىز گۈلشەننى داملاپ خوتۇنلۇققا ئېلىپ بەرمىگەن بولسىڭىز مۇشۇ ئىشمۇ يوق!

__ شۇ چاغدا نېمە ئويلىغىنىمنى خۇدا ئۆزى بىلىدۇ، بۇلارنى سىزگە دەپ ئولتۇرغۇم يوق.

__ ماڭا ھازىرمۇ بەك ھىيلىگەر كۆرۈنىسىز، خەقنى ئۆز دېپىمغا ئۇسسۇل ئويناتساملا دەيدىكەنسىز، لېكىن ئويلاپ باقسام سىزمۇ ئۆتۈپ كەتكەن بىچارىكەنسىز.

__ راست دەيسىز،  مانا مۇشۇ تاپتا دوختۇرخانىدا يۈرۈپتىمەن، ئۆزەم تىكەندەك يالغۇز، دوختۇرلار ياتاقتا يات دەيدۇ، “مەن ھېچكىم ماڭا ھەمراھ بولمىسا يالغۇز ياتامدىمەن” دەيمەن. ئويلاپ بېقىڭ، مەن بىچارە بولماي كىم بىچارە ؟!

__ زادى نېمە كېسەلكەن؟

__  ئاشقازان راكى دەيدۇ، مۇشۇ ۋاققىچە نەدە يۈردۈڭ دەپ سۆزلەپ كەتتى. مەن تېخى ئاشقازان يارىسى دەپ يۈرۈپتىمەن، نەدىن بىلەي بۇنداق كېسەلنى! ئۇلارنىڭ دېيىشىچە، داۋالانسام بىر يىل، بولمىسا بىر نەچچە ئاي ياشايدىكەنمەن.

__ ۋاي خۇدايىمەي، نېمە دەيدىغانسىز ئەمدى!

__ ئۆمرۈم شۇنچىلىككەن، جاھاننىڭ ئىشلىرىمۇ شۇنچىلىككەن، بايا بىر دەم ئولتۇرۇپ ھەممىنى چۈشەندىم. ئادەمنىڭ بېشىغا ئۆلۈم كەلگەندە قىلمىغان خىياللىرى قالمايدىكەن. ئۆتكەن كۈنلىرىنى ئەسلەپ باقىدىكەن، قىلغان ئىشلىرىدىن خۇلاسە چىقىرىدىكەن. ئويلاپ باقسام تېخى تۈزۈك ياشىماپتىمەن. نۇرغۇن پىلانلىرىم سۇغا چىلىشىپ قاپتۇ. مەن كىچىكىمدىن شۇنداق پىلان بويىچە ئىش قىلىشقا ئامراق، كىچىككىنە بولسىمۇ بىر ئىشلارنى تەۋرىتىشكە ئۇرۇنۇپ باقىمەن. قۇرۇپ باقىمەن، چۇۋۇپ باقىمەن. ئادەم دېگەن شۇنداق نەرسىكەن، بىر قولىدا ياسىغاننى بىر قولىدا بۇزۇشقا تەييار تۇرىدىكەن؛ بىر دۆلەتمۇ بىر ياقتىن قۇرۇپ بىر ياقتىن بۇزۇپ ئىسلاھ قىلىپ تۇرىدىغۇ! لېكىن بىر ئادەمنىڭ كۈچى يەنىلا ئاجىز بولىدىكەن، پۈتۈن ئۆمرىنى قۇرۇش ھەم بۇزۇش بىلەن ئۆتكۈزۈۋەتسە  ئاقىۋەتتە ھېچ ئىش قىلمىغاندەكلا بولىدىكەن، بۇنداق ياشىغاننىڭ نېمە پايدىسى! مانا مەن تولا خوتۇن ئالدىم، ھەممىنى قويۇپ بەردىم. نەچچە بالىلىق بولدۇم، ھەممىسى خەقنىڭ بولدى. مىڭ جاپادا ئوقەت قىلىپ پۇل تاپتىم-دە كېسەل بولدۇم،  تاپقان پۇللىرىم بىر نەچچە ئاي داۋالانساملا تۈگەيدۇ،  رېستۇراننى مەن ئاچقان بىلەن ئۆي-زېمىن مېنىڭ ئەمەس، ئىجارىسى ۋاقىتلىق؛ چىقىمىنى چىقىرىۋەتسە تاپقان پۇلىمىز تايىنلىق. ئاقىۋەت نېمە قالدى؟ ئىسسىق جان قالدى، بۇ جانمۇ چىقىپ كەتسە قۇرۇق تېنىمىز قالىدۇ. مەن شۇنداق ئويلايمەن،  ياراتقۇچى ئاللاھ ئەسلىدە ئەڭ چوڭ پىلانلىغۇچى، ئۇ توختىماي يارىتىپ پىلانلاپ تۇرىدۇ. بىز ئۇنى-بۇنى ئۆزگەرتىشكە ئۇرۇنۇپ باقساقمۇ، يەنە ئۇنىڭ پىلانىدىن چىقالمايمىز…

غېنى شاڭجاڭنىڭ بۇ سۆزلىرىنى رەيھان زېرىكمەي ئاڭلىدى، ئۆلۈم ئالدىدا ھەر كىم بېشى چىڭقىلىپ كەتكۈدەك ئويلىنىدۇ، ئازابلىنىدۇ، تەن بېرىدۇ، سەۋر قىلىدۇ،  ئامانەت جاننىڭ ئىگىسى ئاللاھنى ياد ئېتىدۇ،  تەقدىرى، بارىدىغان قارارگاھى  ھەققىدە ئىزتىراپلىق خىياللارغا چۆكىدۇ…

__ گەپلىرىڭىز توغرا، __ دېدى رەيھان ئېغىر تىنىپ،__ ئادەم ئۆز بېشىغا كەلمىگىچە بەزى ئىشلارنى چۈشەنمەي ئۆتۈپ كېتىدۇ.

__ ئۆزەمنىڭ تولىمۇ كۆرەڭلەپ كەتكەن ۋاقىتلىرىمنى ھەر بىر ئويلىسام ئاچچىق كۈلىدىغان بولۇپ قالدىم.

__ ئۇنداق دېمەڭ، ھەر بىر ئادەمنىڭ ئەسكىلىشىپ قالىدىغان ۋاقىتلىرى بولىدۇ.

__ مېنى ئەسكى دەپ ئويلىسىڭىز بولىدۇ، سىزگە كۆزۈم چۈشكىنى راست، ياسىننى ئازدۇرغىنىم راست، سىزگە ئېرىشمەكچى بولغىنىممۇ راست… لېكىن شۇ كۆزلىرىڭىزدىن ئەيمىنىپ ئاخىر بولدى قىلدىم. كۆڭلىڭىزنى ئۇتىمەن دەپ ئويلىغان، لېكىن قارىسام كۆڭلىڭىزنى ياسىنغا بېرىپ بوپسىز، ئۇنىڭدىنمۇ ئۈمىد ئۈزدۈم…

رەيھان بىر دەم جىمىپ كېتىپ، گەپنى ئەپقاچتى:  

__  ياسىننىڭ ئۇنداق قىلىشىنى پۈتۈنلەي سىزدىن كۆرگىلى بولمايدۇ، بايا ئۆزىڭىز دېدىڭىزغۇ، ئاۋۋال ياراتقۇچى ئاللاھ، ئاندىن قالسا بەندە.  ياسىننى ئاۋۋال شەيتان ئازدۇرغان، ئۆزىدىمۇ ئىمان بەك ئاز. ئۇ  ئىمانىنى يوقىتىپ قارا كۆڭۈل بىر نېمە بولۇپ كەتمىسىلا، باشقىسىدىن ئەنسىرەپ كەتمەيمەن. 

__ ئۇنىڭغا يەنىلا سىز بولمىسىڭىز بولمايدۇ، شۇڭا ئەڭ ياخشىسى ئۇنىڭ بىلەن يارىشىپ قېلىڭ. شۇنداق قىلسىڭىز مەنمۇ خاتىرجەم بولىمەن.

__ يارىشىپ قالىمەن، لېكىن مۇناسىۋىتىمىز بۇرۇنقىدەك بولمايدۇ.

__ بۇرۇنقىدىن ياخشى بولۇپ كېتەمسىلەر تېخى، ئۇققىلى بولمايدۇ.

__ شۇنداق بولسا ياخشى، بولماي قالسا ئۇنى كۆرەرمىز.

__ مەن رېستۇراننى ياسىنغا ئۆتكۈزۈپ بېرەي دەيمەن، ئەگەر ياسىن بولمايدىغان بولسا سىزگە ئۇنى شۇنداقلا قالدۇرۇپ قوياتتىم، ئۆمرۈمدە قالغان ئېسىل نەرسە شۇ  كۆڭلۈم بولۇپ قالاتتى.

__ بۇ كۆڭلىڭىزگە رەھمەت!__ دەۋەتتى رەيھان تەسىرلىنىپ،__ ئەمما بۇ رېستۇراننى بىز ئېچىپ بولالماسمىزمىكىن.

__ سىلەر ئاچمىساڭلار باشقا ئادەم ئېچىپ بولالمايدۇ، مەن جىق نەرسە تەلەپ قىلمايمەن، ئەگەر پۇلۇڭلار بولمىسا قەرز ئېلىشقا مەن ياردەملىشەي.

__ قېنى بىز ئويلىنىپ باقايلى.

__ ياسىن بىلەن پاتراق يارىشىپ قېلىڭ.

__ ئۇ مېنىڭ ئالدىمغا كەلمىسە مەن ئۇنىڭ ئالدىغا بارمايمەن.

__ ئالتە كۈنلۈك ئالەمدە قاچانغىچە قېيداپ، ئۆچمەنلىشىپ يۈرۈيسىلەر. بۇنىڭ كىمگە، نېمىگە پايدىسى بار؟

__ بىز شۇنداق خەق ئىكەنمىز، بىلىپ تۇرۇپ خاتا قىلىمىز، ئۆزىمىز بىلەن دۈشمەندەك قېرىشىمىز.

   غېنى شاڭجاڭ بىرىنچى باسقۇچلۇق داۋالىنىشىنى تۈگىتىپ قايتىپ كېلىپ ياسىن بىلەن كۆرۈشتى. ياسىن ئۇنىڭ ياداپ قالغانلىقىنى كۆرۈپ چاقچاق قىلدى:

__ ئورۇقلىتىش مەركىزىگە بېرىپ داۋالىنىپ كەلدىڭمۇ نېمە؟ 

__ ھەئە، ئاجايىپ تېز ئۈنۈم بېرىدىكەن.

__ يوقلاپمۇ بارالمىدۇق، قانداق، سالامەت كېلىۋالدىڭ؟!

__ خۇداغا شۈكرى، مۇشۇنچىلىك تۇرۇپتۇق. ئۆزەڭچۇ، دۇكىنىڭنى قانداق قىلدىڭ؟

__ ئەتە بىر خۇيزۇ  كەلمەكچى، ئازراق ئەرزان بولسىمۇ ئۆتكۈزۈۋېتىپلا قۇتۇلاي دەيمەن.

__ شۇنداق قىل، ئاندىن قەرز ئېلىپ بۇ رېستۇراننى ئۆتكۈزۈۋال.

__ راست ئاچامدىمەن؟

__ ئەر كىشى بولساڭ تەۋەككۇل قىل.

__ ئۆزەڭچۇ، باشقا ئىش-ئوقەت قىلاي دەمسەن؟

__ مەن ئۈرۈمچىگە كېتىپ داۋالىنىمەن، ئىش-ئوقەتنى ئالدىرىماي قىلىۋالارمىز.

__ نېمانداق تۈگىمەيدىغان داۋالىنىش ئۇ،  قەن سىيىش كېسىلىگە قالمىغانسەن؟!

__ شۇنداق دېسەڭمۇ بولىدۇ، قارنىمىزغا  تولا يەپ كېسەل تاپتۇق.

ئەتىسى ياسىن كونا ئاشخانىسىنىڭ ئىجارىسىنى ئۇنىڭ ئىچىدىكى تەئەللۇقات بىلەن بىراقلا  40 مىڭ يۈەنگە ئۆتكۈزۈۋېتىپ، غېنى شاڭجاڭنىڭ يېنىغا كۆچۈپ كەلدى؛ غېنى شاڭجاڭ ئۇنىڭغا بۇ شەھەرلىك لاۋبەن ئاغىنىسىدىن 150مىڭ يۈەن قەرز ئېلىپ بەردى.  ئىجارىسى، بېزەكلىرى، تەئەللۇقاتلىرى قوشۇلۇپ 300 مىڭ يۈەنگە يارايدىغان بۇ رېستۇراننى ياسىن  240 مىڭ يۈەنگە ئۆتكۈزۈۋالدى، نېسى قالغان پۇلنى كېيىن بېرىدىغان بولدى. غېنى شاڭجاڭ بىر ھەپتە ئىچىدە رېستۇراننىڭ بارلىق رەسمىيەتلىرىنى ياسىننىڭ نامىغا بېجىرىپ بېرىپ،  150 مىڭ يۈەننى نەق ئالدى؛ قالغىنىنى ياسىنغا ئىشلىتىپ تۇرۇشقا بەردى، ئىشلەمچىلىرىنىڭ ئىش ھەققىنى بېرىۋەتتى. پەرھات بىلەن ياقۇپ يىلان بۇ ئىشلارغا لېۋىنى چىشلەپ قالدى. ئۇلارنىڭ بەرىبىر بۇ يەردە تۇرغۇسى يوق ئىدى، شۇڭا ھاشىمنى ئېلىپ رۈيلىگە كېتىشتى.

ياسىننىڭ سەھەر قوپۇپ كەچ يېتىپ تىرىشىچانلىق بىلەن ئىشلىشى نەتىجىسىدە رېستۇراننىڭ سودىسى بارا-بارا ئەسلىگە كەلدى. گەدەنگە بىر مۇنچە قەرزنى ئارتىۋالغاندىن كېيىن جان پىدالىق كۆرسەتمەي  بولمايتتى؛  ئۇ ئىككى خۇيزۇ ئاشپەزنى تەكلىپ قىلىپ كەتكەنلەرنىڭ ئورنىنى تولۇقلىدى. كۈتكۈچىلىككە خەنزۇ قىزدىن ئىككى ئالدى. خېرىدارلارنى كۆندۈرۈپ بولغىچە كاۋابنى ئۆزى بىر قوللۇق تەييارلاپ ئۆزى پىشۇردى. سودا كۈندىن كۈنگە ياخشى بولۇپ كېتىۋاتاتتى. ياسىندا ئىشەنچ ۋە خاتىرجەملىك پەيدا بولدى؛  رەيھان بىلەنمۇ بۇرۇنقىدىن قىزغىن پاراڭلىشىدىغان، تېلېفوندا ئوغلىنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلايدىغان بولدى.

__ ئۆزەم ئالدىڭغا بارسام بولاتتى، ئەھۋال مۇشۇنداق بولۇپ قالدى.

__ ئالدىمغا كەلمىسەڭ يەنە خارلىشىپ يېنىڭغا بارامدىمەن؟

__ ئەمدى خوتۇن، ئوقەتنىڭ بېشىنى تۇتۇپ قالدۇق. ئۆزەڭ كېلىپ بۇرۇن ئىشلىگەن جايىڭدا تۇرۇپ بەرمىسەڭ بولمايدۇ.

__ چوڭ لاۋبەن بولدۇم دەپ ئەمدى نوچىلىق قىلمايدىغانسەن؟

__ ۋاي قويە، قانچىلىك لاۋبەن بىز، شۇ تاپتا كۈيىدەك قارىداپ ئىشلەۋاتىمەن.

__ پۇل تاپقاندا بۇزۇلۇپ كەتمەيدىغانسەن؟

__ ئوڭشايدىغان سەن بار ئەمەسمۇ!

__ چاقچىقىڭنى قويۇپ تۈزۈك گەپ قىل.

__ ئىللا بىللا، ھەرگىز بۇزۇلمايمەن، ئالدىڭدا قەسەم ئىچىپ بېرەي. 

ئۇ رەيھانغا بىر مۇنچە ۋەدىلەرنى بەردى، بۇ ۋەدىسىدە چوقۇم چىڭ تۇرىدىغانلىقىغا ئۆزىمۇ ئىشىنەتتى.

رەيھان ئوغلىنى ئېلىپ ئاخىر كەلدى، ياسىن بېكەتكە چىقىپ ئۇلار بىلەن خۇشاللىق ۋە ھاياجان بىلەن كۆرۈشتى، ئوغلىنى قۇچاقلاپ كۆتۈرۈپ مەڭزىگە سۆيدى. رەيھاننىڭ بۇرۇنقىدەكلا  چىرايلىق، لاتاپەتلىك تۇرقىنى كۆرۈپ، ئىنتىلىپ قارىدى، خىجىللىقتىن بېشىنى ئەگدى…

ياسىن بىر  نەچچە كۈن ئائىلە ھۇزۇرىغا چۆمۈلۈپ دۇنياغا قايتا تۆرەلگەندەك ھېسسىياتقا كەلدى، ئاداۋەتلەر، قاباھەتلەر بارا-بارا يوقالدى. كۈنلەر ھەر كۈنى ئالدىراش ئۆتمەكتە ئىدى، بەختىيارلىق تۇيغۇسى خۇددى گۈلگە ئوخشايتتى، پەرۋىش قىلمىسا سولىشىپ قالاتتى. ئەر-خوتۇن نۆۋەتلىشىپ بۇ تۇيغۇنى قەدىرلەشكە، ئۇنىڭدىن ھۇزۇرلىنىشقا مۇھتاج ئىدى. ھېسسىيات قانچە نازۇك بولسا ئۇنى شۇنچە ئاۋايلاشقا توغرا كېلەتتى. شۇڭا رەيھان بۇ قېتىم ئۈرۈمچىدىن كېلەشىدە غېنى شاڭجاڭنى يوقلاپ ئۆتكەنلىكىنى، ھاياتلىق شامى ئۆچەي دەپ قالغان شاڭجاڭنىڭ كۆزلىرىدىن بالقىغان مۇھەببەت، تەشنالىق ئۇچقۇنلىرىنى كۆرۈپ كۆزىگە ياش ئېلىپ يەرگە قارىۋالغانلىقىنى ياسىنغا تىنمىدى. ياسىنمۇ قايسى كۈنى گۈلشەندىن تېلېفون كەلگەنلىكىنى رەيھانغا ئېيتمىدى، گۈلشەن تېلېفوندا ئۆزىنى بىر مۇنچە چۈشەندۈرگەندىن كېيىن ئۆتكەندە ئۆزىنىڭ كىچىكلىك، ئەخمەقلىق قىلىپ قويغانلىقىنى، ياسىن بىلەن بىللە بولغان شىرىن كۈنلىرىنى ئۇنتۇيالمىغانلىقىنى، ئەگەر ياسىن قاچان خالىسا ئۇنىڭغا ھەر ۋاقىت ئىشىكى ئوچۇق ئىكەنلىكىنى ناز بىلەن، يۈزى قېلىنلىق بىلەن ئېيتىۋىدى، ياسىن كۆڭلىنىڭ بىر يەرلىرىدە پەيدا بولغان ۋەسۋەسىدىن چۆچۈپ ئۇنىڭغا قاتتىق تەگدى ۋە  ئەمدى ئىككىنچى تېلېفون قىلماسلىقىنى ئېيتىپ گەپنى ئۈزدى.

ئەر-خوتۇن بىر-بىر-بىرىگە ئىناق-ئىجىل بولۇشتى. رەيھان ياسىننىڭ بىر كۈنلەردە ئاينىپ بۇزۇلۇپ كېتىشىدىن ئەنسىرەپ ئۇنى جۈمەگە بېرىشقا، ناماز ئوقۇشقا بۇيرۇدى. ياسىن دەسلەپتە خوتۇنىغا يۈز كېلەلمەي ناماز باشلىغان بولدى، كېيىن كۆنۈپ قالدى، ئۆزىنى پالاكەتتىن قۇتۇلدۇرۇپ مۇشۇ كۈنلەرگە ئۇلاشتۇرغان رەببىگە تائەت-ئىبادەت بىلەن باش ئېگىشنىڭ قەرزلىكىنى، پەرزلىكىنى تونۇدى، ئىماننىڭ ھۇزۇرىنى ھېس قىلغانچە تەقۋالىق بىلەن ياشاش ئانچە ئېغىر كەلمەيدىغان بولدى، پاكىز ياشىغانچە  ئۆزىنى باشقىچە روھلۇق ھېس قىلدى، ئائىلىسىنى، خوتۇن-بالىسىنى تېخىمۇ قەدىرلەيدىغان بولدى.

                                                        (تۈگىدى)

پەرھات ئۇنىڭغا ھەر كۈنى دېگۈدەك ئىچىشىپ بەردى، كۆڭلىنى توختىماي ياسىدى، ئەمما ھېچقايسىسى ئۈنۈم بەرمىدى.

__ ئەمىسە ئاق چەك، ھامان ئۆلىدىغان بولغاندىكىن بالدۇرراق ئۆل،__ دېدى پەرھات بىر كۈنى ياتاقتا ئۇنىڭغا.

__ ئۇنى ئۇنىڭغا ئۆگەتمەيلى،__ دېدى ياقۇپ يىلان،__ نېمىسىگە چېكىدۇ ئۇنى!؟

__ ئەمىسە قانداق قىلىمىز بۇ گۇينى؟!

__ ئوڭشىلىدۇ، ئوڭشالمىسا ئۆزىمىز ئوڭشايمىز.

__ قانداق ئوڭشايمىز؟!

__ ساتراشخانىلارغا ئاپىرىمىز، زەھەرنى زەھەر بىلەن قايتۇرىمىز.

__ ساقچىلار بۇنى ئىزدەپ يۈرۈۋاتسا، ئۆزىمىزگە ئىش تاپمايلى ئاداش.

__ ھەممە يەرگە ئەيدىز دەپ بۇنىڭ رەسىمىنى چىقىرىپ قويمىغاندۇ؟

__ ئۇنداق قىلمىغان بىلەن، بۇ ئۆزىنى چاندۇرۇپ قويىدۇ.  

ھاشىم بۇ ئىككىسىگە قاراپ، نېرۋىسىغا تەگكۈدەك بىر گەپ ئاڭلاشنى تىلەپ ئولتۇردى؛ شۇنداق بولغاندا كاللىسى سەل ئارام تاپاتتى.

__ ئەتە ئۆلىدىغان ئىشىڭ بولسىمۇ بۈگۈن قورقماي ياشىمامسەن دەيمەن؟!__ دېدى پەرھات ئۇنىڭغا ئاچچىقلاپ،__ مۇشۇنداق يۈرىدىغان بولساڭ ئەجىلىڭدىن بۇرۇن ئۆلىسەن قاراپ تۇر..

__  بىرسى قاتتىقراق ئوسۇرۇپ سالسىلا جېنى چىقىپ كېتەمدىكىن دەيمەن بۇنىڭ!__ دېدى ياقۇپ يىلان.

ئىككىسى كۈلۈشۈپ كەتتى، ھاشىمنىڭ ئاچچىقى كەلدى، نېرۋىسى ئوڭشالغاندەك بولدى.

__ ھە، گەپ قىلە، زادى نېمە دەردىڭ بار؟ دوختۇرخانىغا بېرىپ ئۆزىمىز ئېنىقلاپ باقىمىزمۇ يا؟ __ دېدى پەرھات كۈلكىدىن دەرھال توختاپ.

__ ياق…_ دېدى ھاشىم.

__ تەتەينىڭ گېپىنى ئاڭلاپلا ئىشتىنىغا چىقىرىۋەتكەن گەپ، ئەمدى بارسا بىزگە ئۆلۈپ بېرىدۇ…

__ بۇنىڭغا قاراپ مەنمۇ قورقۇپ قېلىۋاتىمەن،__ دېدى پەرھات ياقۇپقا قاراپ،__  قاراپ باقە ئۇنىڭدا ئادەم چىرايى بارمۇ!

__ ئۆزىنى ئۆزى قورقۇتۇپ ساراڭ قىلىۋېتىپ بارغان گەپ، ئوڭشىلىدۇ، پەقەت بولمىسا ئۆزىنى قورقۇتۇپ ئۆلتۈرىدۇ، جازاسىنى ئۆزى بېرىدۇ…

__ سىلەر… ئۇقمايسىلەر،__ دېدى ھاشىم تۇيۇقسىز ئېغىز ئېچىپ،__ مەن … مۇشۇنداق بولۇشتىن بەك قورقاتتىم، دەل … مۇشۇنداق بولدى.

__ قورققان يەردە جىن بار دېگەن شۇ __ دېدى پەرھات ،__ ئۇنى بىلگەن ئادەم  پاشۋازلىق قىلغاندا نېمىشقا قورقمىغان؟!

__ ئۇ چاغدا بۇ بۇقىغا ئايلىنىپ كەتكەن تۇرسا، نېمىدىن قورقىدۇ؟__ دېدى ياقۇپ يىلان مەسخىرىلىك كۈلۈپ،__ ئەمدى بۇنىڭدىن  ئاشۇ  بۇقا  نوچىراق بولۇپ قالدى، بۇقا دېگەن قورقۇشنى بىلمەيدۇ.

__ ھازىر بۇ بۇقا ئەمەس، بۇقىنىمۇ دورىيالمايدۇ، قىلغان ئىشىغا پۇشايمان قىلىدۇ-دە.

__ پۇشايمان قىلامسەن ھاشىم،__ دېدى ياقۇپ يىلان،__ ئوغۇل بالىدەك گەپ قىلە قېنى؟!

ھاشىم نېمە دېيىشىنى بىلەلمەي مەنىسىز ئىلجىيىپ قويدى، قىلغان ئىشىغا پۇشايمان قىلمىسا نەچچە ۋاقىتتىن  ئاھ ئۇرۇپ، زارلىنىپ يۈرەمتى؟ كۆڭلىدە “ئوغۇل بالا دېگەن قىلغان ئىشىغا پۇشايمان قىلمايدۇ” دەپ ئويلىسىمۇ، بۇنىڭلىق بىلەن ئۆزىگە ھەرگىز تەسەللىي بېرەلمەيتتى؛ تەلىيى كېلىپ بالا-قازادىن ئامان قالغان بولسا شۇنداق دېيەلەيتتى، لېكىن ھازىرچۇ؟ ئۆز بېشىغا كەلگەن بۇ پالاكەتتىن ئۇنى كىم قۇتۇلدۇرالايتتى؟!

__ بۇنى سۆزلەتكەننىڭ پايدىسى يوق، چىرايىدىنلا چىقىپ تۇرمامدۇ؟__ دېدى پەرھات،__ قىلىدىغاننى قىلىپ بولدۇم، پۇشايمان قىلساممۇ بىكار، بولۇشۇم شۇ، تۇرۇشۇم شۇ، نېمە دېسەڭلار دەڭلار… دەيدۇ.

__ پېشانەڭگە مۇشۇنداق ئىش پۈتۈلگەن بولسا، بېشڭنى مىڭ تاشقا ئۇرساڭمۇ بىكار!__دېدى ياقۇپ يىلان ھاشىمنىڭ يېنىغا كېلىپ ئولتۇرۇپ،__ بىر كۈن بولسىمۇ نوچىراق ياشاي دەپ ئويلا، بىز رۈيلىدە سەندەك ئەيدىزلەرنى تولا كۆرگەن، ئۇلار ھەر چوڭ سودىنى پۈتتۈرىدۇ، قانغۇدەك ياشايدۇ، سەندەك بۇنداق قورقۇپ تۈگۈلۈپ ئولتۇرۇۋالمايدۇ.

__  بەك بولمىسا سېنى رۈيلىگە ئەكىتىپ شۇ يەردە ئوڭشايمىز، ئۇ يەردە ئۆزەڭنى ئادەتتىكى ئادەمدەك ھېس قىلىسەن. ئەيدىز نوچىلىرىغا قېتىلىپ پەيزى ياشايسەن، قانداق؟!

ھاشىم بۇ گەپنى ئاڭلاپ ئۈمىدلىنىپ قالدى، ئەمما ئۇلار قىلىدىغان چوڭ سودا چوقۇم خىروئىن سودىسى، ئەيدىزلەر ئەڭ خەتەرلىك سودىغا ماڭىدۇ، چۈنكى ساق ئادەملەر ئۇزاقراق ياشىسام دەيدۇ، ئەيدىزلەر بولسا نەچچە يىللىق ئۆمرى قالغاندىكىن ئۆلۈمدىن ئانچە قورقۇپ كەتمەيدۇ، ئۇلارنىڭ قورقىدىغىنى باشقىلارنىڭ كەمسىتىشى ۋە ئۆلۈشتىن ئاۋۋال خارلىنىپ قېلىش، نەپسىنى قاندۇرالماسلىق. مۇشۇ چاغدا ھاشىم ئۆزىنىڭمۇ ئۆلۈمدىن ئەمەس، خارلىنىپ ئۆلۈشتىن، ئۆلۈشتىن ئاۋۋال نەپسىنى قاندۇرالماسلىقتىن بەكرەك قورقىدىغانلىقىنى ھېس قىلدى.

ياقۇپ يىلان ئۇنىڭ ئىچىگە كىرىپ چىققاندەكلا سۆزلىدى:

__ ساڭا ئەڭ ياخشىسى شۇ يەر بولىدۇ، پۇل تېپىشنى ئۆگىتىمىز، چىرايلىق قىز دېگەننى ئالدىڭغا تىزىۋېتىمىز، پۇخادىن چىققۇدەك ياشايسەن، جېنىڭ يايراپ كېتىدۇ، ئۆمرۈڭمۇ ئۇزۇن بولىدۇ.

__ باياتىن ساڭا ئۇنى-بۇنى دەپ سالدۇق، لېكىن ساڭا ياخشى بولسۇن دېدۇق، سېنى ئوڭشايمىز دېدۇق، __ دېدى پەرھات ئەستايىدىللىق بىلەن،__ كۆڭلۈڭدە نېمە بولسا دېگىن،  بىرەرسىدە ئۆچۈڭ بارمۇ، يا بىرەرسىگە كۆڭلۈڭ بارمۇ؟ ھەممىنى ئېيت،  قولىمىزدىن كەلسە مەقسىتىڭگە يەتكۈزىمىز. ئىشقىلىپ، بۇ يەردە تارتىشىدىغان ھېچنېمەڭ قالمىسۇن.

ھاشىم بۇلارنىڭ گېپىنى ئاڭلاپ ئەجەبلىنىپ قالدى، بىر قارىسا غەمخورلۇققا ئېرىشىۋاتقاندەك، بىر قارىسا مەسخىرە قىلىنىۋاتقاندەك…

__ ياسىندا پۇلۇڭ قالغان بولسا تېلېفون قىلساق ئەكىلىپ بېرىدۇ، بولمىسا ئۆزىمىز بارىمىز، ئۇنىڭدا باشقا ئۆچ-ئاداۋىتىڭ بارمۇ-يوق!؟

__ يوق،__ دېدى ھاشىم پەس ئاۋازدا.

__ ئۇنىڭ چىرايلىق خوتۇنىغا كۆز تاشلىغانمۇ؟!

__ قايسى خوتۇنىغا دەيسەن؟! __ دېدى ياقۇپ يىلان.

__ بۇرۇنقىسىنى دەيمەن.

__ يوق گەپنى قىلىشمايلى، ھاشىم ئۆزى دېسۇن.

ھاشىمنىڭ گەپ قىلماي ئولتۇرغىنىنى كۆرۈپ پەرھات سۆزىنى داۋاملاشتۇردى: 

__ بۇنىڭ دەردىنى چۈشىنىپ قالدىم، ياسىن ئىككى خوتۇننى خوتۇن قىلىپ يۈرگەندە بۇ بىچارە  كۈندە ئۇلارنىڭ نەغمىسىنى تىڭشاپ چىدىمىغان گەپ، ئاندىن ساتراشخانىدىكى بۇزۇقلارغا چېپىلىپ، ئۆزىگە كېسەل تېپىۋالغان گەپ. بۇ ئۆزى گەپ قىلمىغان بىلەن ياسىنغا قاتتىق ئاچچىقى بار؛ ئۇنىڭدا ئۆچۈم يوق دېگەن بىلەن تازا ئۆچى بار.

__ بولدىلا ئاداش،  ئاقمايدىغان گەپ قىلمايلى،__ دېدى ياقۇپ يىلان گەپنى يىغىشتۇرۇشقا ئالدىراپ،__  ياسىننىڭ ئۆزىمۇ ۋەيران بوپتۇ، ساۋۇتمۇ كېتىپتۇ، گۈلشەننىڭ نېمە بولۇپ كەتكىنىنى ئۆزەڭ بىلىسەنغۇ…

__ گۈلشەن… نېمە بوپتۇ؟__ دېدى ھاشىم ئۈندەرەپ.

__ سوراپ قالدىڭغۇ؟ ئۇنىڭدا نېمە ئىشىڭ بار ئىدى؟!

__ مەن دېمەي تۇرۇپ گەپنى ئۆزى چىقاردى مانا!__ دېدى پەرھات كۈلۈپ،__ بۇنىڭ كۆڭلىدىكىنى مانا مەن بىلىمەن، كېچىسى “گۈلشەن…مەنمۇ بىر ” دەپ جۆيلۈپ قويىدۇ بۇ!

ھاشىم بوش ھىجىيىپ قويدى، ئۇنىڭ ھىجىيىشلىرىمۇ غەلىتە ئىدى، كۆزى جىم تۇرۇپ، جاۋغايلىرى تارتىشىپ كېتەتتى.

__ جۆيلىسە جۆيلىمەمدۇ،  رۈيلىغا بارغاندا گۈلشەندىنمۇ سەتەڭ نېمىلەرنى ئويناپ نەپسى قانىدۇ.

شۇنداق قىلىپ، ئىككەيلەن ھاشىمنى رۈيلىگە ئاپىرىپ ئوڭشايدىغان بولدى، بىر ھېسابتا ئۇنىڭغا كەلگۈسىنىڭ پىلان-خەرىتىسىنى سىزىپ كۆرسەتتى؛ ئۈمىدۋارلىق، تەمەگەرلىك، ياشاش ئىشەنچى، ھۇزۇرلىنىش ئارزۇسى بەخش ئەتتى.  بۇنىڭدىن ئاۋۋال ھاشىمنىڭ كاللىسىدا ئۆلۈمدىن باشقا ھەممە ئىش دىققەت قىلىشقا، كۆڭۈل بۆلۈشكە ئەرزىمەيدىغان ئۇششاق ئىشلاردەك، يا بولمىسا بۇ ئىشلار ئەمدى ئۇنىڭ بىلەن ئالاقىسى يوقتەك كۆرۈنگەنىدى. ئەمدى بولسا قانغۇدەك ياشاش، ھەۋەسنى قاندۇرۇپ ياشاش چوڭ ئىشتەك بىلىنىپ قالدى؛ بىردىنبىر قۇتۇلۇش يولى ئەگەر مۇشۇ بولسا،  ھاشىم ئۇلار باشلىغان يولدا ماڭىدۇ، ئوتقا كىر دېسە ئوتقا كىرىدۇ.   بېشىدا بىكاردىن بىكار دىۋەيلەپ تۇرغان، ئازابتىن باشقىنى ئېلىپ كەلمەيدىغان ئۆلۈم ۋەھىمىسىدىن كۆرە  ھەقىقىي خەۋپ-خەتەر، تەۋۋەككۇلچىلىك ئارقىلىق بۇ ئۆلۈم ۋەھىمىسىنى ۋاقىتلىق بولسىمۇ يېڭىش ياخشىراق ئەمەسمۇ، ئۇنىڭدىن كېيىن ئېرىشىدىغان راھەتچۇ تېخى! بۇ يەردە  بىكاردىن بىكار  قورقۇپ يۈرگەندىن  ئۇ يەردە  جېنى چىققۇدەك تەۋەككۇل قىلسا ھۇزۇرلىنىدۇ، ئەگەر خەتەردىن ئامان قالسا ئۆلۈم گىردابىدىن قۇتۇلغان ھېسابلىنىپ، ئۆلۈمدىنمۇ قورقمايدىغان بولۇپ كېتىدۇ…

ھاشىمنىڭ كاللىسى ئانچە ئىشلىمىگەن بىلەن كۆڭلى بۇنداق نازۇك تۇيغۇلارغا باي ئىدى، شۇڭا ئۆزىنىڭ بىردىنبىر قۇتۇلۇش يولىنىڭ قاراملىق ئارقىلىق ھۇزۇرلىنىش ئىكەنلىكىنى، قانچە قورقسا شۇنچە بۇرۇن ئۆلىدىغانلىقىنى ھېس قىلالىدى. بۇ تۇيغۇغا ئېرىشكەندىن باشلاپ روھىغا تىرەك بولىدىغان بىر نەرسىگە، بىر باھانىگە ئېرىشتى.

رۈيلىگە ماڭىمىز دەپ يۈرگەن كۈنلەرنىڭ بىرىدە پەرھات ھاشىمنى چاقىرىپ ئايرىمخانىدا سىرداشتى.

__ سەن گۈلشەننىڭ ساغرىسىنى سىلاپ باقمىغان، شۇنداقمۇ؟

__ ياق…__ دېدى ھاشىم بۇ قېتىم تۈزۈك ھىجىيىپ.

__ قولىنىڭ ئۇچىنىمۇ تۇتۇپ باقمىغان دېگىنە!

ھاشىم مۇشۇنچىلىكمۇ قىلالمىغىنىغا ئۆكۈنگەندەك بېشىنى چايقىدى.

__  ياسىن ئۇنى خوتۇن قىلىشتىن ئاۋۋال بىزنىڭ خوتۇن ئىدى. ھازىرمۇ خالىسام خوتۇن قىلىۋېرىمەن، نەچچە قېتىم ئۆيىگە بېرىپ قونۇپ كەلدىم. لېكىن ھازىر كۆڭلۈم كۆتۈرمەيدىغان بولۇپ قالدى، بۇرۇنقىدەك پەيزى يوق، ھالىمۇ سەل يوغىناپ قاپتۇ…

ھاشىم بۇ گەپلەرنى ئاڭلاپ باشقىچە جانلىنىپ، ئىگىسىدىن بىر پارچە گۆش تەمە قىلىپ شۆلگەيلىرىنى ئېقىتىۋاتقان ئىتتەك ھاسىراپ ئولتۇرالماي كەتتى.

__ قايسى كۈنى ئاخشىمى ئەمدى كارىۋاتقا چىقىۋاتسام  “ئاشنامدىن تېلېفون كېلىپ قالدى” دەپ مېنى ئۆيىدىن قوغلىدى،  ماڭا بەك ھار كەلدى، كەتكىچە ئۇنىڭ ئەدىۋىنى بەرمىسەم مەنمۇ ساراڭ بولۇپ قالىمەن. 

ھاشىم ئۇنىڭ سۆزىنىڭ داۋامىغا تەلمۈرۈپ قاراپ تۇراتتى.

__ تۈنۈگۈن ئۇنىڭ تۇغۇلغان كۈنى ئىدى،  بىزگە نۆۋەت تەگمىدى، ئۇ ئۆزىچە بىزنى كۆزگە ئىلمىغان بىلەن بىزمۇ ئۇنى ئېلىۋەتكەن تىرماققا تەڭ قىلمايمىز، لېكىن چاندۇرمايمىز. شۇڭا بۈگۈن ئۆتكۈزۈپ بېرەي دېدىم. ئۆيىگە بارمايمەن، مېھمانخانىدىن ياتاق ئاچتۇرىمەن، دەنگاۋ ئاپارمايمەن، توخۇ پاچىقىنى يېگۈزۈپ، قىزىل ھاراقنى تازا ئىچۈرۈپ غەرق قىلىمەن…

ھاشىم نېپىز كالپۇكىنى يالاپ قويدى، كۆزىدىن ئىنتىزارلىق، تەمەگەرلىك چىقىپلا تۇراتتى.

__ ياسىن لاۋبەن پۇلۇڭنى بەردىمۇ؟ ھە، ئەمدى شۇ پۇلۇڭنى خەجلەيدىغان يەرگە كەلدۇق. مەن ياتاق ئالغاندا سەنمۇ بىللە بېرىپ قوشنا ياتاقتىن ياكى شۇ قەۋەتتىن بىر ياتاق ئالىسەن. گۈلشەن سېنىڭ بۇ يەردىلىكىڭنى بىلمەي قالىدۇ. مەن ئىشنى توغرىلاپ بولغاندىن كېيىن ساڭا تېلېفون ئۇرۇپ قويۇۋېتىمەن، قالغىنىنى ئۆزەڭ جۆندەيسەن. ئەمما قاراپ تۇرۇپ ئۇنى ئەيدىز قىلىپ قويساڭ بولمايدۇ، ئۇنىڭغا بىر چارە قوللان…

__ بۇنى بىلىمەن، شۇنداق قىلىمەن…__ دېدى ھاشىم ھاياجانلىنىپ.

__ بىزنىڭ مەقسىتىمىز گۈلشەننى ئەيدىز قىلىش ئەمەس، سېنى ئارزۇيۇڭغا يەتكۈزۈپ، يۈرەك كېسىلىڭنى داۋالاش.

شۇ كۈنى چۈشتىن كېيىن پەرھات ھاشىمنى باشلاپ، يېقىن ئەتراپتىكى ياخشى مېھمانخانىلارنى ئارىلاپ، مۇۋاپىق بىرسىنى تاپتى،  ياتاقلارنى كۆزدىن كەچۈردى.

__ بۇ يەر بولىدىكەن، __ دېدى پەرھات كارىۋاتلارغا  قاراۋېتىپ،__ سەن مەندىن بۇرۇنراق كېلىپ ياتىقىڭدا ساقلاپ تۇرارسەن؛ نەغمە-ناۋا ئاڭلاپ قالساڭ چىداپ ياتارسەن.

پەرھات چىرايلىق ياسانغان، زىبۇزىننەت تاقىغان گۈلشەننى باشلاپ ياتاققا كىرگەندە ھاشىم  تامنىڭ ئۇ تەرىپىدە بولغۇسى ئىشلارنى خىيال قىلىپ ئولتۇراتتى، گۈلشەننىڭ ئاۋازىنى ئاڭلاپ جىددىيلەشتى، ئۇلارنىڭ تىۋىشىغا قۇلاق سالغاچ ئۆزىنىڭ يۈرەك سوقۇشلىرىنى تىڭشاپ ياتتى. ئۇلار كونا ئاشىق-مەشۇقلاردەك ياكى رومانتىك ئەر-خوتۇنلاردەك قىزغىن پاراڭلىشىپ، كۈلۈشۈپ بىر نەچچە سائەتنى ئۆتكۈزدى، ھاشىم تېلۋىزورنى پەس ئاۋازدا  ئېچىپ قويغان بىلەن دىققىتى ئۇلاردا ئىدى، قاچانلاردا تېلېفون كېلىپ قالار دەپ تېلېفونىغا پات-پات قاراپ قوياتتى. كېچە سائەت 11 گىچە تېلېفون سايرىمىدى، ئۇ  ئۇيقۇسىنى ئېچىش ئۈچۈن تازىلىق ئۆيىگە كىرىپ يۈزىنى سوغۇق سۇدا يۇيۇپ چىقتى.  بىر چاغدا  ئۇلارنىڭ زۇۋانى جىمىقىپ، ئەسەبىي تىۋىشلىرى ئاڭلىنىشقا باشلىدى، ھاشىم ئۇنىڭغا پۈتۈن دىققىتى بىلەن قۇلاق سالدى، نېرۋىسى چىڭقىلىپ، كاللىسى بىر نۇقتىدا قېتىپ قالدى. بىر دەمدىن كېيىن بۇ ئاۋازلارمۇ يوقالدى. تېلېفون يەنە سايرىمىدى، ھاشىم ئۆزىنى ئەخمەق قىلىنغاندەك ھېس قىلىپ، ئىچى تىتىلداپ ئولتۇرالماي كەتتى، ئۇيقۇسى قاچتى. ئاشقان-تاشقاننى ئوينايدىغانلىقى ئۇنىڭدا ئەمدى ھاياجان ئەمەس، بەلكى ئاچچىق پەيدا قىلىۋاتاتتى؛ گۈلشەننى چوڭ بىلىپ كېتىشتىن شەكىللەنگەن قورقۇنچ، ئەنسىرەش دېگەنلەر قالمىغانىدى. نەپسى تاقىلداپلا تۇراتتىكى، مەقسىتىگە يېتەلمىسە ساراڭ بولۇپ، غالجىرلىشىپ كېتىدىغاندەك قىلاتتى. ئەمما  ئۇ ئۇزاقتىن بېرى تەلمۈرۈپ، ئويلاپ يۈرگەن نەرسىگە ئېرىشىدىغانلىقىنى ئويلاپ سەۋر قىلدى. يېرىم سائەت شۇنچە تەستە ئۆتتى. ئۇلار مەستلىك ۋە ھارغىنلىقتىن ئۇخلاپ كەتكەن بولسىچۇ؟… ئۇ ئاچچىقىدا قوپۇپ كەتتى، پەرھاتقا ئۆزى تېلېفون قىلسا گۈلشەن ئويغىنىپ كېتىدۇ-دە، ئىش بۇزۇلىدۇ. ئەمىسە قانداق قىلىشى كېرەك؟ ئۇ جىلە بولۇپ ئىككىلىنىپ تۇرغاندا  تېلېفونى بىر سايراپلا توختاپ قالدى. ئۇ ياتىقىدىن ئالدىراپ چىقىپ، ئۇلارنىڭ ياتىقى ئالدىغا كەلدى؛ پەرھات ئىشىكنى ئېچىپ ھاشىمنى كىرگۈزۈۋەتتى-دە ئۆزى ھاشىمنىڭ ياتىقىغا كىرىپ يېتىپ قالدى.

ھاشىم ئۆپكىسىنى سەل بېسىۋېلىپ گۈلشەننىڭ يېنىغا كىرگەندە ئۇ يالىڭاچ ھالدا  ھېچنېمىنى تۇيماي ياتاتتى. ھاشىم ئۇنىڭدىن كېلىۋاتقان ھاراق پۇرىقىنى خاتىرجەملىك بىلەن پۇرىدى، “ بۇنچە مەست بولۇپ كەتكەن نېمىنىڭ يۈزى ئەلۋەتتە قېلىن بولىدۇ، ئۇيقۇلۇقتا ئەمەس، ئويغاق ۋاقتىدىمۇ  نېمە ئىش بولغىنىنى بىلمەيدۇ…” دەپ ئويلىدى؛ گۈلشەننىڭ مەست ۋە ئۇيقۇلۇق چىرايى ئۇنىڭغا شۇنچىلىك يات، غەلىتە كۆرۈنۈپ كەتتىكى، شۇمۇ ئەمەسمۇ دەپ سىنچىلاپ قاراپ باقتى، ئۆزى كۆرگەن ۋاقتىدىكىگە ھېچ ئوخشىتالمىدى. ئەمما بۇلارنى بەك ئويلاپ كەتمىدى…

گۈلشەن ئۇيقۇلۇق ۋە مەستلىكتە چۈش كۆرۈۋاتقاندەك  قىلاتتى،  شۇنداقتىمۇ ھاشىم ئۇنىڭ ئويغىنىپ كېتىپ ئۆزىنى تونۇپ قېلىشىنى،  قەلبىدە ئۆلگىچە يوقالمايدىغان ئۆچمەنلىك پەيدا قىلىپ قويۇشنى خالىمايتتى. ئۇ يوتقاننىڭ بىر ئۇچىنى ئۇنىڭ يۈزىگە ئارتىپ قويۇپ، قورقۇنچ ۋە ھاياجان بىلەن جىنايى ھەرىكىتىنى داۋاملاشتۇردى، ئېغىر غەپلەتتە قالغان گۈلشەن خۇددى يۈزى يېپىپ قويۇلغان ئۆلۈكتەك ياتاتتى…

ھاشىم ياتىقىغا كىرىپ پەرھاتنى ئويغاتتى.

__ قانداق بولدى؟ __ دېدى پەرھات خۇددى چۈشىدىمۇ مۇشۇ ئىشنى ئويلاپ تۇرغاندەك.

__ بولدى، گۈلشەن شۇمۇ ئەمەسمۇ، بىلمەي قالدىم.

__ ماڭاۋە  كالۋا، ئەتىدىن چۈش كۆرمىگەنسەن؟

__ ئۇقمىدىم… كۆزىنى ئاچمايلا ياتتى.

__ ھاراققا ئازراق بىر نېمە ئارىلاشتۇرۇۋەتكەن، بولمىسا مەست بولسىمۇ ساڭا يېتىپ بېرىدىغان گۈلشەن ئەمەس ئۇ!

__ ساڭا رەھمەت، ئىشقىلىپ پەيزى بولدى.

__ كېسىلىڭنى ئۇنىڭغا يۇقتۇرۇپ يۈرمىگەنسەن-ھە.. مەن دېگەندەك قىلدىڭمۇ؟

ھاشىم پەرۋاسىزلىق بىلەن جاۋاب بەردى:

__ بىر قېتىمغا كېسەل يۇقمايدۇ.

__ ھوي كالۋا، مەن ساڭا نېمە دېگەن؟ قاراپ تۇرۇپ ئۇنى ئەيدىز قىلىۋەتسەڭ قانداق بولىدۇ؟

__ مەن ئەيدىز ئەمەس، ئۇمۇ ئەيدىز بولمايدۇ.

__ كاللاڭ ئەمدى ئوڭشالدىمۇ نېمە، دېمەك، مېنىڭ داۋالىشىم ئۈنۈم بېرىپتۇ ساڭا!

__ ساڭا رەھمەت، ئەمدى سەن نەگە دېسەڭ شۇ يەرگە بارىمەن.

__ رۈيلىگە كېتىمىز، بۇ يەردىن ئېسىل ياشايمىز.

ئەمما پەرھاتنىڭ بۇ پىلانى غېنى شاڭجاڭنىڭ بېشىغا كەلگەن ئىشلار بىلەن توختاپ قالدى. شاڭجاڭنىڭ ئۈرۈمچىلىك خوتۇنى رېستۇراندىكى قىزلاردىن ئېرىنىڭ ئىشلىرىنى ئاڭلىغاچقا تېخى كۆرۈپ باقمىغان رەيھاننى كۈنلەپ تېلېفوندىلا شاڭجاڭ بىلەن غىژىلدىشىپ يۈرۈۋاتاتتى. ئەسلىدىنلا كەيپى ئۇچۇپ يۈرگەن غېنى  شاڭجاڭ ئۇ خوتۇنىنى تېلېفوندىلا  تىللاپ،خېتىڭنى ئال دەپ تەھدىت سالدى. خوتۇنى كېلىپ ئالىدىغان ھەققىنى ئېلىپ كەتتى. غېنى شاڭجاڭ شۇندىن كېيىن كۈن-كۈنلەپ تۈزۈك گەپ قىلمايدىغان، جاھاندارچىلىق ئىشلىرىغا ئانچە ئالدىرىمايدىغان، نېمە ئويلاۋاتقانلىقىنى بىلگىلى بولمايدىغان بولۇپ كەتتى،  كۆپ ھاللاردا غەمكىن، خاپا يۈرەتتى. ئەمدىلىكتە توساتتىن بېيجىڭغا كېسەل داۋالاتقىلى بارىدىغان بولۇپ قالغانىدى.

__ نېمە كېسەل؟ قاچان يېنىپ كېلىسەن؟!__ دېدى پەرھات ھەيران قېلىپ.  

__ چوڭ چاتاق يوق، بېرىپ تەكشۈرتۈپلا كېلىمەن؛ مەن كەلگىچە رېستۇرانغا قارىغاچ تۇرغىن.

  غېنى شاڭجاڭ بېيجىڭغا يالغۇز كەتتى، بىر چاغلاردا ياسىنغا ماختىنىپ تۇرۇپ ئېيتقان ئۈچ خوتۇنىنىڭ ھازىر بىرسىمۇ يوق ئىدى.  

ـــ قانداقراق ئەھۋال؟!

ـــ يامان ئەمەسقۇ!ــ دېدى ياسىن سوغۇققانلىق بىلەن.

ـــ يامان ئەمەس دېگىنىنى، ھاشىمغا نېمە بولدى؟

ياسىن بولغان ئەھۋاللارنى بىر قۇر سۆزلەپ ئۆتتى.

ـــ بۇنىڭ زۇۋانى تۇتۇلۇپ قاپتۇ، ئاغزىغا پەقەت گەپ كەلمەيدۇ. ھېچنېمىسىنى ئۇقالمىدۇق، شۇڭا سوراپ باقايلى دەپ تېلېفون قىلغان.

ـــ  بېرىپ ئەكىلىۋالسام بولاتتى، لېكىن ما  تەتەينىڭ ئەلپازى يامان، پۈتۈن ساتراشخانىدىكى ئەيدىزلەرنى يىغىپ ئۇنى  ساقچىغا تۇتۇپ بېرەمدىكىن دەيمەن.

ـــ ئەمدى ئۇ قېشىڭغا بارمىسۇن، نېرۋىسىدىن ئادىشىپ قالغاندەكمۇ قىلىدۇ، ئوڭشالغاندا  بىر گەپ بولار.

ياسىن  بۇنىڭغا بىر نەرسە دېيەلمەي قالدى، غېنى شاڭجاڭ ” ئۇنى ئەمدى ساراڭلار دوختۇرخانىسىغا ئاپىرىپ داۋالات “ دېگەن بولسىمۇ، غىڭ قىلالمايتتى.

ـــ ئادىمىڭ يوقاپ كەتسىمۇ كارىڭ يوق يۈرەمسىنا؟  بىز بىلەن ئەمدى ئالاقە قىلماس بولدۇڭما؟

ـــ ئۇنداق ئەمەس، تېلېفون ئۇرىمەن دەپ ئۇرۇپ بولالمىدىم.

ـــ ئۇنداق قىلىشىپ كەتمەيلى، خوتۇن خەقتەك قېيدىغاننىڭ پايدىسى يوق.

ـــ قېيدىمىدۇققۇ؟ پەرھاتلاردىن سالام ئېيتتىم، ساڭا دېمىدىما؟

ـــ دېدى، ئوبدان كۈتۈۋاپسەن. بۇ تەرەپلەرگىمۇ كەلگىن.

ـــ بولمىسا كەچ تەرەپتە باراي.

ياسىن  بۇ كۈنى ئاشخانىسىنى ئاچماسلىقنى ئويلىغان بولسىمۇ زىياندىن ئەنسىرەپ يەنىلا ئاچتى، ئاشخانا بىر كۈن تاقالسا خېرىدار تېزىپ كېتەتتى. ساۋۇت ئىككەيلەن بۇ كۈنى پۇت-قولىغا تەگمەي ئىشلەپ خېرىدار كۈتتى، ئارىلىقتا ياسىن گۈلشەنگە نەچچە قېتىم تېلېفون قىلىپ ئالالمىدى، ئۇلانغاندا قارشى تەرەپ بېسىۋېتەتتى.

كەچتە خېرىدارنىڭ ئايىغى بېسىققاندا ياسىن  غېنى شاڭجاڭنىڭ رېستۇرانىغا ماڭدى. شاڭجاڭ ئۇنى بۇرۇنقىدەك قىزغىن كۈتۈپ كەتمىىسمۇ، ھۆرمىتىنى جايىدا قىلىپ جوزا راستلىدى. پەرھات بىلەن ياقۇپلارمۇ ھاشىمنى ئېلىپ كېلىپ ياسىن بىلەن كۆرۈشتى.  ھاشىم راستىنلا غەلىتە بولۇپ قالغانىدى؛ ھېچنېمىگە ئالدانمايدىغاندەك، تەسىرلەنمەيدىغاندەك، ئۆلۈمدىن باشقا ئىشنى تاماشا، بىمەنىلىك دەپ ئويلايدىغاندەك قىلاتتى؛  ياسىنغا گويا ئۇنى تونۇمايدىغاندەك ياكى ئۇنىڭ خوجايىنلىقىنى مەنسىتمەيدىغاندەك ئەلپازدا ھالسىز، پەرۋاسىز قاراپ قويدى. ياسىنمۇ ئەيدىز كېسىلىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى كۆرۈپ باقماقچى بولغاندەك ھاشىمغا يېڭىۋاشتىن سەپسالدى، ئېچىندى، غەزەبلەندى: 

ـــ مېنىڭچە، بۇنى ئەيدىز دەپ بەك قورقۇتىۋېتىپتۇ، كاللىسىغا قاتتىق ئۇرۇۋەتكەندەكمۇ قىلىدۇ…

ـــ ياق، ئۇرماپتۇ، ئۇرسا بىلىنىدۇ. تۈنۈگۈن كېلىپلا يىغلاپ كەتتى، كېسەلدىن بەك قورقۇپ كېتىپتۇ…ــ دېدى پەرھات ھاشىمغا قاراپ قويۇپ،ـــ  ئەتىدىن بېرى جىق گەپ قىلدۇق،  ”ئۇ تەتەي ساڭا ئۆزىنىڭ كېسەل قەغىزىنى كۆرسىتىپ قورقۇتۇپتۇ، سەن خەنزۇچە خەتنى تونۇمىساڭ، ئەيدىز چىققىنىنى نەدىن بىلىسەن؟ “ دېدۇق، مۇشۇ گەپنى ئاڭلاپ سەل ئوڭشالدى، بولمىسا ھوشىنى پەقەت بىلمەيتتى بۇ …

ـــ شۇنى دەيمەن، تۇتۇپ كېتىپ تەكشۈرگەندىكىن، بۇنىڭدا بىر يالغانچىلىق بار،ــ دېدى ياقۇپ يىلان، ــ  بۇنى قەستەن قورقۇتۇۋەتكەن گەپ!

ـــ ئادەم تۇتۇپمۇ شۇنداق قىلغان بارمۇ؟ ھەقىقەتەن يامان نېمىكەن،ــ دېدى غېنى شاڭجاڭ ياسىنغا قاراپ، ــ قايتىپ بېرىپ ساڭا تەھدىت ساپتۇ-دە!

ـــ مەنغۇ قورقۇپ قالمىدىم، داۋلى سۆزلىدىم، لېكىن ئۇ دېگىنىنى قىلىدىغان بىر نېمە، ئۆمەرنىمۇ شۇنداق قىلىپ تۈرمىگە سولىتىۋەتكەن!

ـــ دېمەك، ئۇنىڭ ھاشىمدا ئەمەس، سەندە بىر ئۆچى باركەن، ـــ دېدى غېنى شاڭجاڭ،ــ ئۇنىڭ چىشىغا تېگىپ قويغان ئوخشىمامسەن؟!  

ـــ نەدىكىنى، بۇرۇن چىقىشىپ ئۆتەتتۇق، دائىم كىرىپ كاۋاپ يەيتتى، چىرايلىق گەپ قىلاتتى.  كېيىن نېمە بولدى، ئۆزىچە قېيداپ قالدى؛  ئۆمەر ئىش تېرىپ قويۇپلا، مەن بىلەن قاتتىق قېرىشتى...

ـــ چۈشەندىم، سەن ئۇنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشنى ئۇقمىغان گەپ.

ـــ يېگۈزمىگەن گەپ، ئىچكۈزمىگەن گەپ!ـــ دېدى پەرھات گەپ قوشۇپ.

ـــ  دېمىسەڭلارمۇ شۇ،  بۇرۇنقى خوتۇننىڭ كۆڭلىنى ئاياپ، ئىشنى جايلاپ قىلالمىغان!ـــ دېدى ياسىن ھاراقنى قولىغا ئېلىپ، ــ جاھاندا خوتۇن خەقتەك يۈزسىز نېمە يوقكەن، ياخشىلىق قىلسا بىلمەيدىكەن، بۇنداق چاغدا تاياقتىن باشقىسى بىكار!

ـــ ئاڭلىدىم، گۈلشەننى ئۇرۇپسەن…

بۇ گەپنى ئاڭلاپ ياسىننىڭ قاپىقى تۈرۈلدى:

ـــ ئاغزىنى بۇزسا ئۇرۇپ قويۇش كېرەك، بۇنداق خوتۇنغا تاياق دورا…

ـــ  سەن كۆڭۈل ئاياش دېگەننى ئۇقمايدىكەنسەن-دە!؟

ياسىن قېيناتىسىنىڭ ئىستەك-سورىقىغا  دۇچ كەلگەن ناچار كۈيئوغۇلدەك جىلە بولدى:

ــــ  ئۇنىڭ گەپلىرىنى ئاڭلايدىغان بولساڭ، يېگەن تايىقىنى ھەقكەن دەيتتىڭ.  قاراپ تۇرۇپ مېنى ئەيدىزگە چىقاردى، ھېچ گەپتىن ھېچ يوق ئاجرىشىمەن دېدى… 

ـــ سەنمۇ مۇشۇ ۋاققىچە ئۇنىڭغا ھېچنېمە ئېلىپ بەرمەپسەن، ئازراق بىر نېمە ئېلىپ بېرىپ كۆڭلىنى ئالساڭ بولمامدۇ؟!

ـــ سەنمۇ شۇنى دەيدىكەنسەن، مەن ئېلىپ بېرەي دېدىم، ”ئالماس ئۈزۈك دېگەن قىممەت نېمە، ئاشخانىنىڭ سودىسى ياخشى ئەمەس، بىر ئاز پۇل تېپىپ ئېلىپ بېرەي“ دېدىم؛ يوتقانغا قاراپ پۇت سۇنمىساق بولمايدۇ-دە!

ـــ ھېچنېمەڭ يوق قەلەندەر بولۇپ كەتمىگەنسەن؟ سەن يا قىمار ئوينىمىساڭ، يا ئاق چەكمىسەڭ، نېمەڭگە پۇلۇڭ قالمايدۇ؟  خوتۇن خەقنىڭ كۆڭلىنى ئېلىپ ئاندىن ئېشەكتەك ئىشلەتسەڭمۇ مەيلى ئەمەسمۇ؟!

ـــ مەسىلە پۇلدا ئەمەس، ئۇ  ماڭا راستىنلا خوتۇن بولىدىغان بولسا ماڭا بويسۇناتتى، بارنى تەڭ يەپ تەڭ باي بولاتتۇق. لېكىن  ئۇ ئۆزگىرىپ كەتتى، ھازىر ئۇنىڭ مەقسىتى مەندىن نەپ ئۈندۈرۈش...

ـــ دېمەك، سەندە پۇل جىقكەن! ـــ دېدى غېنى شاڭجاڭ سوغۇق كۈلۈپ قويۇپ،ــ پۇل دېگەننى خەجلەپ تۇرساڭ ئاندىن يانچۇققا كىرىدۇ،  تاپقىنىڭنى خوتۇنىڭغا خەجلىمەي كىمگە خەجلەيسەن؟  شۇنداق قىلىپ بۇ خوتۇنىڭنىمۇ قاچۇرىدىغان بوپسەن-دە!

ـــ قاچسا ئۆزىگە، مەن ئەزەلدىن خوتۇن خەققە يالۋۇرۇپ بارمايمەن.

ـــ ئۈچىنچى خوتۇنلۇققا بىرسىنى كۆزلەپ قويدۇڭ دېگىنە،ـــ دېدى پەرھات ھىجىيىپ،ــ لېكىن رېستۇراندىكى قىزلار بولمايدۇ.

ـــ ئەمدى ساڭا بىكارلىق خوتۇن يوق!ــ دېدى ياقۇپ يىلان.

ياسىن ئاچچىقتىن تولغاندى، زەردىسى چىرايىغا چىقتى.

ـــ يەڭگەمدەكلا گەپ قىلدىڭ ــ دېدى ئۇ ياقۇپ يىلانغا مەسخىرىلىك تىكىلىپ،ـــ قىممەت خوتۇندىن بىرنى تېپىپ قويغان ئوخشىمامسەن؟! ياخشى خوتۇن بولسىلا مەيلى جۇمۇ، ئاشخانىنى سېتىپ بولسىمۇ ئالىمەن.

ـــ خوتۇننىمۇ ساڭا مەن تېپىپ بېرەمتىم؟

ـــ ئەمىسە ئەر كىىشنىڭ ئىشىغا ئارىلاشما…

بۇ گەپلەر چاقچاق ئەمەس، ھەرىدەك چېقىش ئىدى. ھاراق ئۇلارنىڭ ئىچ-باغرىنى قىززىتىپ، بىر-بىرىگە بولغان ئاللىقانداق ئۆچمەنلىك ئوتىنى تۇتاشتۇرۇۋاتقاندەك قىلاتتى.

ياسىن بۇ سورۇندا كۆڭۈللۈك ئولتۇرالمىدى، غېنى شاڭجاڭ ئاق كۆڭۈللۈك قىلىپ رەيھاننى قولدىن بېرىپ قويغىنىغا تېخىچە پۇشايمان قىلىۋاتقاندەك پەرىشان، غەمكىن كۆرۈنەتتى؛ ئىككى گەپنىڭ بىرى بولسا ياسىنغا تەنبىھ بېرىشكە، ھەتتا مەسخىرە قىلىشقا ئاران تۇراتتى. ئىككى گۇپپاڭچىمۇ گەپتە يېڭىلگىنىگە تەن بەرمەي، ياسىننى چۈشۈرۈشكە، چېقىۋېلىشقا، تېرىكتۈرۈشكە قەستلەيتتى. ياسىن بۇلاردىن ئۆزىنى قاچۇرۇپ، ھاشىمغا پات-پات قاراپ قوياتتى، ھەر قارىسا ئىچى پۇشاتتى. ئىچىپ بىر يەرگە بارغاندا ئۇ ئورنىدىن قوپتى:

ـــ غېنىكا، مەن ماڭاي،  ئاشخانىدا ساۋۇت يالغۇز قالدى.

ـــ گۈلشەننى قانداق قىلىسەن؟

ـــ ئەتىگىچە بىر گەپ بولار.

ـــ ھاشىمنى مۇشۇنداق تاشلاپ قويساڭ بولامدۇ؟

ـــ ئەمىسە قانداق قىلىمەن، بايا دېيىشتۇققۇ، ئۇ يەرگە بارسا چاتاق!

ـــ ساراڭغا سوت يوق، تۈرمىگە سولىمايدۇ.

ـــ ئەمىسە مەن ئەكىتەي، نېمە ئىش بولسا شۇ چاغدا كۆرەي!ـــ دېدى ياسىن جىلە بولۇپ.

ـــ بولدى قالسۇن، ئاۋۋال ئۆزەڭنىڭ ئىشىنى ئوڭشاپ كەل.

ـــ ھاشىمغا بىز قارايمىز،ــ دېدى پەرھات،ــ ساڭا قالسا كۈنى تەس.

ياسىن ئارتۇق تېرىكمىدى، ھاشىمغا مۇنداقلا  قاراپ قويۇپ ماڭغىلى تەمشىلىۋىدى، ئۇ تۇيۇقسىز  ئورنىدىن قوپۇپ ياسىننىڭ بىلىكىگە ئېسىلدى:

ـــ نەگە… ئىش ھەققىم… ئىش ھەققىمنى…

ياسىن گەدىنىگە بىر شاپىلاق يېگەندەك جىممىدە  تۇرۇپ قالدى.

ـــ ئىش ھەققىمنى بەر دەۋاتىدۇ،ـــ دېدى ياقۇپ يىلان،ــ سەن تېخىچە ئۇنى بىكىرىغا ئىشلىتىپ كەپسەن-دە! ئەڭ ياخشىسى پۇلىنى ھازىر بېرىۋەت!

ـــ دېمىسىمۇ بېرىمەن، مەن خەقنىڭ ھەققىنى يەيدىغانلاردىن ئەمەس!ــ دېدى ياسىن ئۆڭۈپ،ـــ ئەتىلا كېلىپ بېرىۋېتىمەن.

بۇ گەپنى ئاڭلاپ ھاشىم ئۇنىڭ بىلىكىنى قويۇۋەتتى، ياسىن ئۇنىڭغا ئەجەبلىنىپ قاراپ قويۇپ سىرتقا ماڭدى، غېنى شاڭجاڭ تالاغا چىقىپ ئۇزاتمىدى. 

قاراڭغۇ چۈشۈپ كەتكەنىدى، ياسىننىڭ كەيپى ئۆرلەپ قالدى، بۇرۇن شىر كەيىپلىكتە لەيلەپ قايتاتتى، ئەمما بۇ قېتىم سەپرالىقتىن بېشى قايدى. شۇ ماڭغانچە ئۇدۇل گۈلشەن تۇرۇۋاتقان بىنانىڭ يېنىغا كەلدى.  دەرۋازىدىن كىرەي دەپ تۇرۇشىغا  بىر ماشىنا ئۇنىڭ يېنىدىن سىپاپ دېگۈدەك دەرۋازىدىن كىرىپ كەتتى-دە،  بىنانىڭ ئالدىغا كېلىپ توختىدى، بىنا ئالدىغا كېلىۋاتقان ياسىن ماشىنىدىن چۈشۈۋاتقان گۈلشەننى كۆرۈپ جايىدىلا تۇرۇپ قالدى. گۈلشەنگە ئىشىك ئېچىپ بەرگەن ئادەم دەل ئۆيىنى ئىجارىگە بەرگەن خەنزۇ ئىدى. بۇ ئۆينىڭ ئىجارە ۋاقتى توشۇپ كەتسىمۇ، گۈلشەن داۋاملىق ئولتۇرۇۋاتاتتى.

ئىككىسى بىناغا بىللە كىرىپ كەتتى، ياسىن بىناغا چىقىپ ئۆينىڭ ئالدىغا كەلگەندە ئۆينىڭ ئىچىدە  پاراڭلار باشلىنىپ كەتكەنىدى. ”بوپتۇمۇ؟ “ دەيتتى گۈلشەن. ” ئۆزىڭىزدەك چىرايلىق قىلىۋېتىپسىز،ــ دەيتتى ئۇ خەنزۇ زوق-شوخ بىلەن،ــ قاچانغىچە ئولتۇرىمەن دېسىڭىز ئولتۇرىۋېرىڭ…“

ياسىن تاقەت قىلالماي ئىشىكنى چەكتى، ”كىم؟“ دېدى گۈلشەن ئەنسىز توۋلاپ.

ـــ مەن! ــ دېدى ياسىن غەزەپ بىلەن،ــ ئاچە ئىشىكنى!

ھايال ئۆتمەي ئىشىك ئېچىلدى، گۈلشەن كۆزىنى پارقىرىتىپ قاراپ تۇراتتى، ئەمما ياسىندىن قورقىدىغاندەك ئەمەس ئىدى.

ـــ ئىككىڭ نېمە ئىش قىلىۋاتىسەن بۇ يەردە؟!

ـــ ئۆي كۆرۈۋاتىمىز.

ـــ ئۆي كۆرۈۋاتىمىز؟ ئۇنى باشلاپ كىرىپ نېمە قىلماقچى؟

ـــ كىم نېمە ئىش قىپتۇ؟ ئۆينىڭ ۋاقتى توشتى دەپ كەپتىكەن، مەن يەنە ئولتۇرىمەن دەپ بۇنىڭ بىلەن دېيىشىۋاتىمەن.

ـــ بۇ گېپىڭنى كۈندۈزى دېمەي، ئاخشىمى دەمتىڭ؟

ـــ بۇنىڭ قاچان ۋاقتى چىقسا شۇ چاغدا دېمەمدىمەن؟

ـــ ۋاي ما يۈزى قېلىننىڭ گېپىنى، بايا ماشىنىدىن بىللە چۈشتۈڭغۇ، كۈندۈزى ئويناپ قانمىغاندا ئاخشىمى بىللە ياتماقچى، شۇنداقمۇ؟!

ـــ كىم ئۇنداق قىلىمەن دەپتۇ، ئادەمگە تولا قارا چاپلىماڭ.

ـــ ئەمىسە نەچچە ۋاقىتتىن كۆچ دېسەم نېمىشقا كۆچمەيسەن؟! يا بۇ خەنزۇنى ئاشنا تۇتۇپ ئولتۇرماقچىمىدىڭ؟! 

گۈلشەن چەكچىيىپ تۇرۇپ قالدى، ئەپتى-بەشرىسىنى بىراقلا ئاشكارىلاش ياكى يوشۇرۇپ قېلىش ئارىسىدا ئىككىلىنىۋاتقاندەك، بۇ چاتاقتىن قۇتۇلۇشقا  كاللىسى دەماللىققا ئىشلىمەيۋاتقاندەك قىلاتتى.  

ـــ بۈگۈن نېمىشقا غىپپىدە قاچتىڭ، نەگە باردىڭ؟ نەدە ئوينىدىڭ؟

ـــ غېنىكامنىڭ رېستۇرانىغا باردىم، قايتىپ كېلىۋاتسام بۇ خەنزۇ ئۇچراپ قالدى، ئۆينىڭ ئىشىنى دېيىشىپ ئاندىن بۇ يەرگە كەلدۇق…

ـــ يالغان سۆزلىمە، نەچچە سائەتتىن بېرى مەن شۇ يەردە،  غېنىكاڭغا ھازىر تېلېفون قىلىدىغان بولسام رەسۋايىڭ چۇۋۇلىدۇ.

گۈلشەن سەل ھودۇقتى، ئەمما ئۆزىنى دەرھال ئوڭشاپ جاۋاب بەردى:

ـــ سېنى مېھمان قىلسام دېدى، سىرتتا تاماق يېدۇق شۇ…

ـــ كۈدە-كۆرپەڭنى ئېلىپ مەن بىلەن ماڭ، بۇ ئۆينى ئەمدى قايتۇرىمىز.

ـــ مەن بۇ ئۆينى قايتۇرمايمەن! ــ دېدى گۈلشەن تەتۈر قاراپ.

ـــ نېمىشقا قايتۇرمايسەن؟ قايسى پۇلۇڭغا ئولتۇرىسەن بۇ ئۆيدە؟! بىر ئاخشام يېتىپ بەرگەنگە بېرىۋەتتىمۇ يا بۇ ئۆينى ساڭا، گەپ قىلە!! 

ـــ نېمە قىلسام ئۆزەمنىڭ ئىشى!ـــ دېدى گۈلشەن تەرىنى تۈرۈپ،ــ مەن خەقنىڭ سېتىۋالغان قۇلى ئەمەس!!

ئاڭغىچە ئۆي ئىگىسى خەنزۇ  تازىلىق ئۆيىدىن چىقىپ، ” نېمە ئىش! “ دېگىنىچە ئىككىسىنىڭ يېنىغا كەلدى. ئۇ بۇنداق جېدەلنىڭ چىقىشىغا ھەيران قېلىۋاتقاندەك، گۈلشەن ئۈچۈن ئىككى ئېغىز گەپ قىلىپ قويغۇسى باردەك ئىنتىلىپ تۇراتتى. 

ـــ ماڭا قارا ــ دېدى ياسىن ئۇنىڭغا،ــ بىزنىڭ ئۆيىمىز بار، بۇ ئۆينى قايتۇرىمىز.

ـــ مەن مۇشۇ ئۆيدە ئولتۇرىمەن!ــ دېدى گۈلشەن قەتئىيلىك بىلەن، ــ بىز توي قىلمىغان، توي خېتىمۇ ئالمىغان، سەن ماڭا ھېچنېمە ئالمىغان، ھازىرغىچە ھېچنېمە ئېلىپ بېرىپ باقمىدىڭ، مالايدەك ئىشلەتتىڭ، ئەمدى چىدىغۇچىلىكىم قالمىدى، قېشىڭغا ھەرگىز بارمايمەن، ئۆز ئالدىمغا ياشايمەن!

ـــ سەن مېنىڭ خوتۇنۇم، بۇنداق قارا يۈزلۈك قىلما!

ـــ خوتۇنۇم دەيدىغان ئىسپاتىڭ قېنى؟ بىر تال ئۈزۈك چاغلىق نەرسەڭمۇ يوققۇ؟!

ـــ ئەمدى ئېلىپ بېرىمەن دېدىمغۇ؟! نېمانداق ساراڭلىق قىلىسەن؟!

ـــ ئەمدى لازىمى يوق، ماڭا خەجلەشكە چىدىمىغان شۇ  پۇللىرىڭنى چېكەڭگە قىسىۋال!

ئىككىسىنىڭ جېدىلىگە ئارىلىشىپ قېلىشنى خالىمىغان خەنزۇ ” نېمە گەپ بولسا چىرايلىق دېيىشىڭلار، مېنىڭ ئازراق ئىشىم بار، ماڭغاچ تۇراي “ دەپ كېتىپ قالدى.

زەردىسى قايناپ تۇرغان ياسىن گۈلشەننى ئىتتىرىپلا ئۆيگە ئەكىرىپ ئىشىكنى تاقىۋالدى.

ـــ گەپ قىلمىسام نېمانداق ھەددىڭدىن ئاشىسەن، ۋۇي رەسۋا!

ـــ ئەر كىشى بولساڭ ماڭا قول تەڭلىمە!

ـــ ئۆتەپ بارە يۈزسىز شاۋچى،ـــ ياسىن ”پاس-پۇس“ قىلىپ تەستەكتىن ئىككىنى سېلىۋەتتى.

ـــ ئۇرە، ئۇرۇپ ئۆلتۈرۈۋەتسەڭمۇ سەندەك نېمىگە خوتۇن بولمايمەن!

ـــ سەن ئۆلسەڭ ئۆلۈكۈڭنى ئىتمۇ يېمەيدۇ ۋۇي پاسكىنا!

ـــ يەنە ئۇرىدىغان بولساڭ غېنىكامغا تېلېفون قىلىمەن، تۈنۈگۈنمۇ ئۇردۇڭ، غېنىكام ھەممىنى بىلىدۇ؛ مېنى ئىگىسى يوق چاغلاپ قالما!

ـــ رەسۋالىقىڭنى بىلسە غېنىكاڭمۇ ئەدىۋىڭنى بېرىدۇ.

ـــ مەن رەسۋا بولىدىغان بولسام ئاللىبۇرۇن كوچىغا چىقاتتىم، سەندەك قەلەندەرگە خوتۇن بولمايتتىم، ئۇقتۇڭمۇ!؟

بۇ گەپ ياسىننىڭ جان-جېنىدىن ئۆتۈپ كەتتى، بىر چاغلاردىكى ئەقىللىق، چىرايلىق، مۇلايىم قىز مۇشۇ ئەمەسمىدى؟ ياسىننى ئۆزىگە خۇمار قىلىۋەتكەن مەپتۇنكار ”خوتۇن“ مۇشۇ ئەمەسمىدى؟ ئۇنىڭ ئەقلى ھىيلىگەرلىك بىلەن، چىرايلىقلىقى ئاچكۆزلۈك بىلەن، مۇلايىملىقلىقى ياسالمىلىق بىلەن ئارىلىشىپ كەتكەچكە، ياسىناخۇن ئۇنىڭ ئىچ مىجەزىنى بىلەلمىگەن گەپ؛  كونىسىدىن بىزار بولغانچە يېڭىياچە خوتۇنىنىڭ ھەممە يېرى گۈزەل تۇيۇلۇپ كەتكەن گەپ. رەيھان دېگەندەك،  ”كۆزىگە ئىشتان كىيىۋالغان“ گەپ!  

ـــ دېمەك، مەن قەلەندەردىن زادى قۇتۇلمىساڭ بولمايدۇ، شۇنداقمۇ؟   مۇشۇ ئۆينى دەپ مەندىن يۈز ئۆرۈيسەن، شۇنداقمۇ؟! بۇ ئىشنىڭ ھەممىسىنى غېنىكاڭ ئۆگەتتى، شۇنداقمۇ؟

ـــ غېنىكامنىڭ بۇ ئىش بىلەن چاتىقى يوق، مېنىڭمۇ كاللام بار.

ـــ شۇ، كاللاڭ ئېشەكتەك ئىشلەپ قويىدىكەن؛ ئەمەلىيەتتە سەن ئىلگىرىكىن دۆت نېمە، شۇ تازنىڭ گېپىگە كىرىپ ماڭا  تەگدىڭ، قەستەن سوقۇشتۇڭ، قەستەن يۈز ئۆرىدىڭ…  غېنىكاڭغا ”بۇ قەلەندەردىن نەپ چىقمايدىكەن“ دېگەنسەن ھەقىچان؟

ـــ مەن دېمىسەممۇ ئۆزى بىلىدىغاندۇ سېنىڭ قانداقلىقىڭنى؟!…

ياسىننىڭ گۈلشەنگە بولغان بارلىق ھېسسىياتى، زوقمەنلىكى، ئۈمىد-تاماسى سېپىدىن ئۈزۈلگەن غورىدەك تېزلا سولاشتى، كەينى-كەينىدىن دەسسەپ مىجىلدى.

ـــ  ماڭاۋە يۈزسىز شاۋچى! بۈگۈندىن باشلاپ سەن ئۈچ تالاق! ئەتىدىن باشلاپ كوچىغا چىقامسەن، ساتامسەن، ياتامسەن، ئۆلەمسەن، كارىم يوق!

گۈلشەن مېيىغىدا كۈلۈپ قويدى، بۇ كۈلكىدە ئازراق ھەسرەت بار ئىدى، ئۇ ئىلگىرى ياسىننى ئىختىيارسىز ياقتۇرۇپ، قەستەن ياخشى كۆرگەن بولسا، ئەمدى ئۇ ئىشلىرىنى ئۆتمۈشتىكى بىمەنە ئويۇنلىرىدەك ھېس قىلىپ مەسخىرە قىلىشقا مەجبۇر بولۇۋاتاتتى.

ياسىن  بۇ ئۆيدىن چىقىپ كېتىش ئالدىدا  ئاخىرقى قېتىم گۈلشەنگە زورلۇق قىلغۇسى كەلدى، ئاچچىقى بىلەن تەڭ پەيدا بولغان شەھۋىتى  ھەدەپ ئۇنى شۇنىڭغا كۈشكۈرتەتتى.  ئەمما ئۆزى بايا ”پاسكىنا“ دەپ تىللاپ بولغان بۇ رەسۋا خوتۇنىنىڭ ئالدىدا ئەرلىك غۇرۇرىنى دەپسەندە قىلغۇسى كەلمىدى. بۇ ”خوتۇن“ ئېرىنىڭ ئاخىر سۆزىنى بېرىۋەتكىنىدىن خۇشال بولۇپ، نېمىلا قىلسا بۇ ئۆيگە ئېرىشىپ بەخت سۈرىدىغاندەك ئۈمىدلىنىپ ئولتۇراتتى، ياسىن ئۇنىڭغا نەپرەت بىلەن بىر قاراپ قويۇپ، تالاي ”شىرىن“ ئەسلىمىلىرى قالغان بۇ  ئۆيدىن چىقىپ كەتتى.

ياسىن ئاشخانىغا كەلگەندە ساۋۇت قوپقورۇق ئاشخانىدا ھوقۇشتەك ئولتۇراتتى.

ـــ كىرىپ ئۇخلا،ـــ دېدى ياسىن ئىشىكنى ئىچىدىن تاقاپ،ـــ ھاشىم پۈتۈنلەي ساراڭ بوپتۇ، بۇ ئاشخانىنى قانچىلىك ماڭدۇرساق شۇنچىلىك ماڭدۇرۇپ تۇرايلى، ئاقماي قالسا ئىجارىسىنى ئېلىشىغا سېتىپ شىنجاڭغا چىقىپ كېتىمىز…

ئەتىسىدىن باشلاپ ئاشخانىدا ئىككەيلەن كۈچىنىڭ يېتىشىچە ئىشلەپ باققان بولسىمۇ  تۈزۈك سودا بولمىدى.  ئۇدۇلدىكى لاۋبەن تەتەي كۈندە دېگۈدەك ئاشخانىغا كىرىپ ھاشىمنى سورايتتى، ساقچىلارمۇ پات-پات كېلىپ قاراپ قويۇپ كېتەتتى. ياسىن بۇ ئاشخانىنى ئېچىۋېرىشتىن يالتىيىپ قالدى، ئۇنىڭ ئەسلى كەسپى كاۋاپچىلىق ئىدى، ئاشخانىنىڭ جاپاسىغا باققاندا كاۋاپچىلىق ئاسانراق ئىدى ھەم كۆپ پۇل تاپقىلى بولاتتى. ياسىن ئىككى كۈن ئويلىنىپ بۇ ئاشخانىنى بىرسىگە ئۆتكۈزۈۋېتىش قارارىغا كەلدى.  ھاشىمنىڭ ئىش ھەققىنى ئاپىرىپ بەرگەچ غېنى شاڭجاڭنىڭ رېستۇرانىغا بېرىپ ئۇنىڭغا مەسلىھەت سالماقچى بولدى، ئەمما گۈلشەننى ئۈچ تالاق قىلغانلىقىنى بىلسە غېنى شاڭجاڭ ئاچچىقلاپ كېتەرمۇ؟! ئەگەر گۈلشەن ئۆزىنىڭ رەسۋاچىلىقىدىن ئەنسىرەپ شاڭجاڭغا ھېچنېمە دېمىگەن بولسىچۇ؟

ياسىن نېمىلا بولسۇن غېنى شاڭجاڭغا تېلېفون ئۇرۇپ ئۇنى تىڭ-تىڭلاپ باقماقچى بولدى.  

ـــ مەن ئۆتكۈزۈۋالسامغۇ بولاتتى، لېكىن ماڭا بولمايدۇ، مەن ئاچسام چوڭىنى ئاچىمەن ـــ دېدى غېنى شاڭجاڭ تېلېفوندا، ئۇ مۇشۇ باھانىدە ياسىننى قەستەن چۈشۈرۈۋاتقاندەك قىلاتتى ،ــ ئالىدىغان ئادەم چىقىدۇ، كۈتۈپ باق.

ـــ سېنىڭ تونۇشلىرىڭ بار، ئاچىدىغانلار بولسا ئۇقۇشۇپ بەرسەڭ …

ـــ ئۆزەڭ بىلىسەن،  بىز خەقتىن بۇ يەردە ئاشخانا ئاچىمىز دەيدىغانلار يوق، ئاقچى-يانچۇقچىلارغا بەرگىلى بولمايدۇ. ئەڭ ياخشىسى”جۈەنراڭ“ دېگەن خەتتىن بىرنى چاپلاپ قويۇپ ئاشخاناڭنى ئېچىۋەر، دۇكان ئاچىدىغانلار ئۆزى كېلىدۇ. 

ـــ بۇمۇ بولغىدەك، ھاشىم قانداقراق؟

ـــ بۇرۇنقىدەكلا تۇرىدىغۇ بۇ!  گەپ قىلسا بەزگەكتەك تىترەيدۇ…

ـــ  ئىش ھەققىنى ئاپىرىپ بېرىمەن دەپ ھېچ بېرىپ بولالمىدىم، ئاشخانىدا ھازىر ساۋۇت ئىككىمىزلا قالدۇق، ئاشخانىنى ئۆتكۈزۈۋەتكەندە ئاپىرىپ بېرەي ئەمدى!

ـــ گۈلشەننى قانداق قىلدىڭ؟ ھازىر يېنىڭدا ئەمەسما؟

ـــ ۋاي ئۇنىڭ گېپىنى قىلما، ھېلىقى ئاخشىمى بولغان ئىشنى دېمەيسەن، سەن بىلەن خوشلىشىپ ئۇنى چىرايلىق ئىزدەپ باردىم، بىنا ئالدىغا كەلسەم فاڭدۇڭ خەنزۇنىڭ ماشىنىسىدىن چۈشۈۋاتىدۇ. قاراپ تۇرسام ئۇنىڭ ئۆيىگە كىرىپ كەتتى. ئارقىسدىن بېرىپ ”بۇ نېمە ئىش؟“ دېسەم، مەندىن يوغان تېگىدۇ. ئاچچىقىمدا ئىككى تەستەك ئۇرۇۋەتتىم. ئاغزىنى بۇزۇپ تىللىدى، شۇ ئاچچىقىمدا تالاق قىلىۋېتىپ ئاشخانىغا يېنىپ كەلدىم. ئۇنىڭكدىن كېيىن بولغان ئىشنى ئۇقمايمەن…

ـــ  خوتۇنۇڭغا ئۆزەڭ ئىگە بولالمىساڭ خەقنىڭ كەينىدىن ماڭىدۇ شۇ!

ـــ بۇ نېمە دېگىنىڭ؟! ــ دېدى ياسىن ئاچچىقتىن تىترەپ،ــ ئۇنىڭ خوتۇن بولغۇسى بولمىسا زورلاپ خوتۇن قىلامدىمەن؟

ـــ نېمە قىلىشنى ساڭا ئۆگىتەمدىمەن؟ ئۆزەڭنى ئەر كىشى دېسەڭ، خوتۇن خەقتىن ھەرگىز يامانلىما! 

ـــ بولدى، بولدى، بۇ گەپلەرنى ساڭا دېمىدىم!ـــ دېدى ياسىن غەزەپ بىلەن.

ـــ خوتۇن خەقنى ئوڭشايدىغانمۇ، بۇزىدىغانمۇ ئۆزەڭ، بۇندىن كېيىن خوتۇن ئالساڭ ئۆزەڭگە چۇشلۇق خوتۇن ئالارسەن… 

ياسىن بۇ سېسىق گەپلەردىن تۇنجۇقۇپلا قالدى،” ئاناڭنى تاز، نېمە قىلسام چاتىقىڭ نېمە“ دەپ ئاغزىنى بۇزغىلى قىل قالدى، ئەمما تېرىكىش ئۆزىنىڭ مازلىقىنى ئېتىراپ قىلىش ئىدى؛  ئاچچىقىنى زەھەر يۇتقاندەك چىداپ يۇتۇۋەتسە بۇرۇنقى نوچىلىقىنى ساقلاپ قالالايتتى؛ نەچچە ۋاقىتتىن بېرى ئۇنىڭ تاماقلىرىنى يېدى، ھاراقلىرىنى ئىچتى، ئەڭ چىرايلىق كۈتكۈچىسىنى خوتۇن قىلدى، بۇلارنىڭ يۈزىنى قىلىشى كېرەك؛   ئۇنىڭ سېسىق گەپلىرى رەيھانغا ئېرىشەلمىگەندىن كېيىنكى ئاچچىقىنى چىقىرىشتىن باشقا ئىش ئەمەس. رەيھانغا ئېرىشەلمىگەندىن كېيىن ئەمدى گۈلشەننىڭ ياسىنغا خوتۇن بولۇش-بولماسلىقى بىلەن نېمە چاتىقى،  ھەر قانچە چىرايلىق قىز بىر قېتىم بۇزۇلغاندىن كېيىن پېتىدىن چۈشىدۇ، تۈگىشىدۇ،  غېنى شاڭجاڭ ئۇنىڭ نېمىسىگە قىيالمايتتى؟ تاشتەكتىكى گۈلنى ئاسرىغاندەك ئاسراپ نېمە قىلاتتى؟ ئۆزى غاجاپ قويۇپ ياسىنغا سوۋغا قىلغان ئالمىنى ياسىن تاشلىۋەتسە، ئۇنىڭغا قانداق ئىچى ئاغرىسۇن؟!

ياسىن غېنى شاڭجاڭنى ئىچىدە بىر ھازا تىللىدى، ئىلگىرى ئۇنىڭدىن مەسلىھەت سورىغانلىرىنىڭ ئەمەلىيەتتە ئۆتۈپ كەتكەن ئەخمەقلىق ئىكەنلىكىنى، ئەمدى ۋاقتىدا ھوشىنى تېپىپ، ئۆز ئالدىغا ئىش قىلىشى كېرەكلىكىنى ھېس قىلدى. ئۇ ئاشخانىسىنىڭ ئەينىكىگە «جۈەنراڭ»(ئىجارىسى ئۆتكۈزۈپ بېرىلىدۇ) دېگەن خەتنى چاپلاپ قويۇپ، كاۋاپچىلىقىنى قىلىۋەردى. خېمىر يۇغۇرىدىغان ھاشىمنىڭ ئەمدى بۇ يەردە ئىشى قالمىغانىدى، شۇڭا بۇ يەردىن كەتمەكچى بولدى. ياسىن ئۆزى ئىچىپ-چېكىپ يۈرگىنى بىلەن ساۋۇتتەك ناماز ئوقۇيدىغانلارنى، كەيىپ-ساپادىن يىراق تۇرالايدىغانلارنى ھۆرمەتلەيتتى، شۇڭا ئۇنىڭ ھەققىنى تولۇق بەردى، ساۋۇتمۇ رازى بولدى.

ـــ ئەمدى نەگە باراي دەيسەن؟ يۇرتقا كېتەمسەن؟

ـــ ھەئە، ئۇزۇن بولدى بارمىغىلى، ــ دېدى ساۋۇت ئىنتىزارلىق بىلەن،ــ چوڭلار قېرىپ قالدى، قېشىدىراق تۇراي دەيمەن.  

ـــ ئىش-ئوقەتنىڭ تايىنى بولمىسا يېنىپ كېلەرسەن.

ـــ قاراپ باقارمەن، رىسقىمىز بولسا كۆتۈرۈلۈپ قالارمىز.

  شۇنداق قىلىپ ھاشىم كەتتى، ياسىن ئۇنى ئۇزىتىپ قويۇپ غېرىبلىققا چۆكۈپ ئولتۇرۇپ كەتتى. قاچانغىچە بۇ قۇرۇق ئاشخانىغا باغلىنىپ ئۆتىۋېرىدىغانلىقىنى بىلمەيتتى. بىرەر ئىجارىكەش كەلگىچە قالدۇق دەسمايىسىنى ساقلاپ، ئىش-ئوقىتىنى قۇدرىتىنىڭ يېتىشىچە داۋاملاشتۇرۇشقا مەجبۇر ئىدى. ئۇ غېنى شاڭجاڭ بىر چاغدا ”قۇل بازىرى“ دەپ كۆرسىتىپ قويغان ئىشلەمچىلەر بازىرىغا بېرىپ، بىر خەنزۇ ئايالنى باشلاپ كېلىپ،  كاۋاپ ئۆتكۈزگىلى سالدى، بىر زىخ كاۋاپ ئۆتكۈزسە ئىككى مو بېرىدىغان بولدى، كۈنلۈك ئىش ھەقىنى كۈندە ھېسابلاپ بەردى.  ئاشخانىسىدا كۈندە ئىككى-ئۈچ يۈز زىخ كاۋاپ، ئىككى-ئۈچ يېشىك پىۋا تۈگەپ تۇراتتى، بۇنىڭدىن تەڭمۇتەڭ پايدا قالاتتى. ياسىن بۇ كۈنلىرىگىمۇ شۈكرى قىلدى، ئەمما كەچلىرى يالغۇزلۇققا چىدىماي قالاتتى. گۈلشەننى دەپ  ھەيدىۋەتكەن خوتۇن-بالىسىنى ئويلاپ كۆڭلى غەش بولاتتى، رەيھان بىلەن ئۆتكەن خۇشال كۈنلىرىنى، ئۇنىڭ ھايالىق، جۇلالىق كۆزلىرىنى ئەسلەيتتى؛ ئۇنىڭ ناماز ئوقۇۋاتقان چاغدىكى پاك، گۈزەل، مۇلايىم، ئىتائەتكار تۇرقىنى ئەسلىگىنىدە مۇشۇنداق خوتۇننى خارلىغانلىقىم ئۈچۈن خۇدايىم مانا كۆزۈمگە كۆرسىتىۋاتىدۇ دەپ ئويلايتتى. ئەمما نېمىشقىدۇر گۈلشەننى سېغىنىپ قالغىنىدا ئۆزىنىڭ گېلىنى بوغۇۋەتكۈدەك جىلە بولاتتى، ”ئۇ ئىپلاستا نومۇس دېگەن نېمە قالمىدى، شۇڭا ئۇنى ئويلاشمۇ نومۇس، ئىزدەپ بېرىشمۇ نومۇس، ئەگەر شۇنداق قىلىدىغان بولسام مەندىمۇ نومۇس دېگەن نەرسە قالمىغان بولىدۇ، غۇرۇرۇمغا ئېشەك تېپىۋەتكەن بولىدۇ“ دەپ ئويلاپ، ئاچچىقىنى باساتتى.

بىراق، ئۆزى ئايرىم ئىككى سەر قېقىۋالغان بىر ئاخشىمى ئۇ يالغۇزلۇققا چىدىمىدى، ئويلىمايمەن، قىلمايمەن دېگەن ئىشىنى قېرىشقاندەك كۈچەپ ئويلاۋەردى، ئەسەبىي ئىستەكلىرىگە بەس كېلەلمەي بۆرىدەك سىلكىندى، قاپلاندەك سەكرەپ قوپتى، غەزەپ-نەپرەت بىلەن ھاۋايى ھەۋەس ئۇنىڭ ئىككى قولىدىن، ئىككى پۇتىدىن تارتىپ تالاغا سۆرىدى.

ئۇ گۈلشەن تۇرۇۋاتقان ئۆينىڭ ئۆزىدە بار بىر تال ئاچقۇچىنى تېپىپ ئۇدۇل شۇ بىناغا ماڭدى، تاكسىدا ئولتۇرۇشنىڭ راھىتى ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ خوجايىنلىقىنى، پۇلدارلىقىنى، ئاز-تولا پۇل تاپقاندىن كېيىن ھۇزۇرلىنىش كېرەكلىكىنى ئېسىگە سالدى؛ كۇلىچىلىقتا ئىشلار نېمىدېگەن تولا، ئۆزگىرىش نەقەدەر تېز-ھە!  تىنچ جان باقىمەن دەيدىغانلارمۇ تىنچ ياشىيالمايدۇ، ھەر كۈنى ھەر خىل ئىشلارغا يولۇقۇپ تۇرىدۇ، ئۆز ئىچىدىن ۋەيران بولۇپ تۈگىشىپ كېتىدىغانلار ساماندەك، بۇنداقلارنى ياسىن ئىلگىرى بېيجىڭدا جىق كۆرگەن؛ ياسىن ئەگەر ھازىر شۇ شەھەردە بولىدىغان بولسا بۇ ئەپتى بىلەن ھەرگىز تىرىكچىلىك قىلالمايدۇ، كىچىك شەھەرنىڭ ئۇششاق ئادەملەرنى سىغدۇرىدىغان مۇشۇنداق ئەۋزەللىكى بار؛ ياسىن بۇ شەھەردە خاتىرجەم، باياشات كۈن كەچۈرەلەيدىغانلىقىغا ئىشىنەتتى، ئەمدى نېمە بولدى؟ خوتۇن-بالىسىدىنمۇ ئايرىلدى، ھەممىسى كېتىپ ئۆزى قالدى، بىر ھېسابتا ۋەيران بولدى، ۋەيران بولدىمۇ؟ ئۇ ئۆزىدىن بۇ سوئالنى سوراپ باقتى، ئۇ ئاق چېكىپ، قىمار ئويناپ، ئادەم ئۆلتۈرۈپ ۋەيران بولغانلارنى ھەقىقىي ۋەيران بولغان دەپ ئويلايتتى، شۇڭا ئۆزىنى ئۇ قاتاردا ھېسابلىمىدى. پۇل دېگەننى تاپقىلىى بولىدۇ، خوتۇن دېگەننىمۇ تاپقىلى بولىدۇ، ئاشخانىسى ھېلىمۇ مەزمۇت تۇرۇپتۇ، فاڭدۇڭ خەنزۇ “پۇل تاپالمىساڭ بۇ يەردىن كەت” دېمىدى،   ئۇنىڭ بۇرۇنقىدەك پۇل تېپىش ئىشەنچى تېخى يوقالمىدى، ئاشخانىنى ئۆتكۈزۈۋەتسە كاۋاپچىلىق قىلىدۇ، يەنە ئادەم ئىشلىتىپ خوجايىنلىق قىىلدۇ، ئۆزىنى قەلەندەر دېگەنلەرگە ھامان بىر كۈنى نوچىلىقىنى كۆرسىتىپ قويىدۇ… 

ئۇ ئاچقۇچنى تىقىپ ئۆيگە كىرىۋىدى، گۈلشەن ئوغرىنى كۆرگەندەك چۆچۈپ تۇرۇپ قالدى. ئۇ بۇ ئۆينىڭ قۇلۇپىنى ئالماشتۇرۇۋەتمىگىنىگە پۇشايمان قىلىۋاتقاندەك، دۆتلۈكتە ئۆزىنى ئەيىبلەۋاتقاندەك، ئەمدى بۇ رودىپايغا قانداق تاقابىل تۇرۇشنى بىلەلمەيۋاتقاندەك تەمتىرەپ تۇراتتى.

__ چەكچىيىپ تۇرىسەنغۇ، ئۆيگە بىر كىمنى سولىۋالمىغانسەن؟

__ نېمە قىلسام كارىڭ نېمە، ئۆزەمنىڭ ئۆيى بۇ!

__  فاڭدۇڭ خەنزۇغا خوتۇن بولغان ئوخشىمامسەن؟

__ نېمە بولسام ئۆزەمنىڭ ئىشى، ماڭا ھېچكىم ئارىلىشالمايدۇ!

__ شۇڭا بۇ ئۆينى ماڭا بېرىۋەتتى دېگىن، ئەجەپ مەرت نېمىكىنا ئۇ! مەرت بولغاچقا ساڭا ياراپ كېتىپتۇ-دە!

__ دېمىسەڭمۇ شۇ…

__ خوتۇن بولدۇم-دە،  بىر دەمدىلا بۇ ئۆينىڭ ئىگىسى بوپسەن ئەمىسە…

__ ئۆزەڭچە مېنى يەنە مالاي خوتۇن قىلاي دېگەنمىدىڭ؟ 

__ خوتۇنىمىش تېخى، ھا-ھا، ئاشنىسى دېگىنە، سەندەك نېمىنى خوتۇن قىلسا ئۆزىنىڭ خوتۇنىغا قانداق قارايدۇ،  شۇنداق قىلىپ پۇلغا سېتىلدىڭ دېگىنە، سەن رەسۋانىڭ بۇ غەرىزىنى بۇرۇن ئەجەپ بىلمەپتىكەنمىنا!

__ بۇرۇن بىلمىگەن بولساڭ ئەمدى بىلىۋال.

__ ماڭا بىر قارىغىنە، قارا يۈزۈڭگە ئوبدان بىر قاراپ باقاي! 

__  مەن ئەمدى سېنىڭ خوتۇنۇڭ ئەمەس،  ماڭا چېقىلغۇچى بولما!__ دېدى گۈلشەن ياسىنغا غەزەپ بىلەن تىكىلىپ.

__ بوشراق سەكرە،__ دېدى ياسىن ئۇنىڭ قولىنى تۇتۇپ،__ مەن گەپ قىلغاندىكىن يۇۋاشراق بول، سەن شاۋچىغا پەقەت چىدىمىدىم، كېچىسى ئۇيقا يوق ماڭا، مەن ئەمدى قانداق قىلىمەن؟!

__ مەن قانداق قىلىمەن؟! __ دېدى گۈلشەن چىرايىنى ھېچ ئۆزگەرتمەي،__ مەندەك پاسكىنا ساڭا ئەمدى كېرەك ئەمەس. شۇڭا ئەڭ ياخشىسى، بۇرۇنقى خوتۇنۇڭنى تېپىۋال.

__ بۇرۇنقى خوتۇننى سەن بەزدۈرۈۋەتتىڭ، شۇڭا ئۇنىڭ ئورنىغا ئۆزەڭ خوتۇن بولىسەن!

__ مېنى قويۇۋەت، مەن ساڭا ئەمدى خوتۇن بولمايمەن.

__ مەن چىرايلىق گەپ قىلىۋاتىمەن ساڭا، تولا ھەددىڭدىن ئاشما!

__ بۇ گەپلىرىڭنىڭ ئەمدى لازىمى يوق، سەن مېنى ئۈچ تالاق قىلىۋەتكەن، ئەر كىشى دېگەن قىلغان ئىشىغا ئىگە بولۇشى كېرەك.

__ خوتۇنۇم بولمىساڭ ئاشنام بولارسەن، بۇرۇنقى گۈلشەن سەن شۇغۇ…ئۇنداق جاھىللىق قىلما! خەققىمۇ بېرىدىغىنىڭنى بېرىپسەن، مەندىن نېمەڭنى ئايايسەن؟ ھە.. گەپ قىلە.

__ بەك مازلىشىپ كەتتىڭ، مەن ھەرگىز ئاشنا بولمايمەن، نېمەڭگە ئاشنا بولاتتىم…

__ زۇۋانىڭنى يىغىپ چاققان بول، بولمىسا مۇشۇ ئاچچىقىمدا سېنى بىر نېمە قىلىۋېتىمەن.

__ ئەگەر ماڭا باسقۇنچىلىق قىلىمەن دەيدىكەنسەن، ۋاقىرايمەن، ساقچىغا تېلېفون قىلىمەن.

__ ئەگەر ۋاقىرايدىكەنسەن گېلىڭغا پىچاق، كۆردۈڭمۇ مانى!

گۈلشەن پىچاقنى كۆرۈپ چۆچىدى، ئىچىۋېلىپ كەلگەن ياسىن شۇ تاپتا زەردىسى قايناپ تۇرغاندا نېمە قىلسا قىلىۋېتەتتى، گۈلشەن غۇرۇرىنى دەپ ئۇنىڭ بىلەن قارشىلشىپ ئۆلسۈنمۇ؟ ئۇ ئۆزىدە قانچە غۇرۇر بار دېگەنچە ياسىن شۇنچە غەزەبلىنىدۇ. چۈنكى ئۇنىڭ نەزەرىدە گۈلشەن ئاللىقاچان غۇرۇرىنى ساتقان بىر پاسكىنا.

گۈلشەن تامدەك تاتىرىپ، كارىۋاتقا چىقىپ ھەيكەلدەك ياتتى.

پەرھات بىلەن ياقۇپ ئەمەلىيەتتە بۇ يەردىكىلەرنىڭ ئەلپازىغا قاراپ بېقىش، پىششىقمۇ توڭمۇ چېكىپ بېقىش ئۈچۈن كەلگەنىدى. ياسىن لاۋبەن ئۇلارغا قىزىقمىدى، ھاشىم ئۇلارنىڭ گېپىنى ئاڭلاپ ھەۋەسلەنگەن بىلەن،  ئاق سودىسىغا ئارىلىشىپ قېلىشنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى ئويلاپ تۇرۇپ قالدى. ياسىن لاۋبەنمۇ ئارىلىقتا ئۇنى ئاگاھلاندۇرۇپ قويدى. ئەمما  كېتىشنى نىيەت قىلغاندىن باشلاپ ھاشىمنىڭ كاللىسىغا تەۋەككۇلچىلىك ئىدىيىسى كىرىۋالدى، باشقا جايغا بېرىپ جاھان كۆرۈش، نېمىلا قىلسا كۆپ پۇل تېپىش، پۇت سىغقۇدەك ماكانغا ئېرىشىش، بۇ يەردە قانمىغان ئارزۇلىرىنى قاندۇرۇش خىياللىرى ئىشتىھالىق كېسەلدەك چاپلىشىپ، ئىچىنى قىززىتتى.   غېنى شاڭجاڭ بىلەن پەرھات ئۇنىڭغا ياردەم قىلالايتتى، ھېچ بولمىسا بىر ئىشنىڭ يولىنى كۆرسىتىپ قويالايتتى. كۇلىغا چىقىشقا تەۋەككۇل قىلالىغان ئادەم كۇلىنى شەھەرمۇ شەھەر كېزىشكە نېمىشقا جۈرئەت قىلالمىغۇدەك؟  بىراق يامان ئىشقا ئارىلىشىپ قېلىش خەتەرلىك، ئۇ ئاق چېكەلمەيدۇ، يا ساتالمايدۇ؛ ئۇ ئىشقا قاراملىق، ھىيلىگەرلىك، چىۋەرلىك كېرەك؛ ئۇنىڭدا بۇنداق ئالاھىدىلىك كەم. ” باشقا كەلگەندە باتۇر“ دەپ قاراملىق قىلغان بىلەن تۇيۇقسىز پالاكەت باسىدىغان، ھەتتا جاننى سېلىپ بېرىدىغان ئىش چىقىشى مۇمكىن.  ياسىن لاۋبەنمۇ  50 گىرامدىن ئارتۇق خىرئىن بىلەن تۇتۇلۇپ قالغان گۇيلارنىڭ ئېتىلىدىغانلىقىنى بىلگەچكە تاپقىنىغا شۈكرى قىلىپ ياشاۋاتىدۇ. ، ئەگەر ھاشىمنىڭ كېتىدىغانلىقىنى ئاڭلسا ئۇ” سەن شۇ گۇيلارنىڭ كەينىدىن ماڭماقچىمۇ؟“ دەپ تۇرىۋېلىشى مۇمكىن، بۇمۇ  ھاشىمنىڭ دەرھال كېتىمەن دېيەلمەسلىكىدىكى بىر سەۋەب. ئەمما ۋاقتى كەلگەندە ھاشىم ئۇنداق قىلماسلىققا ۋەدە بېرەلەيدۇ.  ئاق تاماكىغا چېپىلىپ قالماي غېنى لاۋبەننىڭ رېستۇرانىدا ياكى رۈيلىدىكى بىرەر ئاشخانىدا ئىشلىسىمۇ بولىۋېرىدىغۇ؟!

ھاشىم ئۆزىگە ئۈمىد، ئىشەنچ بېرىدىغان ئىشلارنى كۆپرەك ئويلاشقا تىرىشتى؛  بۇنداق تاللاش پەيتىدە  پىلانلىرى ئۆزگىرىپ تۇراتتى،   ئۆز ۋاقتىدا ھەرىكەتكە ئۆتۈش خىيالى گاھ شۇنچە كۈچلۈك بولسا، گاھى ئاجىزلاپ قالاتتى. خېمىرىغا يېنىپ كەتمەسلىك ئۈچۈن ھەر كۈنى، ھەر سائەت ئۆزىگە مەدەت بېرىپ تۇراتتى. نەچچە ۋاقىتتىن بېرى خېرىدار يوق، بوش ۋاقىتنىڭ كۆپلۈكىدىن ئىچى پۇشۇپ، ئۇخلاپ ھېرىپ كېتەتتى؛ ئەمدى بۇ كۈنلەردە ئوي- خىياللىرى ئاۋۇپ كەتكەندە خېرىدارلارمۇ غولداپ قالدى، ئاشخانا  لىق ئادەمگە ۋە ۋاراڭ-چۇرۇڭغا تولدى،  ياسىن لاۋبەننىڭ چىرايىغا كۈلكە يۈگۈردى،  ھاشىممۇ قىزغىنلىق بىلەن ئىشلىدى، سودا ياخشى، كىرىم ئوبدان بولسا ئەلۋەتتە ياسىن لاۋبەنگىمۇ پۇل دېگىلى بولاتتى.

بىر كۈنى چۈشتە لاۋبەن سەتەڭ ئۆڭسىلى ئۆچكەن ھالدا ئاشخانىغا كىرىپ ھاشىمنى چاقىردى. ئالدىراش ئىشلەۋاتقان ھاشىم قولىنى پەرتۇققا سۈرتكىنىچە ئۇنىڭ ئالدىغا كەلدى. لاۋبەن سەتەڭ ئۇنىڭ قولىدىن تارتىپ تالاغا سۆرەپ ماڭدى، ئەلپازى يامان ئىدى، ياسىن كاۋابداننى تاشلاپ سەتەڭنىڭ ئالدىغا كەلدى:

ـــ نېمە ئىشىڭ بار؟

ـــ بارغاندا بىلىدۇ، ئالدىمنى توسما.

ـــ بۇ مېنىڭ ئادىمىم، نېمە ئىش بولسا دېمەمسەن؟

ـــ بۇ ئىشقا ئارىلاشما، نېمە بولغىنىنى ھېلى كۆرسىتىمەن.

ھودۇقۇپ كەتكەن  ھاشىم ئوڭ-سولىنى تېپىپ بولغىچە ئۆزىنى تالادا كۆردى، سەتەڭنىڭ ئاپئاق بىلىكى ئۇنى چىرماپ تۇراتتى؛ ئاڭغىچە سىرتتا توختىتىپ قويۇلغان ماشىنىدىن قارا كۆزەينەك تاقىغان ئىككى ئەر چۈشۈپ ئۇنى ئىككى ياندىن تۇتىۋېلىپ ماشىنىغا زورلاپ چىقاردى، بۇلارنى كۆرگەن ياسىن نېمە قىلارىنى بىلەلمەي تۇرۇپ قالدى.

ـــ ئەنسىرەپ كەتمە! بىز ئۇنى ھېچنېمە قىلمايمىز، ــ دېدى لاۋبەن سەتەڭ، ـــ سوداڭغا زىيان بولسا مەن تۆلەپ بېرىمەن.

ماشىنا تېزلىك بىلەن قوزغىلىپ شەھەر مەركىزىگە يۈرۈپ كەتتى. ئاشخانىدىكى ئادەملەر كۈپكۈندۈزدە يۈز بەرگەن بۇ ئىشقا ھەيران قېلىشتى.

ھاشىم ئىككى ئەرنىڭ ئوتتۇرىسىدا تىترەپ ئولتۇراتتى، كاللىسىدا خىلمۇ خىل ۋەھىمە ئەگىيتتى. لاۋبەن سەتەڭ ماشىنىسىنى بىر دوختۇرخانىنىڭ ئالدىغا ئەكىلىپ توختاتتى. ئىككى ئەر ھاشىمنى ماشىنىدىن چۈشۈرۈپ، لاۋبەن سەتەڭنىڭ ئارقىسىدىن ماڭدى. دوختۇرخانىنىڭ ئىشىكىدىن كىرىپ بولغاندا سەتەڭ ئۇ ئىككىسىنى ئامبولاتورىيە زالىدا  قويۇپ،  ھاشىمغا باشلاپ، كەڭ كارىدورغا كىردى:

ـــ يۇۋاشلىق بىلەن ماڭ، قېنىڭنى تەكشۈرتىمىز، ئەگەر ماڭا ماسلاشمايدىكەنسەن، ئەدىۋىڭنى بېرىمىز.

سەتەڭنىڭ رەھىمسىزلىك، ئەسەبىيلىك يېغىپ تۇرغان خۇنۇك چىرايىنى كۆرۈپ ھاشىم شۈركىنىپ كەتتى، ئېسىدىن چىقىپ قالاي دېگەن ”ئەيدىز“ ۋەھىمىسى قايتىدىن پەيدا بولدى. بۇ ۋەھىمە ئۇنى كونا كېسەلدەك قىيناپ كەلگىلى ئۇزاق بولغانىدى، نەپسىنى ھەر قېتىم قاندۇرۇپ بولغاندا  پات-پات تۇتۇپ قالاتتى. بۇنىڭدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ئۆزلۈكىدىن قان تەكشۈرتۈپ ۋەھىمىدىن بىر يولىلا ئازاد بولۇشنى ئويلىغان بولسىمۇ، دوختۇرخانىغا بېرىشقا زادىلا جۈرئەت قىلالماي كەلگەنىدى، مانا ئەمدى مەجبۇرىي تۇتۇپ كېلىندى. سەتەڭنىڭ ئەلپازىدىن قارىغاندا دۇكىنىدىكى بىرەرسى ئەيدىزدىن يۇقۇملانغان ياكى ئۆزى… ئۇ كېسەلدىن يۇقۇملىنىپ جېنىدىن تويغان، ئۆزىنى ئوينىغانلاردىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن ھەرىكەتلىنىۋاتقانىدى…

ئۇ چۆچۈپ كەتتى، سەتەڭ ئۇنىڭغا يۇقتۇردىمۇ ياكى ئۇ سەتەڭگە يۇقتۇردىمۇ؟ ئىشقىلىپ، ئىككىنىڭ بىرى؛ ياق، بۇ پاسكىنا ھاشىمدىن باشقا نەچچە يۈز ئەر بىلەن بىللە بولغان تۇرسا، باشقىلىرىدىن يۇقماي قالارمىدى! خەقتىن يۇقتۇرۇپ ئاندىن ھاشىمغا كېلىپ ئۈسەمدىكەن؟! … ھاشىم ئۇنىڭ بېشەملىكىگە غەزەبلەندى، بىراق ئۆزىنىڭ ئۇنىڭغا يۇقتۇرۇپ قويۇشى ئېھتىماللىقىنىمۇ يوق دېگىلى بولمايتتى، سەتەڭ مانا مۇشۇ ئەجەللىك يەرنى تۇتۇۋالغانىدى؛   ئەگەر  ئۇ  راستىنلا ئەيدىز چىقىپ قالسا سەتەڭ ئۇنى بوش قويمايدۇ، ئۆلتۈرۈۋەتمىگەن تەقدىردىمۇ ھايۋاننى ئۇرغاندەك ئۇرىدۇ، ياكى بىر تۆھمەتنى ئارتىپلا تۈرمىگە سولىتىۋېتىدۇ. بۇغۇ ئۆتۈپ كېتەر، ئەڭ يامىنى ئۇ مەرەزنىڭ  ئاقىۋىتى يامان، بالدۇر ئۆلىدۇ، ئۆلگەندىمۇ ئىتنىڭ ئۆلۈمىدە خارلىنىپ ئۆلىدىغان گەپ…     بۇ دەھشەتلىك  ۋەھىمە ۋە مۇدھىش خىيالدىن ھاشىم بەزگەكتەك تىترىگىلى، پۇت قولىدا جان قالمىغىلى تۇردى.

لاۋبەن سەتەڭ ئۇنى قان تەكشۈرۈش بۆلۈمىگە ئېلىپ كەلدى، قان تەكشۈرتىدىغانلار نۆۋەت بىلەن تىزىلىپ تۇراتتى، ھاشىممۇ ئۇلارنىڭ ئارىسىغا قېتىلدى، پۈتۈن بەدىنىدە بۇزۇق قان ئېقىۋاتقاندەك بىئارام بولدى. بىلىكىدىن قان ئېلىۋاتقاندا  كۆزىنى يۇمۇپ، مۇشۇ قانلىرىنىڭ ساق چىقىشىنى خۇدادىن تىلىدى؛  لاۋبەن سەتەڭ ” ئۈچ سائەتتىن كېيىن نەتىجىسى چىقىدىكەن، ئاڭغىچە مىدىرلىمايسەن“  دېگەندە مەڭدەپ قالدى، بۇ ئۈچ سائەتتە ھەر تۈرلۈك قورقۇنچ، غەم-ئەندىشىدىن جىددىيلىشىپ، تىتىلداپ ئولتۇردى؛  ۋاقىت توشۇشقا ئاز قالغانچە يۈرىكى بېغىشىدىن ئۈزۈلۈپ چۈشىدىغاندەك  پۇلاڭلاپ كەتتى. لاۋبەن سەتەڭ ئادەتتىن تاشقىرى سەۋرچانلىق، تەمكىنلىك بىلەن ئولتۇراتتى، بۇ ھال ھاشىمنى تېخىمۇ قورقۇتتى، بۇنىڭدىن كېيىنكى ئىشلارنى ئويلاشقا جۈرئەت قىلالمىدى، ئەمما ئەڭ يامان ئەھۋالنى خىيال قىلماي تۇرالمايتتى:  لاۋبەن سەتەڭ  تەكشۈرۈش نەتىجىسىنى ئالغاندا دۇمبىقى يېرىلىدۇ،  كۆزلىرى چەكچىيىدۇ، غەزەپكە تولىدۇ، ئاندىن چىقىرايدۇ، ئاندىن ھاشىمنى خەقنىڭ ئالدىدا ئۇرۇپ تىللاپ رەسۋا قىلىدۇ…

ھاشىم ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىدىغان جىنايەتچىدەك جىددىيلىشىپ، ئەتراپىغا ئۈمىدسىزلىك بىلەن قاراپ قويدى؛  قورقۇنچتىن ھېلىلا جان بېرىدىغاندەك قىلاتتى. باغلاقلىق قويمۇ پىچاقنى كۆرگەندە پۇتلىرىنى مىدىرلىتىپ باقىدۇ، ئەجىبا ئۇ شۇ قويچىلىكمۇ بولالماسمۇ؟ مۇشۇ يەردىن قوپۇپ قېچىپ كەتسىلا جىمى قورقۇنچ ۋە دەھشەتتىن قۇتۇلىدۇ، ھېچنېمىنى كۆرمەيدۇ، ئاڭلىمايدۇ…

ئۇ  قېچىپ كېتىش نىيىتىگە كەلدى، قايتا ھوشىغا كەلدى، پۇت-قوللىرىغا جان كىردى. لاۋبەن سەتەڭ تەكشۈرۈش نەتىجىسىنى قولىغا ئېلىپ كۆزلىرى راستىنلا چەكچىيىپ كەتكەندە ھاشىممۇ جېنىدىن تويدى،  كۆزلىرىگە قاراڭغۇلۇق تىقىلدى،  تېقىمىدا جان قالمىدى؛ سەتەڭ ئۇ قەغەزنى كۆتۈرۈپ ئېتىلىپ كەلگەندە ئالۋاستىدىن قورققاندەك چۆچۈپ كەينىگە بۇرۇلۇپلا قاچتى، سەتەڭ «阳性»(مۇسبەت) دەپ چىققان قان نەتىجىسىنى كۆتۈرۈپ ئۇنىڭ كەينىدىن يۈگۈردى، ئادەملىرىگە تېلېفون بەردى.  ھاشىم بىر ياقتىن مۆكۈنگەچ، بىر ياقتىن قېچىپ دوختۇرخانىنىڭ ئارقا ئىشىكىدىن چىقىپ كەتتى. سەتەڭنىڭ ” توختا ھۇي ئىپلاس، ئۆلگۈر…“ دېگەن چىقىراق ئاۋازى قۇلىقىدىن كەتمەيتتى، بۇ قورقۇنچلۇق ئاۋاز  ئەجەل سىگنالىنى چېلىپ ئۇنى جان جەھلى بىلەن قېچىشقا سەپەرۋەر قىلدى،  جېنىدىن تويۇشنىڭ  چىدىغۇسىز ئازابلىرى ئۇنى غەزەپ ۋە باتۇرلۇققا ئىگە قىلغانىدى، ئۇ  شۇ قاچقانچە قېچىپ ئۇدۇل غېنى شاڭجاڭنىڭ رېستۇرانىغا باردى.

غېنى شاڭجاڭ بىر ئىش بىلەن سىرتقا چىقىپ كەتكەن بولۇپ، پەرھات بىلەن ياقۇپ يىلان دېرىزە يېنىدىكى جوزىدا خېرىدارلاردەك پاراڭ سوقۇپ، يەپ-ئىچىپ ئولتۇراتتى. پەرھات ئۇنى كۆرۈپلا يېنىغا چاقىردى، ھاشىم روھى چىقىپ كەتكەندەك ھالسىز، پەرۋاسىز ھالدا ئۇلارنىڭ يېنىغا كېلىپ ئولتۇردى، دەرۋەقە بايىقى ئىش ئۇنىڭ دۇنياسىنى پۈتۈنلەي ئاستىن-ئۈستۈن قىلىۋەتكەن،  كەلگۈسى ئوي-پىلانلىرىنىڭ ھەممىسىنى كۆپۈككە ئايلاندۇرۇۋەتكەن بولۇپ،  بارلىق غەم-قايغۇسى قاچان، قانداق ئۆلۈشتە قالغانىدى، خالىي يەرنى تېپىپ ھۆكىرەپ قانغۇدەك يىغلىۋالسا يەڭگىللەپ قالاتتى، شۇنچىلىك پۇرسەتمۇ بولمىدى، شۇ تاپتا ئۇ كەلگۈسى پاجىئەلىرىنى ھەر ۋاقىت، ھەر مىنۇت كۆز ئالدىغا كەلتۈرۈپ، ئىچ-ئىچىدىن زارلانماقتا، تەقدىرىگە ئاھ ئۇرۇپ نالە قىلماقتا ئىدى.

ــــ نېمە بولدۇڭ ھوي، كۆزۈڭ پارقىراپلا قاپتىغۇ؟!ـــ دېدى پەرھات ئۇنىڭ تاتىرىپ كەتكەن چىرايىغا قاراپ ھەيران بولۇپ.

ھاشىم جاۋاب بەرمەي ئېغىر تىنىپ ئولتۇرۇپ كەتتى.

ــــ نېمە ئىش بولغان بولسا ئېيت، ھەممە گەپنى قويۇپ ئەمدى سېنىڭ دەردىڭنى تىڭشايمىز،ــ دېدى ياقۇپ.

ھاشىم قېتىپلا ئولتۇراتتى، كۆزىدىن ياش ئەگىيتتى.

ـــ ۋاي-ۋاي، جېنىم تۇغقىنىم، ئوغۇل بالىدەك گاڭگۇڭ بولساڭچۇ!ـــ دېدى پەرھات جوزىدىكى قەغەزدىن بىرنى سۇغۇرۇپ ئۇنىڭغا ئۇزىتىپ،ـــ ياسىن لاۋبەن ئۇرۇپ ھەيدىۋەتتىمۇ، يا نېمە ئىش بولدى، دېمەمسەن؟

ـــ نېمە ئىش بولسا دېگىن، بىز ياردەم قىلىمىز،ـــ دېدى ياقۇپ ئۇنىڭ يېشىنى كۆرۈپ تەسىرلىنىپ.

ھاشىم گەپ قىلمىسا زادى بولمايدىغانلىقىنى ھېس قىلىپ بېشىنى كۆتۈردى، ئەمما گەپنى نەدىن باشلاشنى ئۇقالمىدى، گەپ قىلاي دېسە بوغۇزىغا بىر نەرسە كەپلىشىپ قالغاندەك زۇۋانى چىقمىدى، ئېغىزىغا ھېچ گەپ كەلمىدى، شۇ تاپتا نېمىلا دېسە  قارا بېسىپ قالغان ئادەمدەك بىر نەرسىلەرنى جۆيلۈيتتى، ئۆزىمۇ ئۇقالمايتتى…   ئەيدىزدىن ئەمەس، باشقا كېسەلدىن ئۆلگەن بولسا چىرايلىقراق ئۆلمەسمىدى؟ بۇ گەپنى دېيىش كېرەكمۇ، دېمەسلىك كېرەكمۇ؟… ھېچ بىلمىدى.

پەرھات بىلەن ياقۇپ بىر-بىرىگە ئەجەبلىنىپ قاراپ قويۇشتى.

ــــ بۇنىڭ جاجىسى ھاراق، بىرنى ئىچكەندىن كېيىن زۇۋانغا كېلىدۇ،ـــ دېدى پەرھات ھاراق قۇيغاچ.

ھاشىم شۇنى كۈتۈپ تۇرغاندەك ھاراقنى قولىغا ئېلىپلا ئىچىۋەتتى، كۆزىدىن ياش قۇيۇلۇپلا تۇراتتى، ئۇنىمۇ ھاراق بىلەن قوشۇپ ئىچىۋەتتى. ئىككى رومكا ئىچىپلا ئارقىدىن ياندۇرۇۋەتتى، كۈتكۈچى قىزلار كېلىپ تازىلىدى، بۇ قىزلارنى كۆرۈپ ئۇ ساراڭدەك جىلە بولدى، بىر دەم كالچىيىپ كۈلسە، بىر دەم يىغلىدى. ئۇنىڭ راستىنلا مەست ياكى ساق تۇرۇپ ساراڭ بولۇپ قالغىنىنى ھېچكىم بىلەلمىدى.

ـــ ياسىن لاۋبەنگە تېلېفون قىلامدۇق؟ ـــ دېدى پەرھات، ـــ نېمە ئىش بولغىنىنى بىر ئۇقايلى!

ـــ بولدىلا،  ھازىرچە ئەكىرىپ ياتقۇزۇپ قويۇپ تۇرايلى، ئەتە ئۆزى ئوڭشالغاندا بىر نەرسە دەيدۇ.

ئىككەيلەن ئۇنى يۆلەپ ئىشلەمچى بالىلارنىڭ ياتىقىغا ئەكىرىپ ياتقۇزۇپ قويدى.

ھاشىمنى قاچۇرۇپ قويغان لاۋبەن سەتەڭ زالدا مۈگدەپ ئولتۇرغان ئىككى ئادىمىنى تارتقۇشلاپ ئويغاتقاندىن كېيىن  دوختۇرخانىدىن ئالدىراپ چىقىپ، يېقىن ئەتراپنى بىر نەچچە رەت ئايلانغاندىن كېيىن ياسىننىڭ ئاشخانىسى ئالدىغا كەلدى.

ـــ ھاشىم قېنى؟ ـــ دېدى لاۋبەن سەتەڭ كىرىپلا، ـــ ئۇنى ماڭا تېپىپ بەر!

ياسىن سىرتتا تاماكا چېكىپ تۇرغان ئىككى ئادەمگە قاراپ قويدى.

ـــ بۇ ئىككىسى يەنە كەپتىغۇ، سەن زادى نېمە قىلماقچى؟

ـــ ھاشىم قېچىپ كەتتى، بۇ يەرگە كەلمىسە نەگە بارىدۇ؟

ـــ مەن نەدىن بىلەي، ئۇنى سەن تۇتۇپ كەتتىڭ.

ـــ  ئۇ  ئەبلەخ ماڭا زىيانكەشلىك قىلىپتۇ!

ـــ بۇ نېمە گەپ، ئۇ نېمە قىلىپتۇ؟  بىر نېمەڭنى ئوغرىلاپتىمۇ؟

ـــ ئۇ ئىپلاس ماڭا ئەيدىز كېسىلىنى يۇقتۇرۇپتۇ، ئۇقتۇڭمۇ؟ بۈگۈن بېرىپ ساقچىغا مەلۇم قىلىمەن…

ياسىن بۇ گەپنى ئاڭلاپ ھاڭ-تاڭ قالدى، لاۋبەن سەتەڭ سۆزىنى داۋاملاشتۇردى:

ـــ ئۇ ئىپلاس مۇشۇ دۇكانلارنىڭ ھەممىسىگە كىرىپ، گاندون ئىشلەت دېسە ئۇنىماي، جىق قىزلارغا  كېسەل يۇقتۇرۇپتۇ.   ئۇنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغان قىزلارنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭ ئۈستىدىن ئەرز قىلماقچى…

ـــ بۇ نېمە دېگىنىڭ، بۇنى قانداق ئىسپاتلايسەن؟

ـــ شىنجاڭلىقتا ئەيدىز  ئەڭ كۆپ، مېنى  بىلمەيدۇ دېمە! بۇ ئىشتا سېنىڭ مەسئۇلىيىتىڭمۇ بار.

ـــ كىم سېنى ئەيدىز قىلسا شۇنى تاپ ـــ دېدى ياسىن ئاچچىق كۈلۈپ، ــ ھەر كىم ئۆزىنىڭ ئىشىغا ئۆزى ئىگە. 

ـــ ھەممىڭدە مەسىلە بار، ھاشىمنىڭ ئەيدىز ئىكەنلىكى ئېنىقلاندى، سەنمۇ تەكشۈرتۈپ باق، ھاشىمدىن ئاشقاننى ئويناپ سالغان بولۇشۇڭ مۇمكىن.

ــ مەن ئۇنداق مەينەتلەرنى كۆرسەم قۇسىمەن، ــ دېدى ياسىن يەرگە چىرتتىدە تۈكۈرۈپ قويۇپ،ــ  ئادەمنى ئاشۇنداق دومىلە باسىدۇ.

ـــ ھاشىم كەلسە بىزگە دەپ قوي، ئەگەر ئۇنى يوشۇرساڭ ياكى قاچۇرۇۋەتسەڭ جىنايەتچىنى يوشۇرغان ھېسابلىنىپ، جازاغا تارتىلىسەن.

ـــ سەن ئۇنى قانۇنسىز تۇتۇپ كەتتىڭ، ئۇ تېخىچە قايتىپ كەلمىدى، ئۆلۈكمۇ تىرىكمۇ ئېنىق ئەمەس. ئەگەر ئەتىگىچە قايتىپ كەلمىسە مەنمۇ ساقچىغا مەلۇم قىلىمەن،  قالغان گەپنى شۇ چاغدا دېيىشىمىز.

ـــ مەلۇم قىلساڭ قىل، بىز ئۆز ھوقۇقىمىزنى قوغدايمىز.

ـــ  بۇ گېپىڭ ئاقمايدۇ،  سەن ئۇنى تۇتقۇن قىلدىڭ،  بۇ بىر جىنايەت. سەن ھېچ ئىش بولمايدۇ دېگەن، مانا ئۇ قېچىپتۇ. ئەگەر ئۇنىڭغا بىر ئىش بولسا بۇنىڭ ئاقىۋىتىگە ئۆزەڭ مەسئۇل.

ـــ بۇلار دېگەن پۇقراچە كىيىنگەن ساقچى، بىز  قانۇنلۇق ئىش قىلىمىز، ئىسپات توپلاپ ئاندىن ھاشىمنى تۇتىمىز.

ـــ ساقچى بولسا كېنىشكىسىنى چىقارسۇن، بولمىسا يالغان ساقچى بولۇۋالغان لۈكچەك دەپ ھازىرلا ساقچى ئىدارىسىگە بارىمەن.

بۇ گەپنى ئاڭلاپ لاۋبەن سەتەڭ پەيلىدىن ياندى،  گېپى ئۆزگەردى:

ـــ ئىشقىلىپ، ئۇ ئىتنىڭ بالىسىنى تاپمىغىچە بولدى قىلمايمەن.  

ـــ ھاشىم بولمىسا ئاشخانامغا بىر مۇنچە زىيان بولىدۇ، بۇنى قانداق قىلىسەن؟ 

ـــ سەن ئاشخاناڭنى ئەمەس، ئۆزەڭنى ئويلا.  بۇ ئاشخاناڭنى ھامان تاقايسەن، ئاۋۋال ئۇ ئىپلاسنى تېپىپ ئاندىن سەندىن ھېساب ئالىمىز.

لاۋبەن سەتەڭ قوڭىنى چۆرۈپ چىقىپ كەتتى، ياسىن ئەيدىز كېسىلىنىڭ بۇ سەتەڭنى پۈتۈنلەي ئۆزگەرتىپ، چىرايىدىن ئۆچمەنلىك چىقىپ تۇرىدىغان يىرگىنچلىك مەخلۇققا ئايلاندۇرۇۋەتكەنلىكىنى ھېس قىلدى. سەتەڭنىڭ ۋاتىلداشلىرىنى يېقىندىن ئاڭلاپ تۇرغان ساۋۇت بىلەن گۈلشەنمۇ ھاشىمنىڭ ئەيدىز كېسلى بولۇپ قالغىنىغا ئېچىندى، ئۇ ئەمدى قايتىپ كېلەلمەيتتى،  ئىش ئاقسايتتى، سودا ئاقمايتتى. ئەمما تىجارەتنى داۋاملاشتۇرماي بولمايتتى. ياسىن ھاشىمغا نەچچە قېتىم تېلېفون ئۇردى، بىراق ئۇنىڭ تېلېفونى ياتىقىدا قالغانىدى.  كەچتە خېرىدارلار كېلىشكە باشلىدى، ئامالسىز قالغان ياسىن ساۋۇتنى ئىشقا سېلىپ،  ئەپلەپ-سەپلەپ سەي چىقىرىشقا مەجبۇر بولدى. ساۋۇت ھاشىمدىن كۆرۈۋالغىنى بويىچە سەي قورۇپ، بىر ياقتىن چۆپ سوزۇپ، ئالدىراش ئىشلىدى.

كەچ سائەت 10 بولا بولماي ئاشخانا خېرىدارسىز قالدى، ئۈچەيلەننىڭ ھەممىسىنىڭ كەيپىياتى ئېغىر، چىرايلىرى تۇتۇق ئىدى.  گۈلشەن لاۋبەن سەتەڭنىڭ ياسىنغا دېگەن گەپلىرىنى ئويلايتتى،” ياسىن راستىنلا ھاشىمدىن ئاشقان بۇزۇققا چېپىلىپ قويغانمىدۇ؟ مەن ساق دەپ مەيدىسىگە مۇشتلاپ يۈرگەن بىلەن، كىم بىلىدۇ، ئۇمۇ ھاشىمدەك كېسەل چىقامدۇ تېخى! ئۇنداقتا ئۇنىڭ كېسىلى گۈلشەنگىمۇ يۇققان بولىدۇ… “. گۈلشەن بىردىنلا ئەنسىزلىككە چۈشۈپ قالدى،  ياسىن بىلەن ھۇجرىغا بىللە كىرگەندە ئۇنىڭغا يات، سوغۇق نەزەردە قارىدى، ئىچى مۈشۈك تاتىلىغاندەك بىئارام بولۇپ سۆزلەپ چۈشتى:

ـــ توۋا، ئەر كىشى دېگەن نېمانداق تويمايدىغاندۇ؟! بېشىنى يەيدىغان بولدى بۇ ھاشىم!

ـــ خەققە شۇملۇق تىلىمە، ئۇ تەتەينىڭ گېپىگە ئىشەنگىلى بولمايدۇ.

ـــ ئۇنىڭ ئەيدىز چىققانلىقى راست، ئۇنداق قېلىن ئېشەك چوقۇم ئەيدىز بولىدۇ.

ـــ نېمانداق بەزەپ گەپ قىلىسەن؟ ـــ دېدى ياسىن گۈلشەننىڭ كوچىدا تاماكا چېكىپ ماڭىدىغان ئاقسا قىزلاردەك ھاكاۋۇرلۇقى، جىلىخورلۇقىغا ئەجەبلىنىپ.

ـــ تەتەينىڭ گېپىنى ئاڭلاپ سىزدىنمۇ گۇمانلىنىپ قالدىم، ئەتە بېرىپ تەكشۈرۈتۈپ كەلسىڭىز بولامدىكىن؟

ـــ نېمە دېدىڭ؟! ـــ ياسىننىڭ كۆزلىرى چەكچىيىپ كەتتى،ــ سەنمۇ شۇ تەتەينىڭ پوقىنى يەپسەن دېگىنە، ئەتىدىن نېمىگە تۇتۇلۇپ، ئالىجوقا سۆزلەيدىكىن دەپتىمەن تېخى!

ـــ ئەر خەق دېگەنگە ئىشەنگىلى بولمايدۇ، مەن يوق چاغدا كىرىپ ئويناپ چىققانسىز تايىنلىق!

ـــ ئىشىڭنى قىل، ئوينىسام ئوينىدىم دەيمەن؛ ئوينىسام ساڭا قارىتىپ قويۇپ ئويناۋېرىمەن. لېكىن مەن ئۇنداق قىلمايمەن، ئۇنداق مەينەتلەرگە ئۆزەمنى بۇلغىمايمەن، ئۇقتۇڭمۇ!

ـــ خۇدايىم ئۆزى بىلىدۇ، ئەگەر ئەيدىز بولسىڭىز ماڭىمۇ يۇقتۇرغان بولىسىز…

ـــ ساراڭدەك گەپ قىلما، بەك گۇمانلىنىپ كەتكەن بولساڭ ئەتە ئۆزەڭ بېرىپ تەكشۈرتۈپ كەل، ئەيدىز چىقساڭ شۇ چاغدا بىر گەپ بولار، ئۆلسەك تەڭ ئۆلىمىز.

  گۈلشەن يوتقانغا تەستە كىرىپ، ياسىنغا تەتۈر قاراپ يېتىۋالدى.

ـــ ۋاي نېمانداق قىلىسەن دەيمەن ئۆزەڭنى قورقۇتۇپ!

ـــ مەن بەك شور پېشانىكەنمەن، ھېچ خوۋلۇق كۆرمەيلا ئۆلۈپ كېتىدىغان بولدۇم…

ـــ ئەنسىرىمە، سەن ئۆلۈپ كەتكىچە سېنى خوش قىلىمەن، جېنىڭ چىققىچە!  

ـــ مېنى ئەمدى كىچىك بالىدەك ئالدىماڭ.

ـــ سەن كىچىك بالىمۇ تېخى، قېرى قاقۋاش سەن!

ـــ مېنى قېرىتىپ بولغانمۇ سىز!

ـــ زاكىسىدىن قېرىپ قالغاننىڭ گېپىنى كۆرۈڭ تېخى!

ـــ مەن قېرى بولسام ئەمىسە قويۇۋېتىڭ.

ياسىن گۈلشەننىڭ تۈرگۈن چىرايىغا قاراپ كەيپى ئۇچتى:

ـــ بۇ گەپنى راست دەۋاتامسەن؟

ـــ راست دەۋاتىمەن.

ـــ ئەرگە تېگىپ ئاجرىشىش ساڭا شۇنداق ئاسانما؟ سەن بۇ يەردە ئويۇن ئويناۋاتمايدىغانسەن؟

ــ  ئويۇن دېگەننى سىزدىن سورايمىز، ئاخشىمى مېنى ئويۇنچۇق، كۈندۈزى قارانچۇق قىلىۋاتىسىز.  مەقسىتىڭىز، كۈندۈزى تازا ئىشلىتىش، ئاخشىمى بولسا نەپسىڭىزنى قاندۇرۇشقۇ؟!

ـــ سەن ماڭا نېمە دەپ تەگكەن؟ ساراڭمۇ سەن؟ ــ دېدى ياسىن تېرىكىپ،ـــ بۈگۈن ماڭا ئارتۇق گەپ قىلما، ھېلى بىكار تايىقىڭنى يەيسەن!

گۈلشەن ئورنىدىن چاچراپ تۇرۇپ پەسكە چۈشتى:

ـــ مېنى ئۇرىدىغان بولساڭ ئۆيۈڭنى ئۆزەڭ تۇت! مەن سېنىڭ خوتۇنۇڭمۇ ئەمەس، ئاشناڭمۇ ئەمەس، مالىيىڭمۇ ئەمەس! ھېچنېمەڭ ئەمەس!

ياسىن گۈلشەننىڭ بۇ ئەلپازىغا داڭقېتىپ قاراپ قالدى، ھەيرانلىقى دەستىدىن غەزەبلىنىشنىمۇ ئۇنتۇپ قالدى، ئۇرۇش ئەسلا خىيالىغا كەلمىدى.

ـــ مەن بۇنداق ئۆتىۋېرىشتىن تويدۇم!… مەن… مەن ئاجرىشىمەن!

بۇ ئەسنادا گۈلشەن ياسىننىڭ قاتتىق غەزەبلىنىشىنى، ئورنىدىن قوپۇپلا ئىككى كاچات ئۇرۇشىنى كۈتكەنىدى، مۇشۇندااق بولغاندىلا ئاندىن ئاجرىشىشقا، ئادا-جۇدا بولۇشقا يول ئېچىلاتتى. ياسىن ئۇنداق قىلمىدى، شۇ ئولتۇرغانچە ھەيكەلدەك قېتىپ ئولتۇردى، ئاندىن ئاچچىق كۈلدى، كۈلگەندىمۇ ئۇزاق كۈلدى.

ـــ مەن بۇ يەردە تۇرىۋەرسەم تۈگىشىپ كېتىمەن، ئەڭ ياخشىسى مېنى قويۇۋېتىڭ!

ـــ قويۇۋەتسەم كىمگە تېگىسەن؟

ـــ ئىككىنچى ئەرگە تەگمەيمەن!

ـــ ئەمىسە كوچىغا چىقىپ جالاپ بولامسەن؟!

ـــ نېمە بولسام بولىمەن!

ياسىن ئورنىدىن سەكرەپ تۇرۇپ گۈلشەننىڭ چېچىدىن تولاپ كارىۋاتقا ئەكىلىپ تاشلىدى، ئاندىن قورسىقىغا مىنىۋېلىپ يۈزىگە بىر تەستەك سالدى:

ـــ كوچىغا چىقىپ نېمە بولىسەن؟!

ـــ سېنىڭ نېمە كارىڭ؟!  ئىشقىلىپ مەن پۇل تاپىمەن.

ـــ پۇل دېگەنگە تويغۇزىمەن سېنى!!!

ـــ ئەمدى قۇرۇق گېپىڭگە ئىشەنمەيمەن، سەن مېنى ئالدىدىڭ!

ياسىن ئۇنىڭ يۈزىگە يەنە بىر تەستەك سالدى:

ـــ مەن سېنى ئالدىدىممۇ يا سەن مېنى ئالدىدىڭمۇ؟ كىم كىمنى ئالدىدى؟ گەپ قىلە!

ـــ سەن مېنى ئالدىدىڭ!

ـــ سەن ماڭا قارا چاپلىماقچىما؟ مانا ئەمىسە ئالدىغان بولسام… ـــ ياسىن شاپىلاقتىن يەنە بىرنى سالدى.

ـــ  ئەر كىشى دېگەن سەندەك بولامدۇ،  ۋۇي نامەرت!

ئۇ ”نامەرت“ دېگەن گەپنى ئىككىنچى قېتىم ئاڭلاپ تېرىكتى، بىرىنچى قېتىم رەيھان شۇنداق دېگەنىدى.

ـــ ئاغزىڭنى يۇم، تاياق قېپى شۇم! ئەر كىشى دېگەن مانا مەندەك بولىدۇ!

ـــ خوتۇن كىشىنى ئۇرغاننى ئەر كىشى دېمەيمىز، ئۆتۈپ كەتكەن ماز…

ـــ ئاغزىڭنى يۇم دەيمەن، ھېلى بىكار ئاغزى-بۇرۇنۇڭنى يالاق قىلىۋېتىمەن! 

ـــ  كاللىسى ئىشلىمىگەن ئادەم سەندەك بولىدۇ، گەپنى ئوڭلاپ قىلالماي مۇشتىنى تەڭلەيدۇ.

ـــ ئاغزىڭنى يىغىۋال دەيمەن شۇم ئېغىز،  ھېلى بىكار سەت ئۇرىۋېتىمەن…

ياسىن گۈلشەننى تارتقۇشلاپ سىلكىپ بىر يانغا مۈشۈكنى ئاتقاندەك ئاتتى، ئاندىن ئۆزى ئوڭدا يېتىپ تاماكا چېكىشكە باشلىدى.

ـــ ئۇرۇپ بولدۇڭمۇ؟ قولۇڭدىن كېلىدىغىنى شۇنچىلىك!

ـــ تاياق يېگۈڭ كېلىپ تۇرۇپتىكەن، ھېلىمۇ ئايىغاننى بىل!

ـــ ئايىمىساڭ قانداق قىلاتتىڭ؟ مەن سەندىن قورقۇپ قالمايمەن!

ـــ گەپنى ئاز قىل، كۆزۈمگە بەك سەت كۆرۈنۈپ كەتتىڭ!

ـــ مەن سەت كۆرۈنسەم، كۆزۈڭگە ئاشۇ بۇزۇقلار چىرايلىق كۆرۈنىدۇ دېگىنە، سەن چوقۇم ئەيدىز!  مەن ئەيدىز بىلەن ياتمايمەن، سەندىن ئاجرىشىمەن…

ـــ ئۇنداق ئاسان ئىش يوق، مەن قاچان قويۇۋەتسەم شۇ چاغدا يوقىلىسەن!

ـــ مەن ساڭا سېتىلىپ كەتكەن مالاي ئەمەس! مېنىڭمۇ ئەركىنلىكىم بار. سەن مېنى پۇل خەجلەپ ئالغانمىدىڭ؟ ھېلىمۇ بىر تىيىن پۇلۇڭنى كۆرمەي مۇشۇ كۈنگە كەلدىم، بولمىسا سەن بىر نېمىدىن قۇتۇلغىلى بولماسكەن!

ـــ قارا ماۋۇ داپيۈزنى، ئۆينى ساڭا كىم كىرالاپ بەردى، باشقا ۋاقىتتا خەجلىگەن پۇللىرىمچۇ؟ كۆزۈڭنى مۈشۈكتەك يۇمىۋېلىپ غىڭشىۋەرمە!

ـــ قارا ماۋۇ چۈپەيلىكىڭنى، مۇشۇ گېپىڭدىنلا سېنىڭ پىخسىقلىقىڭ چىقىپ تۇرىدۇ…

ـــ مەن بىلەن ئارتۇق تاكاللاشما، مۇشۇنداق ساراڭلىق قىلىدىغان بولساڭ ساڭا پوقمۇ يوق!

ـــ بەرمىسەڭ سىقىپ يالا، مەنمۇ سېنىڭ نامەرتلىكىڭنى كۆرۈپ قويدۇم! لېكىن مەن ساڭا بۇرۇنقى خوتۇنۇڭدەك بوزەك بولمايمەن. ئەتە چىقىپ دېگىنىمنى ئېلىپ بېرىسەن، ئاندىن چىرايلىق يارىشىپ قالسام قالىمەن، بولمىسا ئاجرىشىمەن.

ـــ  سەندەك نېمىگە پۇل خەجلەپ ساراڭمۇ مەن!؟  بىر چاغدا ماڭا ناز قىلىپ ” ھېچنېمىڭىزنىڭ كېرىكى يوق، پەقەت سىز بولسىڭىزلا بولدى“ دەۋاتمامتىڭ!  ئىلگىرىكىن يالغانچى، ھىيلىگەر نېمىكەنسەن، سەندەك نېمىگە ئالدىنىپ بىر ئوبدان ئۆيۈمنى بۇزغاندىكىن، مەنمۇ ئەخمەق!

ـــ كىم سېنى ئۆيۈڭنى بۇز دېدى؟ بۇرۇنقى خوتۇنۇڭنى پۇل بەرمەي قوغلىۋەتتىڭ، ئەمدى مېنىمۇ شۇنداق قىلماقچىما؟ مەن ھەققىمنى ئالماي قويمايمەن، يېگەن تايىقىمنىڭ ھەققىنىمۇ تۆلىتىمەن تېخى!

ـــ نېمانداق پەسلىشىپ كەتتىڭ، مۇشۇنداق ئۇششۇقلۇق قىلىشتىن خىجىل بولمامسەن؟! ــ دېدى ياسىن ھەيرانلىق ۋە ئېچىنىش بىلەن.

ـــ سەن مېنى كېچە-كۈندۈز قۇلدەك ئىشلىتىشتىن نومۇس قىلمايسەنۇ، مەن ساڭا ئۇ گەپنى دېيىشتىن نېمىشقا خىجىل بولغۇدەكمەن؟ خوتۇن دېگەنگە پۇل خەجلەپ تۇرۇشنى ئۇقمامتىڭ؟

ـــ سەن ماڭا ئەمەس، پۇلغا ئامراق بولغاندىكىن، باشتىلا نەق گېپىڭنى قىلساڭ بولمامدۇ؟

ـــ سېنىڭ بۇنچىلىك پىخسىقلىقىڭنى كىم بىلدى؟

ـــ پۇل دېگەننى خەجلەيدىغان يەردە خەجلەيمىز، سەندەك تاماخور، ئاچكۆز نېمىگە پۇل يوق.

ـــ تويلۇق ھەققىمنى بەرمەي قۇتۇلالمايسەن!

ـــ  سەندەك پەس نېمىگە ھېچنېمە ئېلىپ بەرمەيمەن!  مەن بىلەن قېرىشقانغا تويىسەن! قاراپ باقە ئەپتىڭگە، كوچىدىكى نېمىلەرگە ئوخشاپ قالدىڭ!

ــــ شۇلارمۇ مەندىن ياخشىراق،  ئۆزى پۇل تېپىپ خەجلىيەلەيدۇ.

ـــ ئۆزەڭنى پەسلەشتۈرمە!  قىز بالا دېگەن مۇشۇنداق قىلىپ بۇزۇلۇپ كېتىدۇ…

ئىككىسى خېلى ئۇزۇن تاكاللاشتى،  گۈلشەن نەچچە ۋاقىتتىن يىغىلىپ قالغان ئاچچىقىنى چىقاردى، تاياق يېسىمۇ كۆڭلىدىكىنى دەۋالدى. ياسىن ”بۇ ساراڭ ئەيدىزدىن ئۆزىنى ئۆزى قورقۇتۇپ مۇشۇنداق ئېلىشىپ قالدى“ دەپ ئويلىدىمۇ، ئەيتاۋۇر، غەزىپىنى ئىچىگە يۇتتى، قايتا مۇشتۇمزورلۇق قىلمىدى. ئاخىرىدا ئىككىسى خۇددى ھېچ ئىش بولمىغاندەك بىر كارىۋاتتا يېتىشتى.

ـــ ئەمدى بۇنداق ساراڭلىق قىلما، ــ دېدى ياسىن ئۇنى يېنىغا تارتىپ، لېكىن گۈلشەن ئۇنى  سىلكىۋەتتى:

ـــ ماڭا ئىككىنچى يېقىن كەلگۈچى بولما، مەن سېنىڭ خالىساڭ ئۇرۇپ، خالىساڭ ئوينايدىغان ئويۇنچۇقۇڭ ئەمەس!

ـــ ئېرى دېگەن خوتۇنىنى ئۇرۇپ تۇرسا ياخشى، تاياق يېمىگەن خوتۇن خوتۇن ئەمەس، سەنمۇ  ئاران تۇرۇپتىكەنسەن ئەمەسمۇ!

ـــ بۇ سەندەك نامەرتلەرنىڭ گېپى!

ـــ ما گەپنى ئىككىنچى قىلما، بولمىسا بۇ قېتىم ئاياپ قويمايمەن.

ـــ ھەيۋەڭدىن قورقۇپ قالمايمەن، خوتۇن كىشىگىلا كۈچى يېتىدىغان قاپاق نوچىغۇسەن!

ـــ بوشراق ۋىتىلدا، بولمىسا كۆتۈڭگە تېپىپ چىقىرىۋېتىمەن. 

ـــ مەن سېنىڭ ئالدىڭدا ئىت-مۈشۈك ئەمەس قوغلىسا كېتىدىغان،  مېنى بۇرۇنقى خوتۇنۇڭدەك بوزەك چاغلاپ قالدىڭما؟! مەن ئۇنداق دۆت ئەمەس، ئالىدىغىنمنى ئېلىپ ماڭىمەن. ئۆزەم خالىغاندا كېتىمەن، ئەمدى مېنى بۇرۇنقىدەك مالاي قىلىمەن دەپ خام خىيال قىلما!

ـــ قېنى كۆرەرمىز،  ئەمدى زۇۋانىڭنى يىغىپ جىم يات.

گۈلشەن يەنە بىر نەرسىلەرنى دەپ غوتۇلدىۋىدى، ياسىن پەرۋا قىلمىدى. ئۇ ھەقىقەتەن گۈلشەنگە مۇھتاج ئىدى، بىر كېچە ئۇخلاپ ئويغانسا ئەتىسى كۆڭلىنى ئېلىۋالىمەن دەپ ئويلايتتى. ئەمما گۈلشەن قۇرۇق گەپكە گول بولمايدىغاندەك قىلاتتى.  ئۇنى داۋاملىق خوتۇن قىلىش، ئاشخانىدا ئىشلىتىش ئۈچۈن ئۇنىڭ ماددىي تەلەپلىرىنى قاندۇرمىسا بولمايتتى. ياسىن ئۇنىڭ قاچاندىن بېرى بۇنچە ئاچكۆزلىشىپ كەتكەنلىكىنى  ئۇقالماي قالدى،  ئۇنى قانچىلىك رازى قىلىپ، قاچانغىچە خوتۇن قىلالايدىغانلىقىنى ھېچ بىلەلمىدى؛ ئىشقىلىپ، بەدەل تۆلىمەي تۇرۇپ ھازىرقى تۇرمۇشىنى ساقلاپ قالالمايتتى، ئارتۇق چىقىمدىن، زىياندىن، تۈگىمەس باش ئاغرىقىدىن قۇتۇلالمايتتى؛ ئىلگىرى خوتۇن-بالىسىغا خەجلەشكە كۆزى قىيمىغان پۇللىرىنى توم-توم خەجلەشكە مەجبۇر بولاتتى. 

رەيھان ئۈرۈمچىگە چۈشىدىغان كۈنى ياسىن ئۇنىڭغا تېلېفون قىلدى، ئېلىنمىدى؛ ئارقىدىن غېنى شاڭجاڭغا تېلېفون قىلىپ، ئۇنىڭ بىر ياققا ماڭمىغانلىقىنى ئۇقۇپ خاتىرجەم بولدى.

__ نېمىگە تېلېفون ئۇرۇپ قالدىڭ؟__ دېدى غېنى شاڭجاڭ توساتتىن.

__ ئەھۋال سوراپ بولمامدۇ، نېمە دەپ ئويلاپ قالدىڭ ئۆزەڭچە؟

__ مېنى تىڭ-تىڭلاپ باقاي دەۋاتىسەن-ھە؟!

__ قىززىق گەپ قىلىسەنغۇ، ساڭا تېلېفون قىلغىلىمۇ بولمامدۇ ئەمدى؟

__ بىر ئىشنى مەندىن يوشۇرۇۋاتىسەن، سەن دېمىسەڭمۇ مەن بىلىمەن.

__ بىلىپ تۇرۇپ نېمىشقا سورايسەن؟__ دېدى ياسىن جىلە بولۇپ،__ ھەممە ئىشىمنى ساڭا دوكلات قىلىشىم كېرەكما؟

__ خوتۇنۇڭنى نېمىشقا تالاق قىلىپ ھەيدىۋەتتىڭ؟

__ بۇنىڭ سەن بىلەن نېمە ئالاقىسى؟

__ ئەمىسە نېمىشقا ماڭا تېلېفون قىلىسەن؟! مەندىن نېمىشقا گۇمانلىنىسەن؟

ياسىن غېنى شاڭجاڭنىڭ تايغاندەك سەزگۈرلۈكىگە قول قويدى، ئۆزىنى شۇ تايغانغا تۇتۇلغان توشقاندەك چارىسىز، بىچارە ھېس قىلدى.

__ خوتۇن خەقتەك زىللىشىپ كېتىپسەن غېنىكا، سەندىن نېمىشقا گۇمانلىنىمەن؟

__ مېنى ئۆزەڭدەك بۇزۇق كۆرىسەن ئەمەسمۇ، دېگىنە، خوتۇنۇڭنى نېمىشقا تالاق قىلدىڭ؟  ئۇنىڭ بىلەن ئوتتۇرىمىزدا  ھېچ ئىش بولمىسا نېمىشقا گۇمانلىنىسەن؟

__ ۋاي، ئۇ خوتۇننى تالاق قىلىشىم بىلەن سېنىڭ قىلچە مۇناسىۋىتىڭ يوق، ئۆزىنىڭ ئاجراشقۇسى كېلىپ ئاران تۇرۇپتىكەن، كېلىپ مەن بىلەن سوقۇشتى، ئېغىزىنى بۇزۇپ تىللىدى، شۇنىڭ بىلەن مەنمۇ ئاچچىققا پايلىماي تالاق قىلدىم. بولغان ئىش مۇشۇ!

__ شۇنىڭ بىلەن ئۇنى قوغلىۋەتتىم-دە، قالتىسقۇ سەن؟

__ ئەمىسە قانداق قىلسام بولاتتى، ئۇنى سېنىڭ يېنىڭغا ئاپىرىپ قويسام بولامتى؟__ دېدى ياسىن ئەركەكلىكىنى كۆرسىتىپ، ئۇ  بۇ گەپلەرنى تېلېفوندا دېيەلىگەن بىلەن شاڭجاڭنىڭ ھارىقىنى ئىچىۋاتقاندا دېيەلمەيتتى.

__  بىر ئوبدان خوتۇننى ۋەيرانە، سەرسانە قىلىۋەتتىڭ –دە!  بىچارە خوتۇن ئەمدى كىملەرگە ساغىرىپ يۈرەر، بۇنداق ناچارلىق قىلىدىغىنىڭنى بىلگەن بولسام ئۇنى قېشىمدا ئەپقالاتتىم …

__  بۇ نىيىتىڭنى بىلەتتىم، لېكىن چۆچۈرىنى خام ساناپسەن…

__ دېمەك، سەن قەستەن شۇنداق قىلدىڭ. خوتۇن تالاق گۇيلار زادى نامەرت كېلىدۇ…

__ كىم نامەرتكەن، تۈزۈك گەپ قىلاۋا ئاكا، ھۆرمەت قىلغاننى بىلمەيدىكەنسەن!ـــ دېدى ياسىن ئاچچىقتىن تىترەپ.

__ كۆتەر ئۇنداق لاتا قاسقاس ھۆرمەتنى، سەن ئاغىنىدارچىلققا يارىمايدىكەنسەن! 

ياسىن غېنى شاڭجاڭنىڭ ئەلپازىنىڭ بۇنداق يامانلىشىپ كېتىشىنى ئويلاپمۇ باقمىغانىدى،  ئۇنىڭ بىلەن ئېتىشىپ قېلىشنى خالىمايتتى.

__ كۈنكۈندۈزدە ئىچىۋاپسەندە…__ دېدى ئۇ  ئېغىر تىنىپ،__ بولدى سەنمۇ بۇ گەپلەرنى دېمىگەن بول، مەنمۇ ساڭا تېلېفون قىلمىغان بولاي. گەپ مەشەدە تۈگىسۇن.

__ خوتۇنۇڭ باشقا خەققە خوتۇن بولۇپ كەتسە چىدايسەن، ماڭا چىدىمايسەن، مەن ساڭا نېمە يامانلىق قىلدىم؟

__ غېنىكا، سۈپىتىڭىنى چۈشۈرمە…

__ مەن قىلغان ئىشىمغا مىننەت قىلمايمەن، لېكىن سەن شۇ ئىش ئۈچۈن مەندىن گۇمانلىنىپ، رەيھانغا قاراپ چاپلاپ، مېنىمۇ ئۇنىڭغا سەت كۆرسىتىۋەتكەندەك قىلىسەن.

__ ئۇنداق ئىش يوق، خاتا چۈشىنىپ قاپسەن.

__ مېنى بىكارغا ئىش قىلمايدۇ دەپ ئويلاپ قالدىڭ، شۇنداقمۇ؟

__ مەن سېنىڭ مەرتلىكىڭنى بىلىدىغان تۇرسام، نېمىشقا ئۇنداق ئويلىغۇدەكمەن؟!__ ياسىن گەپنى چىرايلىق تۈگىتىشنى ئويلاۋاتاتتى.

__ كېلە ئىچىشىمىز، بۇ گەپنى تۈزۈك دېيىشىمىز.

__ ئەتە-ئۆگۈن باراي، ھازىر بەك ئالدىراش…

__ كۈندۈزدە يوتقانغا كىرىۋالمىغانسەن، خوتۇن خەق دېگەن ئاشۇنداق بەلەن نېمە، ئەمدى بىر خوتۇن بىلەن قالدىڭ، مېنىڭ رەيھاندەك بىرلا خوتۇنۇم بولغان بولسا كۈندە قۇچىقىغا بېشىمنى قويۇپ ياتاتتتىم. تالاق قىلدىم دەپ نوچىلىق قىلىۋاتىسەن، ئەتە-ئۆگۈن كۆزۈڭگە كۆرسىتىپ خوتۇن قىلسام نېمە دەيسەن؟!

__ بىڭسىڭ بولسا شۇنداق قىل!__ دەۋەتتى ياسىنمۇ گەپتىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن،__ ئەمما ئۇ ساڭا خوتۇن بولمايدۇ.

__ ئەگەر خوتۇن بولسىچۇ؟  تويۇمدا سېنى ئىشقا سالىمەن، كاۋاپ پىشۇرۇپ چاي توشۇيسەن.

__ ئاۋۋال ئۆزەڭنى بىل،__ دېدى ياسىن قىززىشىپ،__ قۇشناچىمنىڭ قاپىقى يامان دەپ ئاڭلايمەن، ئۈرۈمچىدىن قايتىپ كېلىپ تاپىنىڭدىن ئېسىپ قويسا، مېنى توۋلىساڭمۇ ئاڭلىمايمەن…

__ ئاكاڭنى بوش چاغلاۋاتامسەن؟  خوتۇن دېگەننى ئەپلەپ-سەپلەپ باشقۇرىمىز، غەلۋە قىلسا تەلىۋىنى قاندۇرىمىز، غىدىڭ-پىدىڭ قىلسا بېسىقتۇرىمىز.

بۇ گەپلەر ياسىنغا  ۋاقتى ئۆتكەن مالدەك ناچار تۇيۇلدى، غېنى شاڭجاڭ ئادەتتىن تاشقىرى سۆزلەپ قالغانىدى، باشقىلارنى ئوينىتىمەن دەپ ئۆزى ئوينىلىپ كەتكەن بۇ ئادەم ئىچ پۇشۇقىغا چىدىماي ئىچىپلا يۈرۈۋاتقاندەك، ياسىن بىلەن رەيھاننى قوشۇپ تىللاۋاتقاندەك قىلاتتى. ئۇ ئەسلىدە رەيھاننىڭ تالاق قىلىنغىنىغا خوش بولسا بولاتتى، ئەمما مەقسىتىگە يېتەلمىگەنلىكى ئۈچۈن خۇددى نەچچە يۈز مىڭ يۈەن قويۇلۇپ كەتكەن ئوقەتچىدەك ئاھ چېكىپ، كۆتىنى ئۇۋىلاپ قالغانىدى.

ياسىن غېنى شاڭجاڭ بىلەن خېلى ئۇزۇن تەگەشتى، گاھ سېسىق گەپ، گاھ چاقچاق، گاھ تۈز گەپ بىلەن جەڭ قىلىشتى.  شاڭجاڭ مۇشۇ پۇرسەتنى كۈتۈپ تۇرغاندەك قورساق كۆپۈكىنى بوشۇتۇۋالدى، ياسىنمۇ “ئېشەك ئېشەكتىن قالسا قۇلىقىنى كەس” دېگەندەك، ئىچىدىكىنى دەۋالدى؛ ئەگەر ھاراق سورۇنىدا يۈزلەشكەن بولسا بىر-بىرىنىڭ بېشىنى بوتۇلكا بىلەن يېرىۋېتىشى مۇمكىن ئىدى. نىھايەت، ياسىن ئۇنىڭ نازۇ نېمەتلىرىنى كۆپ يېگەن، ھارىقىنى ئىچكەن،  تونۇشتۇرغان قىزىنى “خوتۇن” قىلغان، ئىنىسىنى تۈرمىدىن چىقىرىپ يولغا سالالىغان بولغاچقا شاڭجاڭغا بولغان ھۆرمىتىنى ساقلاپ قالدى؛  ئۇنىڭ پەيلىنى ۋە نوچىلىقىنى بىلگەچكە ئۇنىڭ بىلەن يامانلىشىپ قېلىشنى خالىمىدى؛ ئەمما ئۇنىڭ ئۆزىگە تەن بەرمەيدىغان،  مەقسەتكە يەتمىگىچە ئاسانلىقچە بولدى قىلمايدىغان كۆرەڭ جاھىللىقىدىن ئەنسىرەپمۇ قالدى. ئۇ  نېمىلا قىلسا قىلىپ رەيھاننى ئىندەككە كەلتۈرۈپ خوتۇن قىلىۋالسا ياسىنغا قاتتىق ئەلەم بولاتتى؛ ئەگەر خوتۇن قىلالمىسا ياسىنغا ئوخشاشلا بېسىم بولاتتى.

ياسىن تېلېفوننى ئېتىپ، كۆڭۈلسىزلىككە پاتتى.  بىر دەمدىن كېيىن ھۇجرىسىغا كىرىپ گۈلشەنگە ئاچچىقلىدى:

__ غېنى شاڭجاڭغا سەن نېمە دېدىڭ؟

__ نېمە دەپتىمەن؟

__ رەيھاننى تالاق قىلىپ يولغا سېلىۋەتكىنىمنى دەپسەنغۇ؟

__ مەن نېمىشقا دەيدىكەنمەن، خوتۇنىڭىز ئۆزى دېگەندۇ، بۇنداق خۇشخەۋەرنى ئۇ دېمەي قالامدۇ؟

رەيھان ئۆزىنىڭ تالاق قىلىنغانلىقىنى خۇشخەۋەر قىلىپ يەتكۈزگەن بولسا، غېنى تاز ئۇنچىلىك ئاچچىقلاپ كېتەرمىدى؟

__ سەن دەپسەن،  غېنىكاڭ ئۆزى ئاشكارىلاپ قويدى، تېنىۋالىمەن دېمە!__ دېدى ياسىن كەسكىنلىك بىلەن.

گۈلشەن گەپ قىلالماي قالدى، بۇنىڭغا قاراپ ياسىننىڭ سەپرايى تۇتتى:

__  ساڭا بۇ ئىشپيۇنلۇقنى كىم قويدى؟

__ كىم ئىشپيۇنكەن، ماڭا تولا بەتنام چاپلىماڭ!

__ ئەمىسە نېمىشقا دەيسەن؟ دېگەنگە نەچچە پۇل بەردى؟

__ ئەھۋال سوراپ تېلېفون ئۇرۇپتىكەن، دەپ ساپتىمەن. مەن دېمىسەممۇ ھامان ئۇقىدىغۇ، يوشۇرۇپ كەتكىدەك ئىش يوققۇ؟

__ ئۇنداقتا ھەممە گەپنى دەۋەرگىن، خالاغا كىرىپ-چىققىنىمدىن تارتىپ ھەممىنى دوكلات قىل!  غېنىكاڭنىڭ بىرەر ئىشىنى ماڭا دەپ باقمايسەن، ئەجەپ مېنىڭكىنى دېيىشكە ئالدىرايدىكەنسىنا، بۇندىن كېيىن ئېغىزىڭنى يىغىپ يۈر، سەن غېنى تازنىڭ غالچىسى ئەمەس، مېنىڭ خوتۇنۇم!

__ ماڭا بۇنداق ھۆكىرىمەڭ، مەنمۇ سىزنىڭ غالچىڭىز ئەمەس،__ دېدى گۈلشەن ئاچچىقتىن قىزىرىپ،__ غېنىكام سىزگە نېمە يامانلىق قىلدى؟ ئەگەر ئۇ “تاز”دېگىنىڭىزنى ئاڭلاپ قالسا بوش قويمايدۇ.

ياسىنغا بۇ گەپ تولۇمدىن توقماق چىققاندەك تۇيۇلدى، تېرىكىپ توۋلىدى:

__ يامان بولسا كېسىۋېتەر، بېرىپ ھەممىنى دە!

__ مەن چېقىمچى ئەمەس، تولا ماڭا زەھىرىڭىزنى سانچىماڭ، خوتۇنىڭىزغا چىدىماي قالغان بولسىڭىز بېرىپ قايتۇرۇپ كېلىڭ، بولمىسا ئەدەمنى بۇنداق قىينىماڭ، مەن خالىغاندا ئوينىتىپ خالىغاندا تېپىدىغان ئىت، مۈشۈكىڭىز ئەمەس!…   

__ سېنى كىم شۇنداق قىلدى؟ ساڭا پەقەت گەپ قىلغىلى بولمامدا؟! خوتۇننى قويۇۋەتسەممۇ يەنە نېمە گېپىڭ تۈگىمەيدۇ،  سەن ئۈچۈن خوتۇن-بالىدىن كەچتىم، يەنە نېمە قىلىپ بەرسەم بولىدۇ؟ ماڭا نېمانداق چوڭچىلىق قىلىسەن مۇشۇ كۈندە!؟

__ تېخى مەن ئۈچۈن شۇنداق قىلدىڭىزما؟__ دېدى گۈلشەن سوغۇق كۈلۈپ،__ ئۆزىڭىزگە قاراپ بېقىپ گەپ قىلىڭ، خوتۇنىڭىز مەندىن يامانكەن، غېنىكامنىڭ تەمىنى تېتىپ قالغاندىن كېيىن سىزدىن ئاجرىشىشنى نىيەت قىلغاندۇ تايىنلىق، خوتۇن خەقنى بوش چاغلىماڭ، ھېلىمۇ سىزگە بەش يىل خوتۇن بوپتۇ، شۇنىڭغا ھەيران قالدىم.

ياسىن گۈلشەنگە ھاڭۋېقىپ تۇرۇپ قالدى،  خوتۇن خەقنىڭ مەسخىرىلىك كۈلكىسى نېمانچە زەھەرلىك، نېمانچە قورقۇنچلۇق…   ئۇنىڭ گېلى قۇرۇپ، دېمى سىقىلغاندەك بولدى:

__ سەن نېمە دېمەكچى، غېنى تازنىڭ نېمە ئىش قىلغانلىقىنى بىلەمسەن؟

__ ئۇقمايمەن، ئىشقىلىپ خوتۇنىڭىز شۇ يەرگە بارغاندىن كېيىن ئۆزگىرىپ كەتتى.

ياسىن رەيھاننىڭ ئۆزى بىلەن تىغمۇ تىغ تىل تەڭلىشىپ، سەتلىشىپ ئۇرۇشۇپ كەتكەنلىكىنى ئېسىگە ئالدى، ئۇ ھەقىقەتەن بۇرۇنقىدىنمۇ جاھىل، ئاغزى يامان بولۇپ كەتكەنىدى. 

__ سەنمۇ يامانلىشىپ كەتتىڭ،  ھازىر سېنىڭمۇ  بۇرۇنقى ئەپتىڭ يوق!__ دېدى ياسىن رەيھان توغرۇلۇق بىر نەرسە دېيىشنى خالىماي،__ سەن خەققە راستىنلا قول قويدۇم.

شۇنىڭدىن كېيىن ياسىن سولۇشۇپ كەتتى، ھۇجرىدا يالغۇز قالغانلىرىدا تۆت بۇلۇڭغا قاراپ خىيال سۈرۈپ ئولتۇراتتى، قولىدىن تاماكا چۈشمەيتتى، پەرىشان ئىسلار ئاغزى-بۇرنىدىن مورىدىن چىققاندەك چىقىپ تۇراتتى.  رەيھاننىڭ كېتىشى بىلەن غېنى شاڭجاڭ ئۇنى يارىماس ئاغىنە قاتارىغا چىقىرىۋەتتى، مۇناسىۋەتكە دەز كەتتى، ئۇ  بىردىنبىر ھاراق سورۇنىدىن ئايرىلىپ قالدى. گۈلشەن رەيھاننىڭ كېتىشىدىن خوش بولماقتا يوق، بارلىق جاپا-مۇشەققەتكە ئۆزى قالغاندەك كۆڭۈلسىز، ھارغىن ئىدى. ئۆزى ياسىننىڭ يېنىدا بولسىمۇ، خىيالى باشقا يەردە، گالۋاڭدەك يۈرەتتى،  قورسىقىدا جىن باردەك قىلاتتى. بۇ ھالدا ياسىنمۇ ئۆزىنىڭ خىيالىدىكىدەك ياشىيالمىدى، بۇرۇنقىدەك ئەركىن-ئازادە بولالمىدى. مۇلايىملىقى، رايىشلىقى تۈگىگەن “كىچىك خوتۇن” بارا-بارا ئۆزگىرىپ، ئۆزىنىڭ ئەسلى ماھىيىتىگە قايتىۋاتقاندەك قىلاتتى.

ئاشخانىنىڭ سودىسى يامان ئەمەس كېتىۋاتاتتى، ئەمما گۈلشەن ئۆزىنى ئايال خوجايىندەك ھېس قىلمايتتى،  ئاشخانىنىڭ ئىشىغا بۇرۇنقىدەك چەبدەس ئەمەس ئىدى، خېرىدار كەلسىمۇ تۈزۈك مۇئامىلە قىلمايتتى،  بىكار بولسا تالادىكى ساتراشخانىغا قاراپ خىيالغا چۆكەتتى: ئاشۇ پاسكىنىلار جېنىدا كىيىمنىڭ نوچىسىنى كىيىدۇ، بوينىغا ئالتۇن زەنجىر ئاسىدۇ. بىر قېتىم نومۇسىنى ساتسا مانچە پۇل ئالىدۇ، ئوينايدىغانلار خوشى تۇتۇپ كەتسە ئۇلارغا بىر-ئىككى يۈز كوينى ئارتۇق بېرىۋېتىدۇ. گۈلشەنغۇ ئۇلاردەك بۇزۇق ئەمەس، ئەمما ياسىن گۈلشەننى كېچىسى خوتۇن، كۈندۈزى مالاي قىلغانغا يارىشا تۈزۈك بىر نەرسە ئېلىپ بېرىپ باقتىمۇ؟  نىكاھىمغا ئالدىم دېگەن چاغدىمۇ ئۈزۈك چاغلىق بىر نەرسە ئالمىدىغۇ؟  غېنى شاڭجاڭ ئاددىي بولسىمۇ قىزلارغا مىللىيچە كىيىم تىككۈزۈپ بېرەتتى، بايرام، دەم ئېلىش كۈنلىرى “ باغچىغا بېرىپ ئويناپ كېلىڭلار” دەپ ئاز بولسىمۇ پۇل بېرەتتى، “توپلىشىپ مېڭىڭلار، ۋاقتىدا يېنىپ كېلىڭلار” دەپ ئالاھىدە جېكىلەيتتى.  ئىش ھەققىنى ۋاقتىدا بېرەتتى، كىمكى كېتىمەن دەپ قالسا ئالاھىدە سورۇن تۈزۈپ ئۇزىتىپ قوياتتى…

گۈلشەن ياسىندىن ھەم ئۇنىڭ بۇ ئاشخانىسىدىن بارا-بارا زېرىكىشكە باشلىدى، ئىلگىرى ئۇ ياسىننى ئۆزىگە قارىتىۋالغىنىدىن پەخىرلەنگەن بولسا، ھازىر بۇنىڭ قىلچە ھاجىتى قالمىغان، بەلكى ئۆزىگىمۇ بىمەنە تۇيۇلىدىغان بولۇپ قالغانىدى. ئۇ رەيھاننى ياسىنغا سەت كۆرسىتىۋەتكەن بىلەن، رەيھان يەنىلا ئۆزىنىڭ گۈزەللىكى، غۇرۇرى بىلەن غېنى شاڭجاڭنىڭ ياخشى كۆرۈشىگە ئېرىشتى، ھەم غېنى شاڭجاڭدەك باي ئادەمنى تاشلاپ يۇرتىغا كەتتى، ياسىننى كېرەك قىلمىدى، خوتۇن بولۇش مەجبۇرىيىتى ۋە بارچە مەينەت ئىشنى گۈلشەنگە تاشلاپ بېرىپ كەتتى. گۈلشەن ئۆز خىيالىدا رەيھاننى تۈگەشتۈرۈۋەتتىم دەپ ئالدىراپ خوش بولغان بىلەن، ئاقىۋەتتە ئۆزى بۇ يەردە سىقىلىپ تۈگىشىپ كېتىۋاتاتتى، بۇ يەردە قاچانغىچە جاپا تارتىدىغانلىقىنى بىلمەيتتى.

ياسىن بىنا ئۆينى قايتۇرۇۋېتىدىغانلىقىنى ئېيتىۋىدى، ئۇ قارشى قوپتى:

__ مەن ئۇ ئۆيگە كۆنۈپ قالدىم، قايتۇرساق بولمايدۇ.

__ مۇشۇ ئۆي بولسا بولدى، ئەمدى ئۇ ئۆينىڭ نېمە كېرىكى؟

__ بۇ ئۆيىڭىزگە پەقەت مېھرىم چۈشمىدى، مەن ئاشۇ ئۆيگە ئامراق.

__ ئىجارىسىنى سەن تۆلەمسەن؟

__ سىز تۆلەپ بېرەرسىز ئەر كىشى بولغاندىكىن… __ گۈلشەن ياسىننىڭ چىرايىغا مەھكەم تىكىلدى.

__ ئۇششاق باللىدەك غەلۋە قىلما، ئۇ ئۆينى ئەمدى قايتۇرمىساق بولمايدۇ.

__ ئەمىسە ماڭا ئايلىق بېرىڭ، ئۆزەم ئىجارە تۆلەپ ئولتۇراي.

__ نېمە؟  نېمە دەۋاتىسەن؟

ياسىننىڭ كۆزلىرى ھەيرانلىقتىن پارقىراپ كېتىۋىدى، گۈلشەنمۇ ئۆڭدى:

__ ماڭا ھېچنېمە قىلىپ بەرمەي مۇشۇنداق خوتۇن قىلماقچىمىدىڭىز؟

__ ئەمدى گەپ چىقىۋاتىدىغۇ ئاغزىڭدىن، كاللاڭغا نېمە جىن كىردى؟

__ قارىغاندا مېنى مۇشۇنداقلا خوتۇن قىلماقچىكەنسىز-دە!؟ راست، مېنىڭ كاللامغا جىن كىردى،  بۇرۇن دېمىگەن بولسام ئەمدى دەيمەن، ھازىر ھېچنەدە بىكارلىققا مۈشۈك ئاپتاپقا چىقمايدۇ.

__ دېمىسەڭمۇ سەن مۈشۈك، بۇ نىيىتىڭنى بۇرۇن مەندىن يوشۇرۇپ كەپتىكەنسەن-دە!

__ كىمنىڭمۇ بىكارلىق خوتۇن بولغۇسى بار، مەن ھېلىمۇ سىزگە گەپ قىلماي كەلدىم.

__ مۇنداق دە، ماڭا نەچچە كۈن خوتۇن بولغىنىڭنى دەپتىرىڭگە يېزىپ قويۇپسەن-دە!

__ مەن دېمىسەم بولاتتى، لېكىن ئۆزىڭىزنى بىلمەيدىكەنسىز ئەمەسمۇ؟! دەپ بېقىڭە، ماڭا مۇشۇ ۋاققىچە نېمە ئېلىپ بېرىپ باقتىڭىز؟ قولۇمغا بىرەر ئۈزۈك چىقىپ باقتىمۇ؟ نېمىشقا مەن بۇ يەردە بىكارغا ئىشلەۋېرىدىكەنمەن؟

ياسىن تېڭىرقاپ تۇرۇپ قالدى، كۆز ئالدىدىكى بۇ “كىچىك خوتۇن” ياسىننى چىن دىلىدىن ياخشى كۆرۈپ ئەمەس، بەلكى نەپ ئۈندۈرۈش ئۈچۈن تەگكەن ئاچكۆز سەتەڭدەك بىلىنىپ كەتتى.

__ سەن زادى نېمە بولدۇڭ؟__ دېدى ياسىن يامان چۈشتىن چۆچۈپ ئويغانغاندەك ئەندىكىپ،__ گەپلىرىڭ غەلىتىلا تۇرىدىيا؟! سەن مېنىڭ خوتۇنۇممۇ يا كوچىدىن كېلىپ قالغان ئىشلەمچىمۇ؟

__ ئىشلەمچى بولغان بولسا ئايلىقىمغا مانچە پۇلدىن ئېلىپ ئىشلەيتتىم، ھازىر بىكارغا ئىشلەۋاتىمەن، كېچە-كۈندۈز ئارامچىلىق يوق ماڭا، سىزگە خوتۇن بولغان ئادەم شۇنچىلىك جاپاكەش بولامدا؟  خوتۇن بولغان گۇناھىمغا  ئۆلگىچە مۇشۇنداق ئىشلەپ ئۆتىدىغان گەپما؟!

__ ئەمىسە سەن ماڭا نېمە دەپ تەگكەن؟ قايسى خوتۇن ئۆزىنىڭ ئېرىگە قىلغان ئىشىنى ساناپ ئولتۇرىدۇ؟  كېچىدە مانچە ۋاق خوتۇن بولغىنىڭغىمۇ پۇل ئالامتىڭ يا؟ ئۇنىڭدىن كۆرە تايىنلىق كوچىغىلا چىقساڭ بولمامدۇ؟ 

گۈلشەن ياسىننىڭ غەزەپلىك چىرايىغا قاراپ، گېپىدە چەكتىن ئېشىپ كەتكەنلىكىنى ھېس قىلدىيۇ، تەن بەرمىدى، يانغا ئۆتۈپ غۇدۇرلىدى:

__ خوتۇن دېگەنمۇ ئېرىنىڭ قىلغىنىغا قاراپ خوتۇن بولىدۇ…

__ ئاپاڭ شۇنداق دېدىما؟! تويلۇق ئۈزۈكنى ئالمىغانلار يېرىم بارغۇ، ئېلىپ بەرسەم بولىدىغۇ؟

__ مەن دېمىسەم ئېسىڭىزگە كەلمەيتتى، قاچان ئېلىپ بېرىسىز؟ ئادەتتىكىسى بولسا بولمايدۇ، ئالماس كۆزلۈكتىن ئالىسىز، دۇكانغا ئۆزەم بىللە بارىمەن. ئاندىن ئۈچ-تۆت قۇر مودا كىيىم ئالىسىز. قاراپ بېقىڭە ئۇچامغا، سەيچى تەتەينىڭ كىيىمىمۇ مېنىڭكىدىن ياخشىراق. يۈزۈم ما ئاشخانىدا ئىسلىشىپ كەتتى، داڭلىق يۈز مايدىن ئېلىپ بېرىڭ؛  ئايىغىمنىڭ تايىنى قالمىدى، ياخشىراق ئاياغتىن ئىككى-ئۈچنى…

__ ۋاھ ، تاغادا بىر تۆكۈۋەتتىڭغۇ؟ خوتۇن خەق دېگەننىڭ زادى كۆزى تويمايدۇ، تويلۇق ئۈزۈكنى مەن پۇل تاپقاننىڭ ئەتىسىگە چوقۇم ئالىمەن، قالغىنىغا ئەھۋالغا قاراپ باقارمىز… ئۆزەڭ كۆرۈۋاتىسەنغۇ، يېقىندىن بېرى تۈزۈك سودا يوق، سەنمۇ سۆرەلمىلىك قىلىپ تۈزۈك ئىشلىمەيۋاتىسەن، ئىشلىسەڭ پۇل بار، ئۈزۈك بار، بولمىسا  يوق…

__ مەن زادى سىزنىڭ شۇنداق دەيدىغانلىقىڭىزنى بىلەتتىم، كۆڭلۈمنى ياساپ بولسىمۇ ئېلىپ بېرىمەن دېيەلمىدىڭىز، سىزگە خوتۇن بولغان ئادەمنىڭ جېنىغا ۋاي، ماڭا ئۇنىمۇ ئېلىپ بەرمەڭ، بۇنىمۇ ئېلىپ ئېلىپ بەرمەڭ، ئۆزەم ئالاي، ھەر ئايدا ئىش ھەققىمنى بېرىڭ.

__ ئېرى خوتۇنىغا ئىش ھەققى بەرگەن نەدە بار؟ قورسىقىڭنى كىم بېقىۋاتىدۇ، ئۆينى كىم تەمىنلەۋاتىدۇ؟ گەپنى ئاز قىلىپ ئوبدان ئىشلە، ئاشخانىمىزنىڭ سودىسى ياخشى بولسا ھەممە نېمە بولىدۇ، بولمىسا ھېچنېمە يوق…

__ ھازىر كىم ئاچ قاپتۇ؟ كىم تالادا قاپتۇ؟ غېنى شاڭجاڭنىڭ رېستۇرانىغا كەتسەم بۇ يەردىن ياخشىراق ئۆتىمەن، زېرىكمەيمەن. ماڭا تولا ئاقمايدىغان گەپ قىلماڭ. ھېچ نېمە قىىپ بېرەلمىسىڭىزمۇ، شۇ ئۆينى ماڭا كىرالاپ بېرىڭ، قالغىنىغا كېيىن بىر گەپ بولار.

__ غېنىكاڭ ساڭا گەپ ئۆگەتكەندەك قىلىدۇ، بولمىسا مەن بىلەن بۇنداق قېرىشمايتتىڭ…__ دېدى ياسىن  سالپىيىپ،__  ئويلاپ باق، ئىككىمىزگە بۇ ئاشخانا قالدى، باي بولساق تەڭ باي بولىمىز، شۇ چاغدا نېمە دېسەڭ ئېلىپ بېرىمەن. ئەمما ھازىر بۇنىڭغا  تېخى بالدۇر، مېنى ھازىر بۇنداق قىستىما…ئۇ ئۆينى قايتۇرمىساق بولمايدۇ.

__ غېنى شاڭجاڭ مېنىڭ دادام ئەمەس، ماڭا ھەم گەپ ئۆگەتمەيدۇ، مېنى مۇشۇنچىلىكمۇ كاللىسى يوق دەپ قالدىڭىزما؟ ھەر قانداق دۆت خوتۇنمۇ بۇنچىلىك ئىشنى چۈشىنىدۇ. مەن نەچچە ۋاقىتتىن سىزگە ئىشىنىپ گەپ قىلمىغان، ئەمدى دېمىسەم بولمايدۇ.  ھازىرچە ئاشۇ ئۆينى كىرالاپ بېرىڭ، مېنىڭ ئۇ ئۆيگە جىق پۇلۇم، ئەجرىم كەتتى.  مەن ئۇ نەرسىلىرىمنى بۇ قاراڭغۇ ئۆيىڭىزگە ئەكىلىشنى خالىمايمەن. بۇ ئۆيدە تۇرۇۋەرسىڭىز بۇرۇنقى خوتۇنىڭىز ئېسىڭىزگە كېلىپ قالىدۇ، مېنىڭ راستىنلا بۇ ئۆيدە تۇرغۇم يوق…

__ ئاشخانا نەدە بولسا، ئۆي شۇ يەردە بولمامدۇ؟ بۇ ئۆي ئەپلىك ئەمەسمۇ؟ بىر ياقتىن پۇل تېپىپ بىر ياقتىن مۇشۇنداق بۇزساق قانداق پۇل يىغقىلى بولىدۇ؟__ دېدى ياسىن چېچىلىپ،__بۇ ئۆي نېمىشقا كۆزۈڭگە سىغمايدۇ؟  بۇرۇنقى خوتۇننى مەن ئەسلىمىسەم، سەن نېمىشقا ئەسلەپ قالىسەن؟

__ تولا يالغان سۆزلىمەڭ،  قاپىقىڭىز كۈن-كۈنلەپ ئېچىلمايدۇ. تاماكىنى بۇرۇنقىدىن جىق چېكىۋاتىسىز، مۇشۇ ئۆيدىن قۇتۇلۇپ بىنادا ئۆيدە ياشىساق ئەركىن بولىمىز. بولمىسا مەن بۇ يەردە سىقىلىپ ئۆلۈپ قالغۇدەكمەن.

__ رەيھاندىنمۇ ئۆتە جاھىل نېمىكەنسەن!__ دەۋەتتى ياسىن،__ خوتۇن خەقنىڭ ھەممىسى شۇنداق بولامدۇ يا؟!  مېنى بۇنداق جاھىللىق قىلىپ بويسۇندۇرۇپ بولالمايسەن، ئۇ ئۆيگە مەن ئەمدى پۇل تۆلىمەيمەن. شۇ پۇلنى يىغىپ ساڭا  ئۈزۈك ئېلىپ بېرىمەن.  گېپىم شۇ!__ ياسىن شۇنداق دەپلا تاماكا بىلەن چاقمىقىنى كۆتۈرۈپ خالاغا كىرىپ كەتتى.

گۈلشەن تۇمشۇقىنى ئۇچلاپ خىيالغا چۆكۈپ ئولتۇرۇپ قالدى، نېمىلا بولسۇن كۆڭلىدىكىنى دەۋالغىنىغا خوش ئىدى، گويا  قېتىپ كەتكەن مۇزنى چوقۇپ تەشنالىقىنى باسقاندەك بولدى ،  ھېچ بولمىسا بۇ پىخسىقنى ئالماس ئۈزۈك ئېلىشقا كۆندۈردى.

ئاشخانا سودىسى بىر ئىزدا توختاپ قالدى، ياسىننىڭ كۆڭلى پاراكەندە ئىدى، ئاشخانىسىنى بېزەپ، سودىسىنى جانلاندۇرۇشنى ئويلىغان بولسىمۇ مەبلىغى بولمىغاچقا تۇرۇپ قالدى؛ ئۇنىڭغا كېلىۋاتقان بېسىممۇ بارغانسېرى كۈچىيىشكە باشلىدى: سودا-سانائەت ۋە باج ئىدارىسىنىڭ چاپارمەنلىرى پات-پات كېلىپ رەسمىيەت سۈرۈشتۈرەتتى، سەھىيە تارماقلىرىنىڭ ئادەملىرى ئاشخانىدىن قۇسۇر ئىزدەپ پاگەن قويۇپ تۇرۇۋالاتتى. ئۇلار بۇرۇنقىدەك بىكارلىق مېھمان بولۇشنىمۇ خالىمىدى، يۈز-خاتىرە قىلمىدى، ئالىدىغاننى ئېلىپ، قويىدىغان تەلەپلىرىنى قاتتىق قويۇپ، يەنە داۋاملىق كېلىپ تەكشۈرۈپ تۇرىدىغانلىقىنى ئېيتىپ كېتىپ قېلىشتى.

ھاشىم بۇ ئاشخانىنىڭ ئەمدى ئاقمايدىغانلىقىنى، بۇ يەردىكى كۈنلىرىنىڭ ئۇزاققا بارمايدىغانلىقىنى كۆڭلىدە تۇيۇپ تۇراتتى. ئىش ھەققىنى ئېلىۋالسىلا ئىشى پۈتەتتى، بۇ يەردىن ئالدى-كەينىگە قارىمايلا كېتەتتى. ئەمما ياسىناخۇن ئىش ھەققىنى بېرىدىغاندەك، بېرەلەيدىغاندەك تۇرمايتتى. ئىش ھەققىنى سۆرىگەچكە ھاشىم بىلەن ساۋۇتقا بۇرۇنقىدەك يۇقىرى تەلەپ قويالمايتتى، قاتتىق-قۇرۇق گەپ قىلالمايتتى.  ”بېشىمغا كەلگەن ئىشلار بەك تولا، ئازراق تەخىر قىلىڭلار“ دەيتتى. جاھاندىكى دەرت-ئەلەم، مۇشەققەتنىڭ ھەممىسىنى ئۆزىلا يۈدۈۋالغاندەك كۈنبويى ئىچىپ-چېكىپ، ئېزىلىپ يۈرەتتى، مۇشۇنداق قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنى بىچارە كۆرسىتىشكە تىرىشىۋاتقاندەك، ئىش ھەققىنى بەرمەسلىكنىڭ قازىنىنى ئېسىۋاتقاندەك قىلاتتى.   

بىر كۈنى چۈشتە ئاشخانىغا تېخىمۇ جۈدەپ كەتكەن ئىككى ئەرۋاھ كىرىپ كەلدى، ھەر كۈنى ئاشخانىسىنى چۆگىلەپ، كاۋاپ سېتىپ يۈرگەن ياسىن بۇ كۈتۈلمىگەن مېھمانلارنى ھەيرانلىق بىلەن قارشى ئالدى. پەرھاتنىڭ كۆزى تېخىمۇ ئولتۇرۇشۇپ كەتكەنىدى، بىر ئاي ئاۋۋال سورۇندا ياسىننى گەپتە چېقىۋالغان، پەرھاتتىن زادىلا ئايرىلمايدىغان ياقۇپ يىلان  ئەزەلدىن ياسىننى رەنجىتىپ باقمىغاندەك تەمكىنلىك بىلەن ئولتۇراتتى. ئۇلار  ئاق چەكمەيدىغانلىقىنى يوشۇرۇش ئۈچۈن ئادەتتىكى كەيىپ قىلىۋاتقاندەك ھۇزۇر، خاتىرجەملىك ئىچىدە بەسلىشىپ تاماكا چېكىپ، ئاشخانىنى بىردەمدىلا  ئىسلاپ بولدى.

ـــ ھە، نېمە يەپ، نېمە ئىچىسىلەر؟ـــ دېدى ياسىن تەنە قىلىۋاتقاندەك.

ـــ كېلەۋا، سەن بىلەن بىر دەم مۇڭدىشايلى دەپ كەلدۇق، كۆڭلۈڭ بولسا ياق دېمەيمىز، بولمىسا خاپا بولمايمىز.

ياسىن ئۇلارنى غېنى شاڭجاڭنىڭ ۋەكىللىرى دەپ ئويلاپ، جوزىنى سەي، كاۋاب بىلەن تولدۇردى؛ خېرىدارغا ئاتاپ قويغان ھاراقلىرىنى ئوتتۇرىغا تىكلىدى.

ـــ ئاشخاناڭدىكى ھەممىسىنى چاقىرە، ــ دېدى پەرھات تەپتارتماستىن ياسىنغا بۇيرۇق سوقۇپ،ــ ھەممىسى كەلسۇن،  قاچانغىچە بىللە ئولتۇرۇشمايمىز!

ياسىن ئۇنىڭغا ئىككىلىنىپ قالغاندەك  قارىدى.

ـــ ئەنسىرىمەۋا، خېرىدار كەلمەيدىغان ئاشخاناڭغا قانچىلىك زىيان بولماقچى؟ زىيان بولسا مەن تۆلەيمەن.

ئۇنىڭ نوچىلىقىغا ياسىننىڭ قورسىقى كۆپكەن بولسىمۇ، مېھماننىڭ ھۆرمىتى دەپ ئويلاپ ھەممىسىنى جوزىغا يىغدى.

پەرھات گۈلشەنگە مەغرۇر نەزەردە پات-پات قاراپ قوياتتى، گۈلشەن بۇ سورۇندا دەسلەپتە سەل ئوڭايسىزلانغان بولسىمۇ، ئەرلەرنىڭ مەست بولۇشىنى، ئاندىن ئەركىن ھاۋادىن نەپەسلىنىشنى كۈتۈپ ئولتۇراتتى. ساۋۇتتىن باشقىسى دەردى ئېغىر زابويلاردەك ياندۇرماي ئىچىشتى، ساۋۇتنىڭ ئىچمەسلىكى پەرھاتنىڭ كۆزىگە سىغمىدى:

ـــ ئىچمەيدىغان ئىشىڭ بولسا بېرىپ خېرىدار كۈت!

ـــ ياق بولدى، ياتىقىڭغا كىرىپ ئارام ئال،ــ دېدى ياسىن ساۋۇتقا ئىچى ئاغرىغاندەك قاراپ قويۇپ.  

ئىچى سىقىلىپ ئولتۇرغان ساۋۇت ياتىقىغا كىرىپ كەتتى.  ئۇنىڭغا بۇنداق سورۇن ئەمدى تېتىمايتتى، ھاراق بىلەن تاماكىلا ھەممە نېمىنى لاۋزا، مەنىسىز قىلىشقا يېتىپ ئاشاتتى. ئېغىزنى ئاچسىلا تۆكۈلۈپ چۈشىدىغان، ئاندىن مەينەتلىككە سىڭىپ كېتىدىغان قۇرۇق گەپ، غەيۋەت-شىكايەت خۇددى نېمە دەۋاتقىنىنى بىلمەيدىغان ساراڭلارنىڭ جاۋغىيىدىن ئېقىۋاتقان شۆلگەيدەك يىرگىنىشلىك ئىدى. بۇنى كۆرۈشنى خالىمايدىغان ئادەمنىڭ زورمۇ زور ئۇ يەردە ئولتۇرۇشى ئېچىنىشلىق بىر ئىش ئىدى.

ساۋۇت ئۆزىنىڭ كۆڭۈلچەك، ئەخمەق ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدى؛ ئۇنداق سورۇندىن قوپۇپ كېتىشى، بولسا ئۇلارغا بولغان نارازىلىقىنى ئىپادىلىشى كېرەك ئىدى. ئۇنداق قىلالمىدى، ياتىقىغا كىرىپ غېرىبسىنىپ ياتتى، يۇرتىنى سېغىندى. بۇ يەردىن پات ئارىدا كېتىشنى ئويلىدى.

ھاشىم ئۇزۇندىن بېرى سورۇنغا ئېچىرقاپ كەتكەندەك كۈلۈپ ئېچىلىپ ئولتۇراتتى، ئۆزى قورىغان سەيلەرنى چاكىلدىتىپ يەپ، ھاراقنى ياندۇرماي ئىچىپ تۇراتتى. دەسلەپتە پاراڭلار قولاشمىدى، كېيىن پەرھات ئۆزىنىڭ بۇ بىر ئايلىق كەچمىشلىرىنى سۆزلەپ ھەممىنى ئاغزىغا قاراتتى، ياقۇپ بىر چەتتىن ئاغىنىسىنىڭ گەپلىرىنى تەستىقلاپ تۇراتتى. بۇ ئىككىسى يۈننەننىڭ رۈيلى دېگەن يېرىگە بېرىپ كەلگەنىدى.

ـــ  ياشايمەن دېسەڭ ئالامەت يەركەن دەيمەن، ئىچىمەن دەمسەن، چېكىمەن دەمسەن، ئوينايمەن دەمسەن، ھەممىسى ئالدىڭدا تەيياركەن؛  جېنىڭ يايراپ كېتىدىكەن…ـــ پەرھات قالتىس ياشىۋەتكەندەك ھاياجاندا سۆزلەيتتى. ھاشىم ئۇنىڭغا ھەۋەستىن چەكچىيىپ قارايتتى. گۈلشەن چايغا ماڭغان بولۇپ ئورنىدىن قوپۇپ نېرى كەتتى.

ـــ بېرمىنىڭ دەمدۇ، تايلاندنىڭ دەمدۇ، ئەيتاۋۇر بىر-بىرىدىن كىچىك قىزلىرىنى دېمەيسەن، ـــ دېدى پەرھات ھاشىمنىڭ كۆڭلىدىكىنى بىلگەندەك، ــ ئالدىڭنى توسۇپ تۇرىدۇ، ئەڭ چىرايلىقىنى تاللاپ ئوينايسەن…

ـــ بۇنى ساراڭ قىلما، ــ دېدى ياسىن مەسخىرىلىك كۈلۈپ، ــ نېمە دېسەڭ ئىشىنىدىغان نېمە بۇ، ئوينايدىغان ئىش بولسا ئەتىلا ئىشنى تاشلاپ ماڭىدۇ.

ـــ راست شۇنداق قىلامسەن ھاشىم؟!

ھاشىم تەمتىرەپ كەتتى:

ـــ ياقەي، ياسىنكام چاقچاق قىلىۋاتىدۇ…

ـــ لاۋبىنىڭدىن قورقۇۋاتامسەن؟  ئۇنداقتا سەن ئۇ يەرگە بولمىغۇدەكسەن! ئۇ يەرگە بىزدەك ئىش كۆرگەن،  قارام ئادەم بارىدۇ.

ـــ مەن ئاڭلىغان، ئۇ يەرگە جېنىدىن تويغان ئادەم بارىدۇ،ــ دېدى ياسىن ھاشىمغا قاراپ،ــ ئەڭ يامان ئاقچى، قاراقچى، سولامچىنىڭ ھەممىسى شۇ يەردە! بارىمەن دېسەڭ مەيلى، لېكىن شۇ يەردە ئۆلۈكۈڭ قالسا كۆمىدىغان ئادەم چىقماي قالامدىكىن.

ـــ ئاڭلىغان ھېساب ئەمەس، كۆرگەن ھېساب،ـــ دېدى پەرھات ياسىنغا مەغرۇرلۇق بىلەن تىكىلىپ،ــ مانا بىز بىر ئاي تۇرۇپ كەلدۇق، قانغىچە ياشىدۇق، يەنە ساپساق يېنىپ كەلدۇققۇ!

ـــ  سىلەر ئۇ سودىغا پىشىپ كەتكەن؛ لېكىن بۇ دوغىلاق ھېچنېمىنى ئۇقمايدۇ، ئۇنى بالاغا تىقماڭلار.

ـــ قارا مانىڭ گېپىنى! ــ دېدى ياقۇپ يىلان سوغۇق كۈلۈپ، ـــ  بىزنى نېمە دەپ ئويلاپ قالدىڭ؟ ئۆزەڭنى لاۋبەن دەيسەن، سودا قىلىشنى بىلەمسەن؟ قىلالايدىغان ئادەم قىلىدىغان ئىش ئۇ! قورساق ئاچىدۇ، شۇڭا ئاشخاناڭنىڭ بازىرى چىقىدۇ. خەقنىڭ خۇمارى تۇتىدۇ، شۇڭا بىزدەك ئادەمنى ئىزدەپ تاپىدۇ. خەق ئاق چېكىمىز دېمىسە بىزمۇ ئۇ ئىشنى قىلمايمىز. بىز ھېچكىمگە ئاق چېكىشنى ئۆگەتمىدۇق، ھەممىسى ئۆزلىرى ئۆگەنگەن، ھېچكىم زورلىمىغان. ھەممە ئادەم ئۆز كاللىسى بويىچە ياشايدۇ، بەزىلىرى ئۆزىنى ئاۋايلاپ ئۇزۇن ياشايمەن دەيدۇ؛ بەزىلىرى خۇماردىن چىقىۋېلىپ ئۆلسەممۇ مەيلى دەيدۇ؛ مۇشۇنداق ئادەملەر قارام كېلىدۇ، ئۆلۈمدىن قورقمايدۇ.

ـــ نوچى گەپ قىلدىڭ،ــ دېدى پەرھات ئۇنىڭ دولىسىغا ئۇرۇپ قويۇپ، ــ بىزنىڭ بۇ  ئاغىنىمىز ئادەتتە مۆرىمەيدۇ، ئەمما گەپ قىلىدىغان بولسا بۇقىدەك ئۈسىدۇ، ئۈلۈشكۈن سورۇندا  غېنى ئاكىمىزنىمۇ قاتلاپ قويدى.

ـــ تۇيۇقسىز ئۈسىدىكەن-دە،ــ دېدى قىززىۋالغان ياسىن ئۆتكەنكى ئاچچىقىنى چىقىرىپ.

 ـــ  بىز  ساڭا ئوخشاش كەلسە-كەلمەس ئۈسمەيمىز. 

ـــ كەلتۈرۈپ ئۈسىمىز دېگىنە، تۇرقۇڭغا قارىسىغۇ مۆرەشكىمۇ ماغدۇرۇڭ يەتمەيدىغاندەك كۆرۈنىدۇ.

ـــ بىز ئۈسكەندە ھوشۇڭنى بىلمەي قالىسەن.

ـــ ھوشىمىزنى ساڭا ئوخشاش بىر دەمدىلا يوقاتمايمىز. 

ـــ گېپىڭ ماز پۇراپ كەتتى، بولدى قىل…

ـــ ساڭا تېگىپ كەتكەن گەپ ئەلۋەتتە ماز پۇرايدۇ-دە! 

ياقۇپ يىلان جىم بولۇپ قالدى، ئەگەر يەنە بىر نېمە دېسە  ياسىن ئۇنى كەلتۈرۈۋېتىدىغاندەك قىلاتتى.  پەرھات ياسىننىڭ گەپتە چاققانلىقىنى ھېس قىلدى.

ياقۇپ ئالدىدىكى ھاراقنى كۆتۈرۈپلا ئىچىۋەتتى، ياسىننىڭ ئاغزى قىچىشتى:

ـــ جانغا چۇشلۇق ئىچ،  ئاشقازىنىڭدىكى گۆش كەمپۈت ئېرىپ كەتمىسۇن!

ـــ بۇ چاقچىقىڭ بولمىدى!ــ دېدى پەرھات چىرايىنى پۈرۈشتۈرۈپ،ــ بىز ئۆزىمىزگە ئۇنداق چاتاق سالىدىغان ئىش قىلمايمىز.

ـ سەن جىم ئولتۇرە ــ دېدى ياقۇپ يىلان ئۆزىنى ئوڭشاپ، ــ گۆش كەمپۈتتەك گەپلىرىنى دەۋالسۇن، بولمىسا ھېلى ئىچىدىن قان كېتىدۇ…

ـــ نەق گېپىڭنى قىلدىڭ-دە، ئاشقازىنىڭ بۇزۇلۇپ، چىرايىڭدا قان دىدارى قالماپتۇ.

ـــ يوق ئىشنى دەۋەرمە، چېنىپ قالىسەن.

ـــ سەنمۇ كەمپۈت بەرسە يەۋەرمە، قان سىيىپ يېتىپ قالىسەن..  

ياسىن ئۇنى گەپتە ئوسال قىلىشقا ھەر ۋاقىت تەييار ھالەتتە ئىدى،  ھاراقمۇ ئۇنىڭ كەيپىنى ئۆرلىتىپ، ئاغزىنى ئىتتىكلىتىپ، خۇشاللىقىنى ئاۋۇتۇپ بارماقتا ئىدى.

ـــ  ئادەمنىڭ غۇرۇرىغا تېگىدىغان گەپ قىلما ئاداش! بىز قورسىقىمىز ئاچ قېلىپ كەلمىدۇق بۇ ئاشخاناڭغا !ـــ دېدى پەرھات تېرىكىپ.

ـــ خوتۇن-بالاڭنى كەتكۈزىۋېتىپ ئەجەپ نوچىلىشىپ كېتىپسىنا!ــ دېدى ياقۇپ چىرايىنى ئۆزگەرتمەي. 

ياسىننىڭ ھەزىكەشلىك ئويناپ تۇرغان چىرايى بىردىنلا جىددي تۈسكە كىردى:

ـــ چاقچاقنى كۆتۈرەلمىسەڭلار چاقچاق قىلماڭلار ئاغىنىلەر، بىكاردىن بىكار رەنجىشىپ قالىمىز.

ــ بىزنى چىدىماس كۆرۈۋاتامسەن؟!ــ دېدى پەرھات،ــ  ئۆزەڭچە كېرىلىپ كەتمە، گەپتە يېڭىۋالساڭمۇ ئارقاڭدىن كۈلۈپ قويىمىز،  سورۇن كۆرگەن ئادەم مانا بىزدەك بولىدۇ…

ـــ گەپ قىلغاندا ئىتتەك ھاسىرايدىغان خۇيۇڭ باركەن،  چاقچاقنى ئۆپكەڭنى بېسىپراق قىلارسەن،ــ دېدى ياقۇپ يىلان يەنە زەھەر سانچىپ.

ـــ سېنىڭمۇ تۇيۇقسىز  چاقىدىغان خۇيۇڭ باركەن، ئۆزەڭنى چاغلاپ گەپ قىلارسەن.

سورۇن  كۈتۈلمىگەن بىر دۈشمەنلىك كەيپىياتىغا كىرىپ قالدى، ھېچكىمنىڭ ئېغىزىدىن ياخشى گەپ چىقمايدىغاندەك قىلاتتى، ھاراق ئۇلارنى خۇشال قىلالمىغاندا ئىچ-قارنىنى چوقۇم زەرداپ قىلاتتى.  ياسىن كۆڭلىدە بۇ پەسەندىلەرنىڭ پاتراق كېتىشىنى تىلەپ قالدى، يەنە گەپ تالىشىپ قالسا جېدەللىشىپ قالىدىغاندەكلا قىلاتتى. نىھايەت، پەرھات غېنى ئاكىسىدىن تەلىم ئالغاندەك ئېغىر بېسىقلىق بىلەن ئوتتۇرىغا چۈشۈپ ئىككىسىنىڭ كەيپياتىنى جىمىقتۇردى. ياسىن ئەمدى ئۇلارنى كۈتمەيدىغاندەك بىزارلىق، خاپىلىق بىلەن ھۇجرىسىغا كىرىپ كەتتى،  كارىۋاتتا ياتقان گۈلشەننى كۆرۈپ ناتونۇش بىر يەرگە كىرىپ قالغاندەك ئىككى يېنىغا قارىدى،  بۇ ئۆينىڭ رەيھان بار ۋاقىتتىكىدىن بەك يېقىمسىز، سوغۇق بولۇپ كەتكەنلىكىنى ھېس قىلدى. گۈلشەن بۇنداق بىر خىل  ياشاشتىن زېرىككەندەك، سورۇندىن بىرەر يېڭىلىق، بىرەر جېدەل، ياكى ئاللىقانداق بىر پالاكەتنىڭ چىقىىشىنى كۈتۈۋاتقاندەك،   تورۇسقا قاراپ خىيال سۈرۈپ ياتاتتى.

ــــ يېتىشىڭ ئىسسىقتىنمۇ سوغۇقتىنىمۇ؟

ــــ ئەمىسە قانداق قىلىمەن، سورۇندا سەت گەپ ئاڭلاپ، ھاراق پۇراپ ئولتۇرىمەنمۇ؟

ــــ ئۇلار ھازىر ماڭىدۇ، چىقىپ جوزىنى يىغىشتۇرۇۋەت!

ــــ نېمىشقا كەپتۇ بۇلار؟ ئەگەر ئاق ساتىلى دېسە ئۇنىماڭ.

ــــ ساراڭمۇ مەن بۇ گۇيلارنىڭ كەينىگە كىرىپ!  پۈۋلىسە ئۇچۇپ كېتىدىغان پاشا گۇيلار بۇ،  قان شوراپ تويغاندا شاپىلاقتىن بىرنى يەيدۇ، ئۆلىدۇ.

ياسىن قايتىپ چىققاندا ئىككىسى ھاشىم بىلەن گەپ سېتىشىپ، بىر-بىرىنىڭ تېلېفون نومۇرلىرىنى يېزىشقىلى تۇرغانىدى.

ـــ بىز قايتىلى،ــ دېدى پەرھات ئورنىدىن تۇرۇپ، ـــ  يوقاپ كەتمەي ئىزدىشىپ تۇرىلى، كۇلىچىلىقتا بىر-بىرىمىزگە ھامان ئەسقاتىمىز، تېلېفونومنى ھاشىمغا دەپ بەردىم، بىرەر ئىش بولسا دەپ قويارسەن.

ـــ  بولىدۇ، سىلەرگىمۇ رەھمەت!ــ دېدى ياسىن ئىككىسىگە تەڭ بېقىپ،ـــ  ھەممە گەپ سورۇندا قالدى، كۆڭلىمىزدە كىر قالمىسۇن.

ياسىن ئۇلارنى تالاغىچە ئۇزىتىپ چىقتى، ئاشخانىغا چىققان گۈلشەن دېرىزىدىن ئۇلارغا قاراپ تۇراتتى. خېرىدار يوق ئاشخانا تولىمۇ مەينەت، كۆڭۈلسىز ئىدى،  چىۋىنلار ئۇچۇپ يۈرەتتى، گۈلشەن جوزىنى يىغىشتۇرۇپ بولغىچە قولى نەچچە قېتىم ئىشتىن توختىدى، كۆزلىرى بىر نۇقتىدا قېتىپ قالدى. بىر ئوبدان بولدۇرۇلغان خېمىر ئىسسىقتا قېلىپ بۇزۇلۇپ ئېچىپ قالغاندەك، بۇنداق تۇرمۇشتىن سوۋىغان گۈلشەننىڭ كۆڭلىمۇ بۇ يەردە بىخسىپ تۈگىشىپ كېتىۋاتاتتى. پەرھاتنىڭ ئىچ ئاغرىتىشلىرى، مەسخىرە قىلىشلىرى گويا ئۇ پۈۋلىگەن سېسىق تاماكا ئىسلىرىدەك لەيلەپ، گۈلشەننىڭ كۆز ئالدىنى تۇمانلاشتۇرۇپ، دىماغلىرىنى ئېچىشتۇرۇپ تۇراتتى. گۈلشەن ئۇ ئىچىپ ئېشىپ قالغان چاينى بىر يۇتۇم ئىچىپ كەينىدىن قاچىغا تۆكتى. قاچىلارنى تاراقشتىپ بىر ئۇزۇندا يۇيۇپ بولدى.

ھاشىم بۇ ئاقسالار بىلەن ئوبدان مۇڭدىشىپ، تېلېفونلىرىنى يېزىشىۋالغىنىدىن خۇشال ئىدى، بۇ ياققا كەلگەندىن بېرى ھېچكىم ئۇنى تۈزۈك سوراپ قويمىغان، بىللە ئولتۇرۇپ ئىچىشكۈدەك ئاغىنىلىرى بولۇپ باقمىغانىدى. ئۇلارنىڭ رۈيلى ھەققىدە ئېيتقانلىرى قاراملىققا ھەۋەسلىنىدىغان، كەيپ دېسە پۈتۈن ئەزايى ھاياجاندىن تىترەيدىغان ھەر قانداق ”ئەركەك“نى جەلپ قىلاتتى. ئۇلار كەتكەندىن كېيىن ھاشىمنىڭ ئىچى پۇشۇپ، پىغانى ئۆرلەپ قالدى. ”يىگەن ئېغىز ئۇيۇلىدۇ“ دەپ، ھاشىم ئەمدى شۇ ئاقسالارنىڭ باھانىسىدە بىر دەم ئولتۇرۇپ ئىچىپ قويغىنىغا نەچچە ئايلىق ئىش ھەققىنى ياسىن لاۋبەندىن ئالالماسمۇ؟ قاچانغىچە بۇ لاۋبەننىڭ پەس كۆڭلىنى ئاياپ، قارانچۇق خوتۇنىغا ھەۋەسلىنىپ، ساتراشخانىدىكى تەتەيلەرگە شۆلگىيىنى ئېقىتىپ يۈرىدۇ؟ ئۇمۇ ئاشۇ پەرھاتلاردەك تەۋەككۇل قىلىپ، ئەركىن دۇنيانىڭ ئەركەكلىرىدەك راۋرۇس ياشىمامدۇ؟

ئۇ ياتاققا كىرگەندە ساۋۇتمۇ ئېغىر خىيالغا چۆكۈپ ياتاتتى. ساۋۇت ئۇنىڭ ھاراق پۇراپ كىرگىنىدىن يىرگىنسىمۇ ھازىرقى ئەھۋالدا ھېچنېمە دېيەلمەيتتى. ھاشىممۇ ئۇ بىر نېمە دېسە ھازىر بىر نېمە دەيدىغاندەك ئەلپازدا ئىچى تىتىلداپ، ئاغزى مىتىلداپ تۇراتتى.

ـــ كېتىشتىمۇ ئۇلار؟! ــ دېدى ساۋۇت ئۆرە ئولتۇرۇپ،ـــ مەن تېخى كېچىچە ئولتۇرىدىغان ئوخشايدۇ دەپتىمەن.

ـــ ما ئاداش چاقچاق قىلدىم دەپ نەدىكى سېسىق گەپنى قىلىپ سورۇننى بۇزدى، ئادەم دېگەن بۇنداقمۇ چىدىماس بولامدۇ؟! ئاي-يىللاپ مېھمان كۈتمەيدۇ، ئۆزى بېرىپ خەقنىڭكىنى ئوبدان يەيدۇ، خەق كەلسە چىدىمايدۇ… قوي جۇمۇ، بۇنداق ناچار گۇينىڭ قولىدا ئىشلىگىچە، ئاستا كەتكەن ياخشى…كېتەي دېسە يا ئىش ھەققىمىزنى بەرمەيدۇ، ئويلاپ باق، بىز پۇل ئالماي ئىشلەۋاتقىلى قانچىلىك بولدى؟ مۇشۇ ۋاققىچە بېرەيمۇ دېمىسە…

ـــ سۆزلەپلا كەتتىڭغۇ، باشقا نېمە ئىچىپ سالمىغانسەن-ھە؟ 

ـــ ئاھاي، ئاداش، مېنى مەست دەپ قالما، مەن راست گەپ قىلىۋاتىمەن.

ـــ سېنى سۆزلەتكىنى ھاراق دېگەن شۇ نىجىسقۇ تايىنلىق، گېپىڭ بولسا  ئۆزىگە بېرىپ دە، مۇشۇ ۋاقىتتا دەۋالمىساڭ باشقا چاغدا دېيەلمەيسەن.

ـــ دېسەم دەۋېرىمەن، لېكىن ئىككىمىز دېسەك ياخشى ئىدى، سەن دائىم بېشىڭنى ئىچىڭگە تىقىۋالىسەن، ئۇنىڭغا ياخشى كۆرۈنىمەن دەيسەن، لېكىن بۇنىڭ پايدىسى يوق. ئىككىمىز تەك دەيلى، ئاندىن بۇ يەردىن كېتەيلى.

ـــ كېتىپ نەگە بارىمىز؟ ھەر ئىشنىڭ ۋاقتى سائىتى بار، ئالدىراپ قىززىپ كەتكەن بىلەن بولمايدۇ.

ـــ سەن كەتمىسەڭ مەن كېتىمەن، بۈگۈن بولمىسا ئەتە، ئەتە بولمىسا ئۆگۈن، ئىشقىلىپ مۇشۇ بىر ھەپتە ئىچىدە كېتىمەن.

ـــ نەگە بارماقچى؟ پۇلۇڭ بولمىسا ھېچ نەگە مىدىرلىيالمايسەن.

ـــ ئىش ھەققىمنى ئالالمايدۇ دەمسەن؟ ئۇرۇشۇپ بولسىمۇ ئالىمەن، غېنىكامغا تېلېفون قىلىمەن. بۇ گۇيغا ئەمدى يۈز-خاتىرە قىلمايمەن.

ـــ پەيلىڭ يامانغۇ؟!  ھاراقنىڭ كۈچى دېگىنە، بىر ئۇخلاپ ئويغانساڭ يوق بۇ گەپلىرىڭ!

ـــ قاراپ تۇر، مەن سەندەك تۈگۈلۈپ يېتىۋەرمەيمەن.

ساۋۇت كۈلۈپ قويۇپ گەپ قىلمىدى. ھاشىم بىر دەم ئولتۇرۇپ يېتىپ ئۇيقىغا كەتتى.